Tọa đàm quy tụ gần 100 đại biểu là lãnh đạo, nguyên lãnh đạo các bộ, ban, ngành từ TW đến địa phương, các nhà khoa học, chuyên gia trong lĩnh vực lịch sử, văn hóa, môi trường, quy hoạch đô thị, tôn giáo, cùng đại diện các tổ chức xã hội, doanh nghiệp và cơ quan báo chí.
Áp lực quỹ đất đặt ra yêu cầu đổi mới không gian tưởng niệm
Theo PGS.TS Vũ Văn Phúc, Viện trưởng Viện Kinh tế và Dịch vụ nhân sinh, nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản, nguyên Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, Ngọc hóa là hướng tiếp cận mới có nhiều ưu điểm đáng quan tâm trong lưu giữ di cốt và tưởng niệm người đã khuất. Giải pháp này không chỉ mở ra khả năng tiết kiệm quỹ đất nghĩa trang, giảm áp lực về không gian an táng mà còn tạo điều kiện tổ chức các không gian tưởng niệm tập trung, trang nghiêm, thuận tiện cho việc lưu giữ và thăm viếng. Đặc biệt, Ngọc hóa có tiềm năng kết hợp tiến bộ khoa học với truyền thống văn hóa, đạo lý Hiếu Nghĩa của dân tộc.
Theo PGS.TS Vũ Văn Phúc, việc nghiên cứu, đánh giá và từng bước hoàn thiện cơ sở khoa học, pháp lý cho hình thức Ngọc hóa là cần thiết, nhằm mở ra thêm những lựa chọn tưởng niệm văn minh, nhân văn, phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam.
Theo Báo cáo điều chỉnh tổng thể quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng tỷ lệ 1/5.000 của UBND Thành phố Hà Nội, ước tính khoảng 109.000 ngôi mộ sẽ phải di dời để phục vụ giải phóng mặt bằng và triển khai các dự án. Đây không chỉ là vấn đề về quỹ đất, chi phí và hạ tầng nghĩa trang mà còn liên quan đến đời sống tâm linh, phong tục an táng và nguyện vọng tưởng niệm người thân của nhiều gia đình.
Đáng chú ý, ngày 18/3/2026, UBND Thành phố Hà Nội đã ban hành Quyết định số 1193/QĐ-UBND về việc công bố Danh mục các bài toán lớn của Thành phố Hà Nội giai đoạn 2026–2030 (đợt 1).Trong đó, Ngọc hóa đang được các chuyên gia xem xét như một hướng nghiên cứu có tiềm năng đóng góp vào ba bài toán: vệ sinh và trật tự đô thị; khai thác hiệu quả không gian đô thị và hạ tầng; phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn.
Từ góc độ quy hoạch đô thị, PGS.TS Lưu Đức Hải, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Đô thị và Phát triển hạ tầng cho rằng, việc thu nhỏ di cốt thành Linh Ngọc tinh gọn có thể góp phần giảm áp lực quỹ đất, tạo điều kiện khai thác không gian đa tầng như tháp tưởng niệm cao tầng và không gian ngầm. Giải pháp này cũng được đặt trong mối liên hệ với yêu cầu bảo vệ môi trường, vệ sinh đô thị và phát triển kinh tế tuần hoàn.
Kết hợp tiến bộ khoa học với giá trị văn hóa, nhân văn
Ngọc hóa là quá trình ứng dụng công nghệ nhằm chuyển hóa các thành phần khoáng chất trong tro cốt sau hỏa táng thành các tinh thể rắn có hình thức tương tự ngọc, gọi là Linh Ngọc. Với kích thước nhỏ gọn, Linh Ngọc có thể được an trí trong bài vị, tháp pha lê, vật phẩm tưởng niệm hoặc không gian thờ tự được thiết kế chuyên biệt. Đặc điểm này mở ra khả năng tổ chức không gian tưởng niệm tập trung, đa tầng, đa lớp, góp phần tối ưu hóa diện tích lưu giữ di cốt tại các đô thị có mật độ dân cư cao.
Trên thế giới, một số công nghệ chuyển hóa và lưu giữ tro cốt sau hỏa táng đã được nghiên cứu, phát triển tại Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc và Đài Loan. Những kinh nghiệm này là nguồn tham khảo để đánh giá, lựa chọn và phát triển các giải pháp công nghệ phù hợp với điều kiện thực tiễn tại Việt Nam.
Thạc sĩ Nguyễn Thị Kim Dung, nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TP Hà Nội cho rằng, hình thức tưởng niệm Ngọc hóa, nếu được nghiên cứu và triển khai phù hợp, có thể bổ sung một lựa chọn cho những gia đình có nhu cầu lưu giữ vật phẩm tưởng niệm nhỏ gọn, gắn với ký ức về người đã khuất.
Tuy nhiên, giá trị của hình thức này không nên chỉ được đánh giá qua hình thức bên ngoài của sản phẩm mà cần xem xét trong mối quan hệ với ý nghĩa văn hóa, nguyện vọng gia đình và các điều kiện khoa học, pháp lý liên quan; không đồng nghĩa với việc phủ nhận phong tục truyền thống. Đổi mới chỉ thực sự có ý nghĩa khi góp phần gìn giữ những giá trị cốt lõi, đồng thời mở rộng sự lựa chọn phù hợp với hoàn cảnh sống hiện đại.
Ở góc độ môi trường và quản lý tài nguyên, TS. Tống Ngọc Thanh, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hội Nước và Môi trường Việt Nam đề xuất Hà Nội nghiên cứu, thí điểm Ngọc hóa có kiểm soát, trên cơ sở tự nguyện, công khai thông tin và có phương án lưu giữ cụ thể.
Theo ông, cần lựa chọn quy trình sản xuất thử nghiệm có hồ sơ đầu vào, thiết bị và điều kiện vận hành rõ ràng; thực hiện các thử nghiệm về độ bền, khả năng thôi nhiễm, đồng thời đánh giá sơ bộ mức sử dụng đất và vật liệu. Kết quả thử nghiệm cần công khai quy mô, điều kiện thực hiện và những dữ liệu còn thiếu; công khai chi phí trong toàn bộ quá trình xử lý, lưu giữ và duy trì lâu dài để các gia đình có cơ sở lựa chọn…
Chương trình có sự đồng hành của Công ty Cổ phần Bảo Tín An Lạc thể hiện sự quan tâm của Doanh nghiệp đối với hoạt động nghiên cứu, kết nối khoa học với thực tiễn, đồng thời góp phần thúc đẩy những giải pháp tưởng niệm hiện đại gắn với gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống.
Có thể nói, việc nghiên cứu và phát triển các phương thức tưởng niệm mới - Ngọc hoá không nhằm thay thế những giá trị đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ, mà hướng tới mở rộng sự lựa chọn cho mỗi gia đình và cộng đồng. Trong đó, khoa học công nghệ có thể trở thành phương tiện để con người tiếp nối đạo Hiếu, lưu giữ ký ức và thể hiện sự tri ân đối với những người đã khuất.
