Đây là nền tảng để hình thành chuỗi logistics liên hoàn, song bài toán đặt ra là kết nối các lợi thế đang còn phân tán thành một hệ sinh thái đủ sức giảm chi phí, nâng giá trị hàng hóa và tổ chức dòng hàng của khu vực.
Nguồn hàng lớn, nhiều cửa ngõ
Kết nối cảng nội địa với đường bộ và đường thủy là một trong những giải pháp giúp Tây Ninh đa dạng hóa phương thức vận chuyển, giảm áp lực cho vận tải đường bộ. Ảnh: Bùi Giang/TTXVN
Điểm khác biệt của Tây Ninh không chỉ nằm ở vị trí địa lý mà ở sự hội tụ của cả nguồn hàng và cửa ngõ. Các khu công nghiệp, cụm công nghiệp tạo ra dòng hàng sản xuất ngày càng lớn; vùng nông nghiệp cung cấp nguồn hàng cần được bảo quản, sơ chế và phân phối; trong khi Mộc Bài, Xa Mát, Bình Hiệp mở ra hướng giao thương với Campuchia và ASEAN. Ở chiều ngược lại, hệ thống cảng biển, cảng sông tại khu vực Long An trước đây tạo thêm cửa ngõ để hàng hóa tiếp cận Thành phố Hồ Chí Minh, Đông Nam Bộ và các tuyến hàng hải quốc tế.
Với lợi thế này, logistics Tây Ninh có thể phát triển từ logistics công nghiệp, cửa khẩu, nông nghiệp đến logistics lạnh và vận tải đa phương thức, qua đó tập kết, bảo quản, phân phối hàng hóa và kết nối trực tiếp với cửa khẩu, cảng biển.
Quy mô nguồn hàng trên địa bàn đang tăng nhanh. Tây Ninh hiện quy hoạch 100 khu công nghiệp với tổng diện tích trên 31.300 ha; 51 khu đã được thành lập; trong, 34 khu đủ điều kiện tiếp nhận đầu tư, thu hút 2.676 dự án với tổng vốn FDI gần 18,9 tỷ USD và vốn trong nước gần 239.000 tỷ đồng. Toàn tỉnh còn quy hoạch 108 cụm công nghiệp, 24 cụm đang hoạt động với 521 dự án. Cùng với sản xuất công nghiệp, xuất nhập khẩu, bán lẻ và vận tải hàng hóa tăng trưởng, kéo theo nhu cầu kho bãi, phân phối và các dịch vụ logistics chuyên sâu.
Sự phát triển của thị trường đã phản ánh vào số lượng doanh nghiệp và doanh thu của ngành. Theo Thống kê Tây Ninh, năm 2025, toàn tỉnh có khoảng 630 doanh nghiệp logistics, tăng 123 doanh nghiệp so với năm trước. Doanh thu vận tải hàng hóa, kho bãi và dịch vụ hỗ trợ vận tải đạt khoảng 8.827 tỷ đồng, tăng 14,2%; tốc độ tăng trưởng logistics đạt 13,81%, cao hơn mức 11,24% của năm 2024.
Tuy nhiên, phía sau tốc độ tăng trưởng đó là một khoảng trống đáng chú ý. Tỷ trọng giá trị tăng thêm của logistics trong GRDP mới tăng từ 1,13% lên 1,16%. Nghĩa là hoạt động logistics đã phát triển nhanh nhưng phần giá trị mà ngành giữ lại trong nền kinh tế vẫn còn thấp so với tiềm năng. Nguyên nhân nằm ở chỗ logistics trên địa bàn vẫn chưa thực sự vận hành như một chuỗi thống nhất. Hạ tầng kho bãi, trung tâm phân phối, cảng cạn, cửa khẩu, khu công nghiệp, cảng và đường bộ, đường thủy chưa được kết nối đồng bộ; doanh nghiệp logistics phần lớn quy mô nhỏ, năng lực tài chính và quản trị hạn chế; nhân lực chất lượng cao và ứng dụng công nghệ còn thiếu.
