Công nhân làm việc tại nhà máy sản xuất điều hòa ở Quảng Châu, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc. Ảnh: THX/TTXVN
Theo báo Financial Times, các chính phủ đang tăng cường ứng phó trước nguy cơ thị trường năng lượng tiếp tục leo thang căng thẳng, khi giới giao dịch cảnh báo giá dầu có thể tăng vọt trở lại nếu lượng nhiên liệu đang mắc kẹt tại vịnh Ba Tư không thể được vận chuyển qua eo biển Hormuz hiện bị phong tỏa.
Ông Paul Diggle, kinh tế trưởng của công ty quản lý quỹ Aberdeen, cho biết nhóm nghiên cứu của ông đang xem xét kịch bản giá dầu Brent có thể tăng lên tới 180 USD/thùng, kéo theo lạm phát leo thang và nguy cơ suy thoái kinh tế tại hàng loạt quốc gia châu Âu và châu Á.
“Chúng tôi đang đánh giá rất nghiêm túc khả năng này”, ông Diggle nói với Financial Times, đồng thời lưu ý đây chưa phải là kịch bản cơ sở của tổ chức này.
Nhu cầu sử dụng điều hòa và du lịch mùa hè tại Bắc bán cầu được cho là sẽ tiếp tục tạo thêm áp lực lên nguồn cung dầu thô, xăng, dầu diesel và nhiên liệu hàng không, trong khi lượng dự trữ năng lượng toàn cầu đang giảm với tốc độ được đánh giá là nhanh nhất từ trước đến nay.
Australia đã cam kết chi 10 tỷ USD để tăng cường dự trữ nhiên liệu và phân bón, trong khi Pháp tuyên bố sẽ “điều chỉnh quy mô và phạm vi” các gói hỗ trợ nhằm bảo vệ nền kinh tế trước tác động của khủng hoảng. Tại Ấn Độ, chính phủ kêu gọi người dân hạn chế mua vàng và đi du lịch nước ngoài nhằm bảo toàn dự trữ ngoại hối.
Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho biết số quốc gia buộc phải áp dụng các biện pháp khẩn cấp đã tăng lên 76 nước, so với mức 55 nước hồi cuối tháng 3.
Các nhà kinh tế và giới giao dịch cảnh báo giai đoạn tiếp theo của cuộc khủng hoảng có thể dẫn tới một đợt tăng mạnh khác của giá năng lượng, kéo theo tình trạng phân phối nhiên liệu diện rộng, nhiều nhà máy phải ngừng hoạt động và tăng trưởng kinh tế toàn cầu suy giảm đáng kể.
Phát biểu tại một hội nghị ở Athens ngày 14/5, Ủy viên Giao thông Liên minh châu Âu (EU) Apostolos Tzitzikostas cảnh báo rằng nếu xung đột tại Trung Đông không chấm dứt trong vài tuần tới và eo biển Hormuz không được mở lại, nguy cơ xảy ra suy thoái kinh tế toàn cầu là rất lớn.
Tàu thương mại neo đậu ngoài khơi bờ biển thành phố Dubai khi hệ thống hàng hải bị gián đoạn tại eo biển Hormuz, ngày 2/3/2026. Ảnh: Anadolu Agency/TTXVN
Kể từ khi xung đột bùng phát, nhu cầu năng lượng toàn cầu đã liên tục vượt nguồn cung.
IEA ước tính trong giai đoạn từ tháng 3 đến tháng 6, tiêu thụ dầu toàn cầu cao hơn sản lượng khoảng 6 triệu thùng/ngày. Một số chuyên gia phân tích cho rằng mức thiếu hụt thực tế có thể lên tới 8-9 triệu thùng/ngày.
Để bù đắp phần thiếu hụt, các nhà giao dịch đã liên tục rút dầu từ các kho dự trữ trên đất liền và ngoài khơi, trong khi nhiều chính phủ cũng cam kết giải phóng kho dự trữ chiến lược.
Hiện hơn 2 triệu thùng dầu thô khẩn cấp mỗi ngày đang được đưa ra thị trường từ các kho dự trữ chiến lược, song phần lớn chương trình xả kho này dự kiến sẽ kết thúc vào tháng 7.
