Theo công ty phân tích dữ liệu thị trường Kpler, xuất khẩu dầu thô từ vùng Vịnh đạt trung bình 24,6 triệu thùng/ngày trong tuần kết thúc ngày 18/10, vượt mức trung bình trước chiến tranh Mỹ - Iran.
Tuy nhiên, giá dầu vẫn tiếp tục tăng. Giá dầu Brent đang giao dịch ở mức cao nhất kể từ tháng 4, tăng hơn 60% so với thời điểm trước chiến tranh.
Trong phiên giao dịch ngày 30/10, hợp đồng tương lai dầu Brent giao tháng gần nhất (giao dầu trong tháng 12) tăng hơn 2%, có thời điểm vượt ngưỡng 117 USD/thùng.
Theo các nhà phân tích thị trường, đà tăng giá phản ánh những lo ngại về khả năng chiến sự giữa Mỹ và Iran tái diễn, lượng dầu dự trữ ngày càng suy giảm và chi phí vận chuyển dầu ra khỏi khu vực gia tăng.
Ông Adi Imsirovic, Giảng viên về hệ thống năng lượng tại Đại học Oxford, nhận định: “Thị trường đang phản ánh chính xác thực tế: nguồn dầu có thể giao ngay vẫn dồi dào, nhưng chưa thấy hồi kết cho cuộc chiến này. Trên thực tế, khả năng leo thang căng thẳng là rất cao. Do đó, thị trường hợp đồng tương lai phản ánh kỳ vọng này”.
Theo truyền thông Qatar, các nhà sản xuất dầu mỏ ngày càng biết cách ứng phó với tình hình biến động tại Trung Đông nhằm duy trì dòng chảy nguồn cung.
Trước nguy cơ Iran tấn công các tàu thuyền hoạt động tại eo biển Hormuz, các hãng vận tải biển đã thiết lập hệ thống vận chuyển trung chuyển, sử dụng phương thức chuyển dầu từ tàu này sang tàu khác ở ngoài khơi Oman và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), qua đó giảm quãng đường mỗi tàu phải di chuyển trong vùng biển nguy hiểm.
Các tàu trung chuyển vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz, sau đó chuyển dầu sang những tàu chở dầu đang chờ sẵn khi chúng đã ra khỏi khu vực nguy hiểm.
Theo Kpler, trong tháng 8, hơn 70% lượng dầu thô đi qua eo biển Hormuz được vận chuyển bằng phương thức chuyển dầu từ tàu này sang tàu khác.
Các nhà sản xuất dầu mỏ cũng tăng cường xuất khẩu theo những tuyến đường hoàn toàn tránh eo biển Hormuz, thông qua đường ống Đông - Tây của Saudi Arabia, vận chuyển dầu từ các mỏ ở phía Đông nước này đến cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ ở phía Tây, và đường ống Habshan-Fujairah của UAE.
Theo dữ liệu của Kpler, tính đến tháng 9, có 40% lượng dầu xuất khẩu từ vùng Vịnh đi theo các tuyến đường tránh eo biển Hormuz, tăng mạnh so với mức 17% trước chiến tranh. Trong thời bình, eo biển này là tuyến vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu.
Chi phí vận chuyển tăng vọt
Tuy nhiên, những giải pháp thay thế này cũng kéo theo chi phí đáng kể.
Theo dữ liệu của Tập đoàn Sở giao dịch chứng khoán London (LSEG), chi phí vận chuyển dầu đã tăng lên mức 40 USD/thùng trong những tuần gần đây, cao gấp khoảng 10 lần mức thông thường. Nguyên nhân là phí bảo hiểm tăng cao cùng những khó khăn về hậu cần.
Tháng 10 là tháng có số vụ tấn công nhằm vào tàu thương mại gây thương vong nhiều nhất kể từ khi chiến tranh Mỹ - Iran bắt đầu, trong đó 32 vụ được Trung tâm Điều phối hoạt động thương mại hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) ghi nhận tính đến ngày 30/10.