Cảng Quốc tế Long An là một trong những cửa ngõ quan trọng để Tây Ninh kết nối nguồn hàng với hệ thống cảng biển và các tuyến vận tải quốc tế. Ảnh: TTXVN phát
Chi phí logistics không chỉ phụ thuộc vào từng tuyến đường hay phương tiện mà vào mức độ kết nối của cả chuỗi. Thiếu liên thông sẽ làm tăng thời gian lưu kho, bốc xếp, trung chuyển và vận tải; vì vậy, đầu tư hạ tầng nhưng thiếu kết nối chưa chắc tạo ra lợi thế về chi phí.
Từ thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp, ông Lê Minh Phụng, Phó Tổng Giám đốc Kinh doanh và Marketing Công ty cổ phần Kho lạnh Kỷ Nguyên Mới (NECS) cho rằng, sự mở rộng không gian phát triển đang tạo thêm điều kiện để Tây Ninh tổ chức lại dòng hàng hóa giữa các vùng sản xuất, khu công nghiệp và các đầu mối giao thông, cảng biển, cửa khẩu. Hệ thống giao thông liên vùng ngày càng hoàn thiện, cùng với các tuyến cao tốc và vành đai kết nối Tây Ninh với Thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Bình Dương, Đồng bằng sông Cửu Long và các cảng biển lớn, sẽ tạo thuận lợi cho việc hình thành các chuỗi cung ứng có quy mô lớn hơn.
Theo ông Lê Minh Phụng, với đặc thù Tây Ninh có cả vùng sản xuất nông nghiệp, khu công nghiệp và các cửa ngõ xuất nhập khẩu, nhu cầu đối với dịch vụ logistics chuyên sâu sẽ ngày càng tăng. Đặc biệt, nông sản, trái cây, thủy sản và thực phẩm đòi hỏi khắt khe về thời gian vận chuyển và điều kiện bảo quản. Vì vậy, việc phát triển các trung tâm logistics tích hợp kho lạnh, kho mát, cấp đông, phân loại, đóng gói, vận chuyển và các dịch vụ giá trị gia tăng sẽ góp phần kết nối vùng nguyên liệu với doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu, hạn chế tổn thất sau thu hoạch và nâng cao giá trị hàng hóa.
Cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh - Mộc Bài, Bến Lức - Long Thành, Vành đai 3, Vành đai 4 Thành phố Hồ Chí Minh cùng hệ thống quốc lộ, đường tỉnh và đường thủy mở ra các hành lang vận chuyển quan trọng. ICD Mộc Bài đã hình thành điểm trung chuyển kết nối khu vực cửa khẩu với các cảng của Thành phố Hồ Chí Minh và cụm cảng Cái Mép - Thị Vải. Khi giao thông tiếp tục kết nối với khu công nghiệp, vùng nguyên liệu, trung tâm logistics, ICD, cảng và cửa khẩu, Tây Ninh có điều kiện chuyển từ địa bàn trung chuyển thành nơi tổ chức các dòng hàng quy mô lớn.
Kết nối hạ tầng, doanh nghiệp và dữ liệu
Nếu hạ tầng là phần “cứng” thì năng lực kết nối và điều phối chính là phần “mềm” quyết định hiệu quả của hệ thống logistics. Đây cũng là khâu Tây Ninh cần tập trung trong giai đoạn tới.
Theo định hướng của tỉnh, đến năm 2035 hình thành 15 trung tâm logistics với tổng diện tích quy hoạch khoảng 1.224 ha; xây dựng một trung tâm logistics hiện đại đạt tiêu chuẩn quốc tế và đến năm 2050 hình thành hai trung tâm như vậy. Tỉnh phấn đấu đưa tỷ trọng giá trị tăng thêm của logistics lên 5-7% GRDP, tốc độ tăng trưởng bình quân 12-15%/năm và khoảng 80% doanh nghiệp logistics ứng dụng các giải pháp số.