Theo IEA, lượng dự trữ dầu toàn cầu đã giảm gần 380 triệu thùng kể từ khi chiến tranh bùng phát, chưa tính tới lượng dầu không thể tiếp cận đang mắc kẹt trong khu vực vịnh Ba Tư.
Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng rất khó xác định chính xác thời điểm thị trường bước vào giai đoạn khủng hoảng nghiêm trọng.
Phần lớn lượng dầu dự trữ trên thế giới, hơn 3 tỷ thùng, hiện nằm trong tay các công ty dầu khí, thương nhân và nhà máy lọc dầu. Tuy nhiên, phần lớn lượng tồn kho này là một phần không thể tách rời của hệ thống vận hành. Các tuyến đường ống cần duy trì lượng dầu tối thiểu để giữ áp suất, các nhà máy lọc dầu cần nguồn cung liên tục và các bể chứa cũng không thể xả cạn hoàn toàn nếu không muốn đối mặt nguy cơ hư hỏng kỹ thuật.
Các nhà phân tích nhận định thị trường sẽ rơi vào đình trệ từ rất lâu trước khi lượng tồn kho thực tế chạm mức 0.
Ông Paul Horsnell thuộc Viện Nghiên cứu Năng lượng Oxford cho biết mức dự trữ tối thiểu cần thiết sẽ khác nhau tùy từng quốc gia và từng loại sản phẩm năng lượng. Ngân hàng JPMorgan ước tính lượng tồn kho dầu của các nước thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) có thể chạm ngưỡng “căng thẳng vận hành” ngay từ đầu tháng 6.
Tuy nhiên, diễn biến thực tế còn phụ thuộc lớn vào mức độ cắt giảm tiêu thụ và phân phối nhiên liệu của chính phủ, doanh nghiệp và người dân.
Tại phần lớn các nền kinh tế phát triển, các chuyên gia cho rằng khủng hoảng hiện chủ yếu thể hiện qua giá cả leo thang thay vì tình trạng thiếu hụt hoàn toàn.
Dù giá dầu Brent hiện giao dịch trên mức 105 USD/thùng, ông Horsnell cho rằng mức giá này vẫn chưa đủ cao để làm giảm đáng kể nhu cầu tiêu thụ.
Ông lưu ý mức giá hiện nay vẫn thấp hơn nhiều so với mức đỉnh hơn 140 USD/thùng từng được thiết lập cách đây 18 năm. Theo ông, cách đây không lâu, thị trường còn xem mức 90 USD/thùng là trạng thái bình thường.
Trong khi đó, tại nhiều quốc gia đang phát triển, tình trạng thiếu hụt nhiên liệu đã trở nên rõ rệt hơn.
IEA cho biết các biện pháp khẩn cấp được Pakistan, Sri Lanka và Philippines áp dụng kể từ khi khủng hoảng bắt đầu đã gợi lại cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022, vốn từng dẫn tới khủng hoảng nợ tại một số nền kinh tế mới nổi. Cả ba quốc gia hiện đều áp dụng tạm thời chế độ làm việc bốn ngày mỗi tuần.
Các lĩnh vực chịu tác động trực tiếp và mạnh nhất hiện nay là hóa dầu và hàng không.
Bà Kim Fustier, Giám đốc nghiên cứu dầu khí châu Âu của HSBC, cho rằng tâm điểm gián đoạn hiện nằm ở thị trường nhiên liệu tinh chế, nơi lượng tồn kho đang giảm nhanh do các nhà máy lọc dầu không muốn mua dầu thô với giá cao trong khi chi phí vận chuyển cũng tăng mạnh.
Thay vào đó, nhiều nhà máy đang sử dụng lượng tồn kho sẵn có, đồng thời đặt cược rằng xung đột sẽ sớm kết thúc.
Hiện nhiều nhà kinh tế vẫn kỳ vọng tình hình nguồn cung sẽ sớm được cải thiện, giúp giá dầu quay trở lại dưới ngưỡng 100 USD/thùng và tránh được kịch bản “lạm phát đình trệ” nghiêm trọng nhất, tức lạm phát tăng cao trong khi tăng trưởng kinh tế suy yếu.