Hoạt động nghiệp vụ của công chức Đội thông quan (Chi cục Hải quan Khu vực III). Ảnh: Phạm Hậu/TTXVN
Hồ sơ được tập trung về một đầu mối
Ông Đào Duy Tám, Trưởng Ban Giám sát quản lý về hải quan (Cục Hải quan, Bộ Tài chính) cho biết, cùng với triển khai Chiến lược phát triển ngành Hải quan giai đoạn 2026 - 2030, ngành tiếp trục triển khai các giải pháp đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, cắt giảm thủ tục hành chính, giảm thời gian, chi phí cho doanh nghiệp và sắp xếp tổ chức bộ máy.
Trong đó có việc thí điểm mô hình Thông quan tập trung tại Chi cục Hải quan khu vực III, Hải Phòng, hướng tới hải quan số, hải quan thông minh. Điểm cốt lõi của mô hình là thay đổi phương thức quản lý. Thay vì xử lý tờ khai phân tán tại các hải quan cửa khẩu, hồ sơ được tập trung về một đầu mối, dữ liệu được xử lý trên hệ thống và quy trình nghiệp vụ được chuẩn hóa.
Như vậy, với doanh nghiệp, thay vì phải thực hiện thủ tục tại nhiều nơi, hồ sơ được gửi qua hệ thống và xử lý tại một đầu mối. Mô hình đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng công chức, để có thể xử lý nhiều loại hình, chủng loại hàng hóa và chính sách quản lý khác nhau. Cùng với đó, việc số hóa chứng từ hướng tới nâng cao tính chính xác của thông tin khai báo, giảm sai sót và tăng khả năng trao đổi dữ liệu trên hệ thống.
Từ phía cộng đồng doanh nghiệp, mô hình giúp giảm thời gian và chi phí thực hiện thủ tục. Theo ông Nguyễn Văn Thịnh, Giám đốc Công ty ARP Logistic, hiện nay, doanh nghiệp không còn phải bố trí nhân sự đi làm thủ tục tại nhiều chi cục như trước trong một số khâu, hệ thống có thể tự động xử lý, qua đó giảm chi phí nhân công và chi phí logistics.
Bà Phạm Thị Thúy, đại diện Công ty Cổ phần sản xuất và kinh doanh VinFast cho rằng, việc có một đầu mối xử lý giúp các lô hàng được xử lý thống nhất, chuyên nghiệp và thuận lợi hơn. “Doanh nghiệp giảm thời gian xử lý vướng mắc, tiết giảm chi phí logistics; việc số hóa chứng từ kết hợp với quy trình xử lý tập trung cũng giúp đẩy nhanh tốc độ luân chuyển hồ sơ điện tử, những lô hàng có hồ sơ chuẩn chỉnh được xử lý nhanh hơn”, bà Phạm Thị Thúy cho biết.
Sau hơn 2 tháng vận hành mô hình thông quan tập trung của hải quan, những chuyển biến bước đầu thể hiện rõ ở năng lực xử lý, tổ chức nguồn lực và trải nghiệm của doanh nghiệp. Theo đó, kết quả ghi nhận, Đội Thông quan (Chi cục Hải quan khu vực III) đã tập trung bình quân xử lý 500 - 800 tờ khai mỗi ngày; năng lực xử lý tăng 20 - 30% nhờ hệ thống tự động phân luồng theo nhóm hàng; thời gian giải quyết thủ tục giảm 30 - 50%; tỷ lệ hồ sơ được xử lý hoàn toàn trên môi trường điện tử đạt 100%, theo nguyên tắc phi giấy tờ và không tiếp xúc trực tiếp.
Đánh giá cấp độ toàn mô hình sau 2 tháng thí điểm triển khai, thời gian xử lý của cơ quan Hải quan từ ngày 1/6 so với tháng 5/2026 giảm khoảng 12%, so với quý I/2026 giảm khoảng 14%. “Đây là thời gian xử lý của cơ quan Hải quan, chưa gồm thời gian doanh nghiệp thực hiện thủ tục với các cơ quan kiểm tra chuyên ngành và cơ quan quản lý Nhà nước khác”, đại diện Cục Hải quan cho biết.
