Từ số hóa thủ tục đến xây dựng hệ thống quản lý thuế thông minh
Theo ông Mai Xuân Thành, Cục trưởng Cục Thuế (Bộ Tài chính), ngành Thuế đang triển khai Dự án “Xây dựng hệ thống công nghệ thông tin đáp ứng tái thiết kế quy trình nghiệp vụ và yêu cầu chuyển đổi số trong công tác quản lý thuế”, dự kiến hoàn thành vào năm 2028.
Điểm đáng chú ý của Dự án là hệ thống công nghệ thông tin của cơ quan Thuế sẽ từng bước kết nối với hệ thống kế toán của doanh nghiệp. Các thông tin phục vụ kê khai thuế có thể được khai thác trực tiếp từ dữ liệu kế toán, giảm các khâu lập báo cáo và đối chiếu thủ công; đồng thời góp phần nâng cao độ chính xác của số liệu kê khai, nộp thuế. Doanh nghiệp nhờ đó có thêm thời gian tập trung vào quản trị và hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Ngành Thuế cũng hướng tới triển khai mô hình “thuế nhúng”, trong đó, hệ thống kế toán thuế được tích hợp với hệ thống kế toán của doanh nghiệp. Việc kết nối tự động không chỉ hỗ trợ đơn giản hóa quy trình mà còn cho phép cơ quan thuế phát hiện, cảnh báo những dấu hiệu bất thường liên quan đến hóa đơn, nợ thuế.
Mục tiêu của hệ thống mới không chỉ dừng ở việc số hóa quy trình nghiệp vụ, mà còn hướng tới trở thành một “trợ lý cao cấp” của người nộp thuế. Thông qua việc kết nối và phân tích dữ liệu, hệ thống có thể cung cấp cho lãnh đạo doanh nghiệp thông tin tham khảo về giá mua đầu vào, giá bán sản phẩm, xu hướng phát triển ngành hàng và thị phần. Qua đó, doanh nghiệp có thêm cơ sở đánh giá vị thế trên thị trường, nhận diện những vấn đề cần điều chỉnh trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Ông Hoàng Thùy Dương, Partner, Trưởng Khối Tư vấn Thuế, KPMG Việt Nam cho hay, chuyển đổi số trong quản lý thuế là xu hướng doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động bắt nhịp. Các tập đoàn đa quốc gia và KPMG đã ứng dụng nền tảng công nghệ, trong đó có trí tuệ nhân tạo (AI), để quản lý nghĩa vụ thuế trên phạm vi toàn cầu trong nhiều năm.
"Nếu chậm chuyển đổi, doanh nghiệp có thể gặp bất lợi trong quản lý hóa đơn, chứng từ, kê khai và hoàn thuế giá trị gia tăng (VAT). Ngược lại, ứng dụng công nghệ phù hợp sẽ giúp kiểm soát dữ liệu tốt hơn, hạn chế sai sót và nâng cao hiệu quả tuân thủ”, đại diện KPMG Việt Nam chia sẻ.
Ứng dụng AI, quản lý rủi ro và khuyến khích tuân thủ tự nguyện
Cùng với số hóa quy trình nghiệp vụ, ứng dụng AI và dữ liệu lớn (Big Data) trong phân tích, đánh giá rủi ro là hướng đi quan trọng của ngành Thuế. Thay vì tập trung kiểm tra diện rộng, cơ quan Thuế từng bước chuyển sang lựa chọn đối tượng dựa trên mức độ rủi ro, qua đó sử dụng nguồn lực quản lý có trọng tâm và hiệu quả hơn.
Ông Mai Xuân Thành cho biết, cơ quan Thuế đang tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn, cảnh báo và nhắc nhở để doanh nghiệp chủ động khắc phục những vấn đề có thể phát sinh trước khi xem xét kiểm tra. Việc lựa chọn đối tượng kiểm tra được thực hiện trên cơ sở đánh giá rủi ro và kiểm soát hệ thống. AI được ứng dụng để phân tích báo cáo tài chính cùng các nguồn thông tin liên quan, nhận diện những dấu hiệu bất thường và hỗ trợ cơ quan Thuế xác định trường hợp cần tập trung kiểm tra.
Với cách tiếp cận này, doanh nghiệp thực hiện tốt nghĩa vụ thuế, có hệ thống kiểm soát hiệu quả và duy trì mức độ rủi ro thấp sẽ có khả năng giảm tần suất bị lựa chọn kiểm tra. Ngược lại, nguồn lực kiểm tra được tập trung vào những trường hợp có dấu hiệu rủi ro cao. Cục trưởng Cục Thuế nêu ví dụ về kết quả năm 2025 cho thấy, số cuộc kiểm tra thuế tại trụ sở doanh nghiệp giảm, nhưng tổng số thu tăng. Đây là tín hiệu tích cực đối với định hướng quản lý dựa trên rủi ro và sự phối hợp giữa cơ quan thuế với doanh nghiệp.
Để chuyển đổi số thực sự phát huy hiệu quả, ông Mai Xuân Thành cũng lưu ý doanh nghiệp cần chủ động hoàn thiện hệ thống kế toán, tăng cường kiểm soát nội bộ và nâng cao ý thức tuân thủ. Công nghệ có thể hỗ trợ phát hiện, cảnh báo rủi ro, nhưng hiệu quả quản lý còn phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu và sự chủ động của chính người nộp thuế.
Bộ Tài chính đã ban hành Quyết định số 3151/QĐ-BTC về Kế hoạch cải cách hệ thống thuế giai đoạn 2026 - 2030, hướng tới hoàn thiện chính sách, gắn cải cách quản lý với chuyển đổi số, xây dựng hệ thống thuế hiện đại, minh bạch, lấy người nộp thuế làm trung tâm.
Lộ trình chuyển đổi số gồm 3 giai đoạn: Từ năm 2026 - 2027 hoàn thiện pháp lý, dữ liệu, hạ tầng, số hóa quy trình và kết nối các cơ sở dữ liệu về dân cư, doanh nghiệp, đất đai, ngân hàng, thương mại điện tử. Giai đoạn 2028 - 2029 đẩy mạnh ứng dụng AI, Big Data, Machine Learning trong phân tích rủi ro, thanh tra, kiểm tra, quản lý nợ và hoàn thuế tự động; triển khai trợ lý ảo, khai thuế điền sẵn và cảnh báo nghĩa vụ thuế. Đến năm 2030, hình thành nền tảng quản trị thuế số thông minh, ứng dụng dữ liệu lớn và AI, hướng tới quản lý thuế theo thời gian thực đối với giao dịch điện tử.
