Một "thành phố tên lửa" của Iran. Ảnh: IRNA
Theo The Wall Street Journal (Mỹ), chiến đấu cơ và thiết bị bay không người lái của Mỹ và Israel đang liên tục quần thảo trên bầu trời hàng chục căn cứ ngầm khổng lồ tại Iran, hằm hè tấn công các bệ phóng mang tên lửa mỗi khi chúng được đưa ra ngoài để khai hỏa.
Cùng thời điểm, máy bay ném bom hạng nặng đã trút bom xuống những địa điểm này, dường như chôn vùi nhiều vũ khí của Iran dưới lòng đất ở một số khu vực.
Các hình ảnh vệ tinh chụp trong những ngày gần đây cho thấy tàn tích còn bốc khói của nhiều tên lửa và bệ phóng Iran bị phá hủy trong các cuộc không kích của Mỹ và Israel, gần lối vào các “thành phố tên lửa” - thuật ngữ mà Tehran dùng để chỉ các căn cứ ngầm này.
“Thành phố tên lửa” của Iran lộ điểm yếu
Kể từ khi Mỹ và Israel triển khai chiến dịch quân sự nhắm vào Iran từ ngày 28/2, Tehran đã trả đũa phóng hơn 500 tên lửa vào Israel, các căn cứ của Mỹ và mục tiêu khác trong khu vực Vịnh Ba Tư. Nhiều nước trong khu vực tự nhận họ đã đánh chặn một số tên lửa Iran.
Tuy nhiên, số lượng các cuộc tấn công quy mô lớn của Iran đã giảm dần. Đây được coi là dấu hiệu cho thấy các cuộc tấn công của Mỹ và Israel đang làm suy yếu khả năng phản công của Iran.
Đô đốc Brad Cooper, chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ ngày 3/4 khẳng định: “Chúng tôi đang truy lùng những bệ phóng tên lửa đạn đạo còn lại của Iran nhằm loại bỏ năng lực tấn công bằng tên lửa đạn đạo còn sót lại của nước này. Chúng tôi nhận thấy khả năng tấn công của Iran nhằm vào Mỹ và các đồng minh đang suy giảm”.
Theo Đô đốc Cooper, Mỹ và Israel đã phá hủy hàng trăm tên lửa, bệ phóng và thiết bị bay không người lái Iran.
Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ ngày 4/3 nhận định rằng số vụ phóng tên lửa của Iran đã giảm 86% trong 4 ngày trước đó. Các nhà phân tích cho rằng rất có thể phần lớn kho dự trữ hàng nghìn tên lửa tầm trung và tầm ngắn còn lại của Tehran vẫn nằm trong các căn cứ ngầm mà vị trí của chúng hầu hết đều được quân đội Mỹ và Israel nắm bắt.
Điều này phản ánh điểm yếu cơ bản trong khái niệm “thành phố tên lửa”. Ông Sam Lair tại Trung tâm Nghiên cứu Không phổ biến vũ khí hạt nhân James Martin (Mỹ) đặt vấn đề: “Những gì từng di động và khó tìm giờ không còn di động nữa, và dễ bị tấn công hơn”.
Theo giới phân tích, phần lớn trong số hàng chục căn cứ tên lửa của Iran được xây dựng ngầm dưới lòng đất, song các tòa nhà, tuyến đường và lối ra vào trên mặt đất vẫn để lộ dấu vết, khiến chúng có thể được nhận diện qua ảnh vệ tinh. Trong nhiều năm qua, Lầu Năm Góc cùng quân đội Israel đã nỗ lực xác định vị trí của các cơ sở này.
Các nhà phân tích cũng lưu ý rằng những đợt không kích của Mỹ dường như tập trung vào cacs căn cứ ở miền Nam Iran, trong khi chiến đấu cơ Israel chủ yếu tấn công các cơ sở ở miền Bắc.
Nơi mạnh nhất lại thành nơi dễ tổn thương nhất
Với việc các khẩu đội phòng không của Iran phần lớn bị vô hiệu hóa, Mỹ và Israel đang duy trì triển khai máy bay trinh sát di chuyển chậm trên các căn cứ tên lửa đã biết ở một số địa điểm và chỉ tấn công khi họ thấy dấu hiệu hoạt động.
Theo các nhà phân tích, một cụm căn cứ gần thành phố Shiraz ở phía Nam dường như đã bị tấn công nhiều lần. Ảnh vệ tinh thương mại do Trung tâm Martin công bố cho thấy các bệ phóng tên lửa di động, dường như đã rời khỏi một trong những “thành phố tên lửa” đến tiến vào hẻm núi gần đó. Tuy nhiên, nó đã bị phá hủy trước khi khai hỏa. Hình ảnh vệ tinh chụp Shiraz vào ngày 2/3, cho thấy cột khói màu đỏ gần một trong những bệ phóng bị phá hủy, dấu hiệu nhiên liệu axit nitric đang rò rỉ từ tên lửa.
