Trong cuộc phỏng vấn mới đây với hãng thông tấn Interfax, Chủ tịch Ủy ban Điều tra Nga Alexander Bastrykin cho biết AI đang hỗ trợ hiệu quả việc tìm kiếm, phân tích dấu vết kỹ thuật số và xử lý lượng lớn thông tin phục vụ điều tra, từ tài liệu tài chính, dữ liệu cuộc gọi đến dữ liệu sinh trắc học. Công nghệ này cũng được sử dụng để nhận dạng hình ảnh, phân tích mối liên hệ giữa các dấu vết, vật chứng và xây dựng hồ sơ đối tượng.
Ủy ban Điều tra Nga đã phát triển phần mềm chuyên dụng để phân tích và nhận dạng dữ liệu sinh trắc học bằng AI. Trong một vụ án liên quan an ninh công cộng, phần mềm đã giúp xác định hơn 400 người từ hơn 3.000 tệp video có tổng dung lượng trên 2 terabyte. Kết quả phân tích giúp cơ quan điều tra phát hiện những cá nhân liên quan hoạt động gây quỹ cho khủng bố và chủ nghĩa cực đoan, cũng như kích động người dân thực hiện hành vi trái pháp luật.
Theo ông Bastrykin, dù mang lại hiệu quả trong xử lý dữ liệu, nhưng AI chỉ nên được sử dụng như một công cụ hỗ trợ. Con người vẫn phải đưa ra quyết định cuối cùng và chịu trách nhiệm đối với quyết định đó. Nếu việc sử dụng AI dẫn đến sai sót hoặc gây hậu quả, cơ quan chức năng cần xác định người vận hành hệ thống, mục đích sử dụng và mối liên hệ giữa hành vi của người này với hậu quả xảy ra.
Bên cạnh việc hỗ trợ điều tra, ông Bastrykin cho rằng sự phát triển của AI cũng cung cấp cho tội phạm những công cụ mới, giúp che giấu danh tính và thực hiện hành vi phạm pháp ở quy mô lớn hơn. Vì vậy, Chủ tịch Ủy ban Điều tra Nga đề nghị hoàn thiện luật tố tụng hình sự và các quy định liên quan nhằm đối phó với tội phạm sử dụng công nghệ thông tin, trong đó có hành vi tạo nội dung giả mạo bằng công nghệ deepfake.
Theo ông, pháp luật không nên tăng hình phạt một cách máy móc đối với mọi hành vi phạm tội có sử dụng thiết bị hoặc mạng Internet. Các quy định cần tập trung vào những trường hợp AI và công nghệ thông tin được sử dụng như phương tiện chính để phạm tội hoặc làm gia tăng đáng kể mức độ thiệt hại, như gian lận trực tuyến, mua bán dữ liệu trái phép và tấn công cơ sở hạ tầng thông tin quan trọng.
Trên cơ sở đó, Ủy ban Điều tra Nga đã chuẩn bị một dự thảo luật liên bang để trình các cơ quan lập pháp trong thời gian tới.
Phó Chủ nhiệm Ủy ban Lập pháp và Xây dựng Nhà nước của Thượng viện Nga Artem Sheikin nhận định đến năm 2030, khoảng 90% số vụ án có thể được giải quyết với sự hỗ trợ của AI. Công nghệ này có thể đẩy nhanh quá trình phát hiện và phân tích các vụ việc đáng ngờ, nhưng không được thay thế phán đoán pháp lý và quyết định của con người.
Theo ông Sheikin, việc sử dụng AI càng tác động lớn đến quyền công dân, dữ liệu nhạy cảm và các quyết định có ý nghĩa pháp lý thì các yêu cầu kiểm soát càng phải nghiêm ngặt. Hoạt động này cần có sự giám sát của chuyên gia, quy trình minh bạch, kết quả có thể kiểm chứng và cơ chế trách nhiệm rõ ràng nhằm bảo đảm cân bằng giữa hiệu quả công nghệ, tính hợp pháp và quyền của công dân.
