Tại Hà Tĩnh, việc thí điểm xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về chăn nuôi và thú y được kỳ vọng tạo chuyển biến trong quản lý đàn vật nuôi, kiểm soát dịch bệnh và hỗ trợ người dân mở rộng thị trường tiêu thụ.
Minh bạch nguồn gốc - yêu cầu từ thực tiễn sản xuất
Mỗi năm, cơ sở chăn nuôi của bà Chu Thị Hồng Hà, xã Sơn Giang, tỉnh Hà Tĩnh xuất bán từ 1 - 2 lứa hươu giống, với số lượng khoảng 60 - 70 con, chủ yếu cung cấp cho các hộ chăn nuôi trong và ngoài địa phương. Hoạt động sản xuất duy trì ổn định, nhu cầu tìm mua con giống tốt. Tuy nhiên, khi có cơ hội mở rộng thị trường sang các tỉnh, thành phố khác, cơ sở lại gặp một trở ngại liên quan đến hồ sơ chứng minh nguồn gốc vật nuôi.
Theo bà Hà, việc chưa có hồ sơ đầy đủ về con giống khiến quá trình cung cấp hươu giống cho các địa phương, đặc biệt là những chương trình, dự án phát triển chăn nuôi, gặp nhiều vướng mắc. Đây là yêu cầu ngày càng được các đơn vị tiếp nhận quan tâm, bởi nguồn gốc và chất lượng con giống có ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả đầu tư, khả năng phát triển đàn vật nuôi. Việc thiếu hồ sơ con giống đang gây khó khăn cho cơ sở khi cung cấp hươu giống đến các tỉnh, nhất là đối với những dự án có yêu cầu về nguồn gốc vật nuôi. Nếu có hệ thống quản lý, cấp mã định danh và thông tin rõ ràng, người chăn nuôi sẽ thuận lợi hơn trong quá trình chứng minh chất lượng, xuất bán sản phẩm.
Thực tế này cũng đặt ra yêu cầu đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh con giống trên địa bàn. Bởi hiện nay, việc lựa chọn và đánh giá chất lượng vật nuôi tại nhiều cơ sở vẫn chủ yếu dựa vào kinh nghiệm thực tiễn, chưa có công cụ số hỗ trợ theo dõi, quản lý đầy đủ quá trình hình thành và phát triển của từng cá thể.
Tại Công ty cổ phần Sản xuất và Thương mại Nhung Hươu Việt, xã Tứ Mỹ, việc tuyển chọn hươu giống cũng được thực hiện chủ yếu thông qua kinh nghiệm của người chăn nuôi, đặc biệt là đánh giá đặc điểm di truyền từ đàn bố mẹ. Đây là yếu tố quan trọng để xác định chất lượng con giống, song việc thiếu dữ liệu được chuẩn hóa khiến quá trình lựa chọn vẫn phụ thuộc nhiều vào đánh giá chủ quan.
Anh Nguyễn Hồng Sơn, Phó Giám đốc Công ty cổ phần Sản xuất và Thương mại Nhung Hươu Việt, cho biết, yếu tố quan trọng hàng đầu để đánh giá chất lượng một con hươu là nòi giống, đặc biệt phải xem xét nguồn gốc, chất lượng con bố. Tuy nhiên, hiện nay chưa có quy trình ứng dụng công nghệ số để hỗ trợ lựa chọn con giống một cách chính xác, việc đánh giá vẫn chủ yếu dựa trên phương pháp truyền thống.
Những khó khăn trên cho thấy nhu cầu xây dựng hệ thống dữ liệu thống nhất trong chăn nuôi ngày càng rõ nét. Khi thông tin về cơ sở sản xuất, quy mô đàn, nguồn gốc và hoạt động chăn nuôi được cập nhật, quản lý tập trung, việc kiểm soát chất lượng vật nuôi sẽ có cơ sở thực hiện chặt chẽ hơn. Đây cũng là điều kiện để từng bước hình thành quy trình quản lý sản phẩm từ khâu sản xuất đến tiêu thụ, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.
Đối với Hà Tĩnh, yêu cầu này càng có ý nghĩa khi chăn nuôi hươu sao là một trong những hoạt động sản xuất đặc trưng, gắn với sinh kế của nhiều hộ dân. Việc quản lý rõ nguồn gốc vật nuôi sẽ tạo thuận lợi cho hoạt động trao đổi, mua bán con giống, đồng thời góp phần nâng cao uy tín sản phẩm chăn nuôi của địa phương.
Xây dựng dữ liệu đồng bộ, nâng cao hiệu quả quản lý
Từ yêu cầu thực tiễn, Hà Tĩnh là một trong ba địa phương được Bộ Nông nghiệp và Môi trường lựa chọn triển khai thí điểm cơ sở dữ liệu quốc gia về chăn nuôi và thú y trên quy mô toàn tỉnh. Đây được xem là bước đi quan trọng trong quá trình chuyển đổi phương thức quản lý, từng bước thay thế cách thống kê, theo dõi thủ công bằng hệ thống dữ liệu được số hóa và cập nhật thường xuyên.