Bà Isabel Figuerola-Ferretti, chuyên gia về thị trường dầu mỏ tại Đại học Giáo hoàng Comillas ở Madrid (Tây Ban Nha), cho biết: “Dầu vẫn đang được vận chuyển, nhưng hoạt động này không diễn ra suôn sẻ và cũng không ổn định. Không nên xem đây là dấu hiệu cho thấy tình hình đã trở lại bình thường. Chi phí để vận chuyển mỗi thùng dầu đã tăng lên đáng kể”.
Mặc dù dữ liệu phân tích thị trường cho thấy xuất khẩu dầu đã có những thời điểm đạt mức trước chiến tranh trong vài tuần gần đây, nhưng xu hướng nguồn cung trong dài hạn vẫn chưa rõ ràng.
Ông Pavel Molchanov, chiến lược gia đầu tư tại công ty Raymond James & Associates, hoài nghi về khả năng nguồn cung đã thực sự trở lại xu hướng trước xung đột.
Ông Molchanov nói: “Dữ liệu sản lượng mới nhất của Cơ quan Năng lượng Quốc tế trong tháng 9 cho thấy sản lượng của các nước thành viên Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) tại vùng Vịnh đạt 15,8 triệu thùng/ngày, tương đương 75% mức cơ sở trước chiến tranh”. Ông cho biết thêm: “Con số này nhỉnh hơn mức 74% của tháng 7 và là mức cao nhất kể từ khi chiến tranh bắt đầu, nhưng vẫn còn cách khá xa mức 100%”.
Trong khi đó, lượng dầu dự trữ, vốn đóng vai trò như vùng đệm giúp ứng phó với tình trạng gián đoạn nguồn cung, đang ngày càng cạn kiệt.
Theo IEA, lượng dầu dự trữ được ghi nhận đã giảm 10 triệu thùng trong tháng 9, đưa tổng lượng dầu dự trữ toàn cầu xuống mức thấp hơn 509 triệu thùng so với trước chiến tranh.
Bà Figuerola-Ferretti nhận định: “Thị trường đã chuyển sang tình trạng thiếu nguồn cung kéo dài, xuất phát từ những rủi ro cụ thể đối với nguồn cung như hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz, hoạt động vận tải biển và lượng dầu dự trữ đã suy giảm”.
Giá dầu khó sớm hạ nhiệt
Trong bối cảnh chưa có triển vọng chấm dứt lâu dài cuộc chiến Mỹ - Iran, hầu như không có nhà phân tích nào cho rằng giá dầu có thể sớm trở lại mức bình thường.
Hợp đồng tương lai dầu Brent giao tháng 10/2027 vẫn được giao dịch ở mức hơn 90 USD/thùng trong phiên ngày 30/10, cho thấy thị trường nhận định còn lâu nữa tình hình mới có thể trở lại bình thường.
Bà Figuerola-Ferretti nhận định: “Khi nào giá dầu có thể trở lại mức 70 USD/thùng? Chắc chắn không phải trong thời gian tới”.
Bà cho rằng điều này đòi hỏi các bên phải giảm leo thang căng thẳng bền vững, hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz và hoạt động vận tải biển trở lại bình thường, lượng dầu dự trữ được bổ sung và chi phí vận chuyển trở về mức thông thường.
Ông Molchanov nhận định rằng nguồn cung khó có thể phục hồi lên mức trên 85% so với trước chiến tranh nếu không có giải pháp ngoại giao lâu dài để chấm dứt xung đột. Một khi các điều kiện chính trị cần thiết được thiết lập, những bước tiếp theo sẽ liên quan đến hậu cần, bao gồm rà phá thủy lôi tại eo biển Hormuz, đưa các thủy thủ trở lại làm việc và khôi phục sản xuất tại những mỏ dầu hiện đang phải ngừng hoạt động”.