Từ hệ thống cảng biển đến cảng nội địa, Tây Ninh có điều kiện từng bước hình thành chuỗi logistics liên hoàn, gia tăng giá trị dịch vụ và nâng sức cạnh tranh của hàng hóa. Ảnh: Bùi Giang/TTXVN
Một số dự án đã được xác định để tạo nền tảng cho mạng lưới này; trong đó, có khu tiếp nhận hàng hóa và kho logistics tại Cảng Quốc tế Long An khoảng 147 ha, trung tâm logistics Thanh Phước khoảng 20 ha và kho, trung tâm logistics tại Thạnh Lợi khoảng 16 ha…
Đồng thời, tỉnh đang xây dựng Đề án “Nghiên cứu thực trạng, cơ chế quản lý, giải pháp phát triển dịch vụ logistics trên địa bàn tỉnh Tây Ninh”, nhằm tạo cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc hoạch định chính sách, thu hút đầu tư và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.
Theo các mục tiêu đang được nghiên cứu trong Đề án, đến năm 2030 Tây Ninh hướng tới hình thành hai trung tâm logistics tại Mộc Bài và Cảng Quốc tế Long An; phát triển ICD, tăng cường kết nối đa phương thức, nâng năng lực cửa khẩu và cảng. Đề án cũng đặt mục tiêu logistics đóng góp 8-10% GRDP, tỷ lệ thuê ngoài dịch vụ logistics đạt 60-65%, giảm chi phí logistics xuống khoảng 14-16%; doanh nghiệp logistics tăng bình quân 15%/năm và khoảng 30% doanh nghiệp thực hiện chuyển đổi số, chuyển đổi xanh.
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Võ Quốc Huy, Tổng Giám đốc Cảng Quốc tế Long An cho rằng, cảng có thể trở thành một mắt xích quan trọng trong hành lang logistics kết nối Tây Ninh với Đồng bằng sông Cửu Long, Thành phố Hồ Chí Minh và thị trường Campuchia, Thái Lan, ASEAN.
Để khai thác tốt hơn lợi thế này, doanh nghiệp đề xuất hoàn thiện hành lang pháp lý đối với hàng hóa quá cảnh, có chính sách hỗ trợ thu hút hãng tàu và xây dựng cơ sở dữ liệu hàng hóa xuất nhập khẩu của tỉnh. Theo ông, dữ liệu về nguồn hàng có ý nghĩa quan trọng đối với việc thu hút các tuyến vận tải, bởi doanh nghiệp vận tải và hãng tàu cần nhìn thấy quy mô hàng hóa đủ lớn để hình thành tuyến ổn định.
Đề xuất này cho thấy phát triển logistics phải đồng thời giải bài toán hạ tầng, nguồn hàng, doanh nghiệp và dữ liệu.
Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh Nguyễn Hồng Thanh, tỉnh tập trung phát triển logistics theo hướng bền vững, hiệu quả, chất lượng, có giá trị gia tăng cao và nâng cao sức cạnh tranh, phù hợp với Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam giai đoạn 2026-2035, tầm nhìn đến năm 2050.
Để hiện thực hóa mục tiêu, Tây Ninh sẽ tập trung hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng, tăng cường liên kết vùng, mở rộng nguồn hàng và thị trường, nâng cao năng lực doanh nghiệp, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và đào tạo nhân lực.
Tây Ninh không thể phát triển logistics chỉ trong phạm vi địa giới hành chính mà phải đặt mình trong mạng lưới Thành phố Hồ Chí Minh - Đông Nam Bộ - Đồng bằng sông Cửu Long - Campuchia - ASEAN. Khi đó, lợi thế của tỉnh không còn chỉ là “nằm ở vị trí thuận lợi”, mà trở thành khả năng kết nối và tổ chức dòng hàng. Để giữ lại nhiều hơn giá trị trong chuỗi, tỉnh cần hình thành các doanh nghiệp đủ sức cung cấp dịch vụ 3PL, 4PL, logistics lạnh, logistics nông nghiệp và logistics cửa khẩu; đồng thời kết nối dữ liệu kho hàng, phương tiện, cửa khẩu, cảng và nguồn hàng, thúc đẩy logistics xanh.
Tây Ninh đang đứng trước một bước chuyển quan trọng. Nếu kết nối được nguồn hàng với hạ tầng, doanh nghiệp với thị trường và dữ liệu với các dòng vận chuyển, logistics có thể trở thành ngành dịch vụ tạo giá trị gia tăng cao, mở rộng vai trò của Tây Ninh trong chuỗi cung ứng phía Nam và khu vực ASEAN.