Kế hoạch tập trung bảo đảm nguồn nước sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp, điều tiết công trình thủy lợi và phòng, chống cháy rừng, với phương án điều hành theo 4 trạng thái nguồn nước từ theo dõi đến rủi ro rất cao.
Theo đó, các địa phương xây dựng phương án ứng phó theo kịch bản rủi ro rất cao do El Niño; trong đó, tình huống xâm nhập mặn được giả định tương đương giai đoạn 2019-2020; hạn hán, thiếu nước tương đương giai đoạn 2014-2016. Nguồn nước mặt có thể suy giảm kéo dài, nắng nóng và bốc hơi tăng, dòng chảy trên các sông, kênh xuống thấp, làm gia tăng nguy cơ mặn xâm nhập sâu vào nội đồng. Đây là kịch bản phục vụ chuẩn bị phương án ứng phó, không phải dự báo khẳng định diễn biến thực tế.
Vùng, khu vực có nguy cơ rất cao về xâm nhập mặn, thiếu nước gồm 7 xã: Cần Giuộc, Phước Vĩnh Tây, Tân Tập, Vàm Cỏ, Cần Đước, Long Hựu và Tân Lân. Đây là địa bàn được ưu tiên triển khai các giải pháp ngăn mặn, giữ ngọt, tích trữ nước và chuẩn bị phương án cấp nước khẩn cấp.
Vùng nguy cơ cao về xâm nhập mặn kết hợp hạn, thiếu nước gồm 13 xã; vùng chuyển tiếp có nguy cơ cao về hạn hán, thiếu nước gồm 16 xã. Khu vực Đồng Tháp Mười có 20 xã được xác định nguy cơ cao về hạn hán, thiếu nước và cháy rừng tại một số địa bàn. Bên cạnh đó, 26 xã thuộc vùng nguy cơ hạn hán, thiếu nước và cháy rừng; 14 phường thuộc khu vực đô thị, công nghiệp, dịch vụ cần tập trung bảo đảm nguồn nước sinh hoạt, phục vụ cơ sở y tế, trường học và hoạt động sản xuất.
Để chủ động điều hành, tỉnh thiết lập 4 trạng thái nguồn nước gồm: theo dõi, cảnh báo, thiếu nước và thiếu nước nghiêm trọng/rủi ro rất cao. Khi độ mặn tại các cửa lấy nước trên sông Vàm Cỏ, Vàm Cỏ Đông, Vàm Cỏ Tây, Cần Giuộc, Rạch Cát đạt từ 0,5 - 1‰ hoặc mực nước kênh trục thấp hơn trung bình nhiều năm từ 0,3 - 0,5 m, các địa phương phải tăng tần suất quan trắc, hạn chế sử dụng nước chưa cần thiết, chủ động tích trữ nước và chuẩn bị máy bơm dã chiến.
Khi độ mặn vượt 1‰ tại các vùng lấy nước tưới lúa, rau màu và cấp nước sinh hoạt; vượt 0,5‰ tại vùng cây ăn trái mẫn cảm với mặn hoặc công suất khai thác của trạm cấp nước nông thôn giảm trên 20%, địa phương chuyển sang trạng thái thiếu nước. Các giải pháp được triển khai gồm ưu tiên bảo đảm nước sinh hoạt, điều chỉnh diện tích và lịch sản xuất, vận hành công trình theo tiểu vùng, bơm chuyền, bơm dã chiến và cấp nước bổ sung cho khu dân cư có nguy cơ thiếu nước.
Đối với tình huống thiếu nước nghiêm trọng, khi độ mặn tại các cửa lấy nước từ trên 2-4‰, xâm nhập sâu vào nội đồng kéo dài, mực nước sông, kênh xuống dưới mực nước chết của trạm bơm hoặc nguồn nước thô cấp sinh hoạt vượt ngưỡng quy chuẩn, tỉnh sẽ kích hoạt phương án cấp nước khẩn cấp. Trong đó, sử dụng nguồn nước dự phòng, vận chuyển nước bằng xe bồn, bố trí bồn chứa tập trung; ưu tiên nguồn nước cho người dân, cơ sở y tế, trường học và tạm dừng các hoạt động sản xuất không thiết yếu khi cần thiết.
Đối với sản xuất nông nghiệp, tỉnh yêu cầu các địa phương rà soát, phân loại diện tích có nguồn nước ổn định, khu vực có thể bơm bổ sung và diện tích có nguy cơ thiếu nước, nhiễm mặn; không bố trí sản xuất tại những nơi chưa bảo đảm nguồn nước. Khi nguồn nước suy giảm, cần điều chỉnh thời vụ, giảm diện tích gieo trồng, chuyển đổi diện tích lúa sang cây trồng sử dụng ít nước hơn hoặc tổ chức thu hoạch sớm đối với diện tích có nguy cơ thiệt hại lớn.
Đặc biệt, cây ăn trái và cây lâu năm được xác định là nhóm cần ưu tiên bảo vệ do khả năng phục hồi sau hạn hán, xâm nhập mặn kéo dài còn hạn chế. Các địa phương hướng dẫn người dân tích trữ nước trong ao, bể; phủ gốc, áp dụng tưới nhỏ giọt, tưới tiết kiệm và không sử dụng nguồn nước nhiễm mặn để tưới cây. Đối với chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản, cần chủ động nguồn nước, theo dõi chất lượng nước, điều chỉnh quy mô sản xuất phù hợp với điều kiện thực tế.
Trong công tác thủy lợi, việc vận hành cống, trạm bơm phải căn cứ kết quả quan trắc chất lượng nước, độ mặn, mực nước, thủy triều và nhu cầu sử dụng thực tế, không thực hiện theo lịch cố định khi điều kiện nguồn nước không phù hợp. Tỉnh yêu cầu tăng cường theo dõi các hồ chứa Dầu Tiếng, Tha La, các tuyến sông Sài Gòn, Vàm Cỏ Đông, Vàm Cỏ Tây cùng hệ thống kênh chính để điều tiết, phân bổ nguồn nước hợp lý, hạn chế ảnh hưởng đến khu vực hạ lưu.
UBND tỉnh giao Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh làm đầu mối theo dõi nguồn nước, dự báo nguy cơ, điều phối vận hành công trình thủy lợi và hướng dẫn sản xuất. UBND các xã, phường có trách nhiệm rà soát nguồn nước, số hộ dân có nguy cơ thiếu nước, công trình cấp nước, giếng dự phòng, bồn chứa, phương tiện vận chuyển và điểm cấp nước khẩn cấp.
Cũng theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh Nguyễn Minh Lâm, việc phân bổ nguồn nước, các địa phương được thực hiện theo thứ tự ưu tiên. Trước hết nước ăn uống, sinh hoạt của người dân, tiếp đến là cơ sở y tế, trường học và các công trình thiết yếu. Sau đó, đến nhu cầu nước cho chăn nuôi, cây trồng và các hoạt động sản xuất khác.
