Đưa nghiên cứu vào thực tiễn sản xuất
Đây là những nội dung được trao đổi tại Hội nghị quốc tế, phiên họp thường niên lần thứ 18 của Bàn tròn châu Á - Thái Bình Dương về sản xuất và tiêu dùng bền vững (APRSCP) diễn ra sáng 26/10 tại TP Hồ Chí Minh, bên lề Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026.
Với chủ đề kết nối khoa học và công nghiệp, hội nghị tập trung thảo luận giải pháp thúc đẩy chuyển đổi số và chuyển đổi xanh trong các lĩnh vực công nghiệp trọng điểm. Các đại biểu nhấn mạnh yêu cầu chuyển kết quả nghiên cứu và đối thoại chính sách thành hoạt động hợp tác cụ thể, giúp doanh nghiệp đổi mới sản xuất, sử dụng hiệu quả tài nguyên và giảm phát thải.
Phát biểu tại hội nghị, ông Hoàng Văn Tâm, Trưởng phòng Tổng hợp Cục Khoa học Công nghệ và Chuyển đổi số (Bộ Công Thương) cho biết, kinh tế thế giới đang tái cấu trúc sâu rộng cùng với sự dịch chuyển dòng vốn và chuỗi cung ứng. Chuyển đổi số và chuyển đổi xanh trở thành những động lực định hình các cực tăng trưởng mới, đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh đối với Việt Nam.
Theo ông Tâm, chuyển đổi kép cần gắn với những vấn đề cụ thể của sản xuất và tiêu dùng. Các nội dung như công nghệ tiên tiến, tài chính xanh, truy xuất nguồn gốc số, cộng sinh công nghiệp và kinh tế sinh học tuần hoàn có quan hệ chặt chẽ với quá trình đổi mới các ngành công nghiệp.
Đại diện Bộ Công Thương đề nghị thúc đẩy thử nghiệm trên cơ sở hợp tác giữa doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và cơ quan quản lý. Thông qua các hoạt động này, giải pháp công nghệ được kiểm chứng trong điều kiện thực tế trước khi nhân rộng, nhất là những ứng dụng phục vụ kinh tế tuần hoàn và sử dụng bền vững tài nguyên.
Chuyển đổi số cần phục vụ trực tiếp cho chuyển đổi xanh thông qua sản xuất thông minh, truy xuất nguồn gốc và xây dựng nền tảng chia sẻ dữ liệu về vòng đời sản phẩm. Thông tin minh bạch giúp người tiêu dùng có cơ sở nhận diện, tin tưởng và lựa chọn sản phẩm thân thiện với môi trường, qua đó thúc đẩy nhu cầu tiêu dùng bền vững.
Đối với ngành nhựa và dệt may, ông Hoàng Văn Tâm đề nghị chú trọng thiết kế để tái chế, tái sử dụng, phát triển cộng sinh công nghiệp và các mô hình liên kết theo vòng đời sản phẩm. Cùng với công nghệ, doanh nghiệp cần cơ chế và nguồn lực tài chính xanh phù hợp để đầu tư đổi mới, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Những định hướng này gắn với Chương trình hành động quốc gia về sản xuất và tiêu dùng bền vững giai đoạn 2021 - 2030. Theo đại diện Bộ Công Thương, chương trình tập trung vào sử dụng hiệu quả tài nguyên, phát triển sản phẩm thân thiện với môi trường, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tăng cường hợp tác trong suốt vòng đời sản phẩm.
Từ phía cơ sở nghiên cứu và đào tạo, PGS.TS Nguyễn Minh Tâm, Phó Giám đốc Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh, cho rằng kết nối tri thức khoa học và kinh nghiệm quốc tế phải hướng đến giải quyết những thách thức thực tiễn trong phát triển kinh tế, chuyển đổi công nghiệp.
“Mục tiêu của chúng ta không chỉ dừng lại ở việc trao đổi ý tưởng, mà còn là chuyển hóa nghiên cứu thành các ứng dụng thực tế nhằm tăng cường nội lực cho doanh nghiệp và hỗ trợ phát triển bền vững”, PGS.TS Nguyễn Minh Tâm nhấn mạnh.