Tại một căn cứ gần Isfahan, vào ngày 1/3, vệ tinh đã chụp được ảnh bệ phóng tên lửa còn nguyên vẹn, dường như đang di chuyển trên con đường gần cơ sở này. Theo ông Lair, hố xuất hiện trên đường gần đó cho thấy chiến đấu cơ Mỹ hoặc Israel đã cố gắng tấn công phương tiện này nhưng trượt mục tiêu.
Bức ảnh chụp cùng địa điểm đó vào ngày hôm sau cho thấy bằng chứng về việc nhiều lối vào cơ sở ngầm đã bị đánh bom dữ dội. Ông Lair cho biết hiện vẫn chưa rõ liệu các lối vào cơ sở ngầm có bị sập hay không.
Ông Lair còn trích dẫn bức ảnh chụp ngày 3/3 của công ty Planet cho thấy các tuyến đường dẫn tới căn cứ của Iran gần Kermanshah dường như đã hứng chịu các đợt oanh kích bằng bom hạng nặng của Mỹ.
Lối vào đường hầm của một căn cứ tên lửa ngầm ở phía Bắc thành phố Tabriz của Iran, dường như đã bị sập trong bức ảnh chụp ngày 1/3, dấu hiệu cho thấy cơ sở này đã trở thành mục tiêu bị tấn công. Các lối vào đường hầm tại một địa điểm khác gần Tabriz cũng bị hư hại. Các nhà phân tích đánh giá rằng ba căn cứ tên lửa khác ở miền Nam Iran, gần các thị trấn Khorgo, Haji Abad và Jam, cũng đã bị tấn công.
Dưới đây là video về "thành phố tên lửa" mới Iran công bố tháng 2/2025 (nguồn: RT):
Trong khi đó, Iran tiếp tục tấn công bằng thiết bị bay không người lái cùng các vụ phóng tên lửa lẻ tẻ. Họ có thể đang giữ lại một số tên lửa mạnh nhất và tầm bắn xa nhất để sử dụng như phương án cuối cùng. Ngoài ra, Tehran dường như đã di chuyển một số tên lửa và bệ phóng đặt trên xe tải ra khỏi các hầm chứa trước khi chiến sự nổ ra, với hy vọng bảo vệ chúng bằng cách phân tán lực lượng.
Nhà phân tích Decker Eveleth tại tổ chức CNA Corp ở Washington, nhận định: “Không ai có thể xác định chính xác kho tên lửa của Iran lớn đến đâu. Điều đó khiến việc đánh giá khả năng cầm cự của Iran trở nên khó khăn, và chính điều này lại mang lại lợi thế cho họ”.
Các nhà phân tích cho biết, quyết định tấn công các mục tiêu trên mặt đất phản ánh cả số lượng lớn các địa điểm của Iran cũng như hạn chế về số lượng bom xuyên hầm trong kho vũ khí của Mỹ, vốn có thể xuyên thủng lớp đất bề mặt và phá hủy các cơ sở ngầm. Điều này cũng phản tính tính cấp bách đối với Lầu Năm Góc trong việc vô hiệu hóa tên lửa của Tehran ngay từ giai đoạn đầu xung đột, hoặc ít nhất là làm tê liệt khả năng phóng tên lửa của nước này trước khi nguồn cung tên lửa phòng không đánh chặn của Mỹ cạn kiệt.
Ông Colin David, cựu chuyên gia tên lửa của Quân đội Mỹ lập luận: “Các cuộc tấn công này được thực hiện theo từng đợt, mỗi đợt phá hủy hai hoặc ba mục tiêu. Sau nhiều đợt, các căn cứ mất đi hiệu quả do mất các công trình trên mặt đất và bệ phóng”.
Việc phân biệt sự thật và hư cấu về các “thành phố tên lửa” luôn rất khó khăn. Iran đã công bố đoạn video vào tháng 2/2025 về “thành phố tên lửa” lớn mới nhất, với các chỉ huy cấp cao đang tham quan những hành lang dài, không có cửa sổ, chứa đầy xe tải chở tên lửa. Video không nêu tên địa điểm.
Vào đầu tháng 1/2025, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã ca ngợi chương trình tên lửa của nước này là yếu tố quan trọng trong phòng ngừa đe dọa từ nước ngoài. "Tôi đã nói nhiều lần, và tin chắc rằng, nếu không sở hữu năng lực tên lửa, sẽ không có quốc gia nào đàm phán với Iran", Ngoại trưởng Araghchi nói vào thời điểm đó.