Ông Trần Hùng, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Chăn nuôi Hà Tĩnh cho biết, Theo kế hoạch, các cơ sở, trang trại và hộ chăn nuôi thuộc diện phải kê khai sẽ thực hiện đăng ký thông tin trên hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về chăn nuôi. Sau khi kê khai, mỗi cơ sở được cấp mã số định danh, tạo cơ sở để cơ quan chức năng theo dõi hoạt động sản xuất, quy mô đàn vật nuôi và phục vụ công tác quản lý nhà nước.
Để triển khai nhiệm vụ, UBND tỉnh Hà Tĩnh đã ban hành kế hoạch thực hiện. Sở Nông nghiệp và Môi trường tổ chức tập huấn, ban hành các văn bản hướng dẫn cụ thể; các xã, phường cũng đã tiến hành rà soát, triển khai kê khai thông tin đối với các đối tượng thuộc diện quản lý.
Đến nay, tại Hà Tĩnh có gần 200 cơ sở chăn nuôi đã hoàn thành việc kê khai thông tin. Mục tiêu trong năm 2026 sẽ hoàn thành kê khai, cấp mã định danh cho 100% trang trại chăn nuôi quy mô lớn; tối thiểu 70% trang trại quy mô vừa và 60% trang trại quy mô nhỏ. Đối với các hộ chăn nuôi hươu sao, chăn nuôi lợn thuộc diện phải kê khai, tỷ lệ thực hiện phấn đấu đạt 60%; các đối tượng còn lại đạt 50%. Những cơ sở, hộ chăn nuôi chưa hoàn thành sẽ tiếp tục được triển khai, phấn đấu hoàn tất trước ngày 30/6/2027.
Ông Phan Quý Dương, Trưởng phòng Chăn nuôi, Chi cục Trồng trọt và Chăn nuôi, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Hà Tĩnh, cho biết, việc cấp mã số cơ sở chăn nuôi có ý nghĩa thiết thực đối với công tác quản lý và phát triển ngành. Khi dữ liệu được cập nhật đầy đủ, cơ quan chuyên môn có thêm căn cứ để nắm bắt tình hình sản xuất, theo dõi biến động đàn vật nuôi và chủ động hơn trong quản lý dịch bệnh.
Tuy nhiên, quá trình thực hiện bước đầu cũng gặp những khó khăn nhất định. Đó là khối lượng công việc đặt ra rất lớn với gần 20.000 hộ nuôi lợn, hơn 10.000 hộ nuôi hươu sao, chưa kể các nhóm vật nuôi khác cần cấp mã định danh. Đây cũng là lần đầu tiên việc kê khai hoạt động chăn nuôi được triển khai trên hệ thống dữ liệu quốc gia, trong khi số lượng hộ chăn nuôi trên địa bàn khá lớn, phân bố ở nhiều địa bàn khác nhau. Đặc biệt, tại các khu vực vùng sâu, vùng xa, hoạt động chăn nuôi nhỏ lẻ còn phổ biến, gây khó khăn cho việc rà soát, thu thập và cập nhật thông tin.
Bên cạnh đó, khả năng tiếp cận công nghệ thông tin của một bộ phận người dân còn hạn chế. Với những hộ chăn nuôi có người lớn tuổi, việc sử dụng điện thoại thông minh, máy tính và thao tác trên các nền tảng trực tuyến vẫn còn nhiều khó khăn. Điều này đặt ra yêu cầu phải có sự hỗ trợ trực tiếp từ cơ quan chuyên môn và chính quyền cơ sở trong quá trình triển khai.
Ông Phan Quý Dương, Trưởng phòng Chăn nuôi, Chi cục Trồng trọt và Chăn nuôi Hà Tĩnh cho biết thêm, những khó khăn này đã được các cơ quan chức năng tính đến từ đầu. Vì vậy, cùng với việc hướng dẫn kê khai trên hệ thống, ngành chuyên môn yêu cầu các địa phương quan tâm hỗ trợ những hộ chăn nuôi còn hạn chế về kỹ năng công nghệ, điều kiện thiết bị và khả năng tiếp cận thông tin. Các xã, phường cũng được yêu cầu tiếp tục rà soát đầy đủ các đối tượng thuộc diện kê khai, từ trang trại quy mô lớn, vừa, nhỏ đến các nông hộ chăn nuôi.
Khi hệ thống được vận hành đồng bộ, thông tin về cơ sở chăn nuôi và đàn vật nuôi sẽ trở thành nguồn dữ liệu quan trọng phục vụ công tác quản lý, giám sát dịch bệnh và định hướng phát triển sản xuất. Người chăn nuôi cũng có thêm điều kiện chứng minh nguồn gốc vật nuôi, tạo thuận lợi trong giao dịch, kết nối với doanh nghiệp và mở rộng thị trường tiêu thụ.