Theo ông, trách nhiệm của đại học còn bao gồm việc tham gia giải quyết các vấn đề của xã hội. Thông qua Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế tuần hoàn (ICED) và các đơn vị thành viên, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh hướng đến thắt chặt hợp tác với cơ quan quản lý, doanh nghiệp và đối tác quốc tế trong nghiên cứu, đào tạo, chuyển giao công nghệ.
PGS.TS Nguyễn Minh Tâm đề nghị các phiên thảo luận cần giúp các bên nhận diện nhu cầu, tìm kiếm đối tác và xác định bước triển khai tiếp theo. Doanh nghiệp nhỏ và vừa cần được tạo điều kiện tiếp cận công nghệ, nâng cao kỹ năng và tiếp cận nguồn lực tài chính để tham gia quá trình chuyển đổi.
Chia sẻ về quá trình hình thành các mối liên kết, PGS.TS Nguyễn Hồng Quân, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế tuần hoàn (Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh) cho biết, mục tiêu xuyên suốt của Viện là kết nối kiến thức với hành động; kết nối doanh nghiệp với cơ quan quản lý, viện, trường và các đối tác quốc tế.
Theo PGS.TS. Nguyễn Hồng Quân, hợp tác giữa nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp cùng các đối tác phát triển là cơ sở thúc đẩy chuyển đổi kép trong các lĩnh vực công nghiệp.
Xây dựng mạng lưới hợp tác dựa trên dữ liệu
Ở góc độ khu vực, Tiến sĩ Yasuhiko Hotta, Chủ tịch APRSCP; Giám đốc Chương trình, Đơn vị sản xuất và tiêu dùng bền vững, Viện Chiến lược môi trường toàn cầu (IGES) cho rằng, mạng lưới cần tiếp tục đổi mới để đáp ứng yêu cầu phát triển. Trọng tâm là hỗ trợ chính sách, xây dựng năng lực và thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp, xã hội.
Theo ông, APRSCP hướng đến kết nối chuyên gia và tổ chức để chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm, hỗ trợ thực hiện Mục tiêu phát triển bền vững số 12 về sản xuất và tiêu dùng có trách nhiệm. Việc phát triển các đầu mối quốc gia, gắn với diễn đàn trong nước sẽ giúp những trao đổi ở cấp khu vực tiếp cận gần hơn nhu cầu thực tiễn.
Tiến sĩ Yasuhiko Hotta nhấn mạnh sự cần thiết của các mối quan hệ đối tác hiệu quả giữa doanh nghiệp và giới nghiên cứu. Các bên cần cùng giải quyết những thách thức về môi trường, xã hội, đưa công nghệ giảm phát thải carbon và giải pháp kinh tế tuần hoàn vào hoạt động sản xuất.
Những nội dung trao đổi tại TP Hồ Chí Minh được kỳ vọng đóng góp vào các thảo luận khu vực và quốc tế về sản xuất, tiêu dùng bền vững, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và hành động khí hậu. Qua đó, mạng lưới tăng cường khả năng chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ các đối tác thực hiện mục tiêu phát triển bền vững.
Chia sẻ kinh nghiệm Thái Lan, Tiến sĩ Chaiyod Bunyagidj, đại diện Mạng lưới sản xuất và tiêu dùng bền vững Thái Lan (Thai SCP Net) cho biết, khó khăn trong triển khai xuất phát từ chuỗi giá trị dài, có nhiều chủ thể tham gia. Việc tập hợp các bên và thống nhất hành động đòi hỏi cơ chế phối hợp phù hợp.
Mạng lưới tại Thái Lan kết nối doanh nghiệp, cơ quan hoạch định chính sách, viện nghiên cứu, trường đại học và các tổ chức xã hội. Các cơ quan chuyên ngành cũng tham gia để gắn mục tiêu phát triển bền vững với hoạt động thực tế, trong đó có du lịch và nông nghiệp phát thải thấp.
Tiến sĩ Chaiyod Bunyagidj nhấn mạnh hoạt động thu thập, phân tích dữ liệu phục vụ sản xuất và tiêu dùng bền vững. Kết quả được chia sẻ tại các cuộc họp thường niên, cung cấp thông tin cho cơ quan quản lý và làm cơ sở đề xuất điều chỉnh chính sách. Mạng lưới đồng thời xác định nhu cầu đào tạo, những thiếu hụt về năng lực để hỗ trợ các bên tham gia.