Thúc đẩy quản lý trên dữ liệu, tạo động lực chuyển đổi số
Theo ông Đào Duy Tám, việc triển khai thông quan tập trung nằm trong yêu cầu chung về chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, cắt giảm thủ tục hành chính, giảm thời gian, chi phí cho doanh nghiệp và sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy. Đây cũng là thời điểm phù hợp để ngành Hải quan triển khai mô hình, phù hợp với các chủ trương, chỉ đạo của Trung ương và Chính phủ về chuyển đổi số, đơn giản hóa thủ tục hành chính, thống nhất đầu mối giải quyết thủ tục và tinh gọn bộ máy.
Một mục tiêu quan trọng khác theo Cục Hải quan là tối ưu nguồn lực, chuyên môn hóa từng khâu nghiệp vụ và nâng cao trình độ công chức. Nguồn nhân lực được tập trung vào giải quyết thủ tục, kiểm tra, giám sát theo chiều sâu; giảm tải cho cơ quan Hải quan cửa khẩu, Hải quan quản lý khu công nghiệp, doanh nghiệp sản xuất trong nội địa. Đồng thời cắt giảm chồng chéo, trùng lặp, đáp ứng yêu cầu xây dựng vị trí việc làm và sử dụng hiệu quả nguồn lực.
Dữ liệu khai báo được điện tử hóa cũng tạo điều kiện để cơ quan Hải quan ứng dụng các công nghệ hiện đại trong kiểm tra, đối chiếu thông tin khai báo với thông tin số hóa trên các chứng từ thuộc hồ sơ hải quan. Việc ứng dụng AI, dữ liệu lớn có thể hỗ trợ nâng cao tính chính xác, bảo đảm sự thống nhất giữa thông tin khai báo và bộ chứng từ, đồng thời giúp cơ quan Hải quan phân tích, đánh giá và cảnh báo sớm các dấu hiệu vi phạm.
Theo đại diện Cục Hải quan, đây là cơ sở quan trọng để nâng cao chất lượng quản lý rủi ro. Khi việc phân luồng kiểm tra dựa trên mức độ tuân thủ, tỷ lệ kiểm tra hồ sơ và kiểm tra thực tế hàng hóa đối với những trường hợp phù hợp có thể giảm, nguồn lực được tập trung vào đúng đối tượng, đúng trọng điểm. Qua đó vừa tạo thuận lợi thương mại, vừa nâng cao hiệu quả phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại, gian lận thuế.
Để dữ liệu thực sự phát huy hiệu quả, kết nối giữa cơ quan Hải quan với các bộ, ngành, doanh nghiệp và các chủ thể trong chuỗi logistics, theo Trưởng Ban Giám sát quản lý về hải quan, đây là yếu tố rất quan trọng để thông quan tập trung không chỉ dừng lại ở thay đổi cách tổ chức xử lý hồ sơ.
Theo đó, Hệ thống công nghệ thông tin và chuyển đổi số phải được thực hiện đồng bộ giữa cơ quan Hải quan, doanh nghiệp và các bộ, ngành; đồng thời kết nối, chia sẻ dữ liệu với các doanh nghiệp kinh doanh cảng, kho bãi và các đơn vị dịch vụ logistics. Mục tiêu là quản lý xuyên suốt hàng hóa từ khâu đầu đến khâu cuối, từ khi hàng được xếp lên phương tiện, trong quá trình vận chuyển đến khi hàng hóa được thông quan và đưa vào sản xuất.
Cục Hải quan đang tiếp tục nâng cấp Cổng thông tin một cửa Quốc gia giai đoạn 3 để tiếp nhận, xử lý các thủ tục liên quan đến hàng hóa xuất nhập khẩu và phương tiện vận tải xuất nhập cảnh. Theo đó, doanh nghiệp chỉ phải nộp một bộ hồ sơ cho các thủ tục liên quan. Cổng hiện đã đáp ứng thủ tục đối với tàu biển, tàu bay xuất nhập cảnh và sẽ tiếp tục được nâng cấp, kết nối thêm các thủ tục hành chính khác.
"Với các đối tác nước ngoài, Cổng thông tin một cửa Quốc gia và Cơ chế một cửa ASEAN được nâng cấp để tiếp nhận dữ liệu về giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa, chứng từ kiểm dịch và bản lược khai hàng hóa. Qua đó, Cơ quan quản lý có thông tin về hàng hóa, phương tiện từ sớm. Khi hàng về Việt Nam, việc giải quyết thủ tục hải quan cơ bản đã được chuẩn bị, tạo điều kiện để doanh nghiệp nhanh chóng nhận hàng và đưa vào sản xuất", đại diện Cục Hải quan chia sẻ.