Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để phát triển thị trường hàng hóa hiện đại, minh bạch, đồng thời tạo công cụ phòng ngừa rủi ro biến động giá cho doanh nghiệp và người sản xuất.
Đại biểu Nguyễn Trường Giang, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, đại biểu Quốc hội (ĐBQH) khóa XVI tỉnh Lâm Đồng đưa ý kiến: Nhiều trường hợp người sản xuất phụ thuộc vào thương lái, bị ép giá và thiếu thông tin minh bạch, việc đưa thị trường giao dịch tập trung qua sàn giao dịch hàng hóa vào phạm vi điều chỉnh của luật này sẽ giúp chuẩn hóa chất lượng, phát triển hệ thống kho bãi logicstic, chứng thư, kho điện tử và minh bạch hóa giá cả cho các mặt hàng nông sản thế mạnh như cao su, cà phê, hạt điều, hồ tiêu…
Đại biểu Nguyễn Trường Giang cũng đề nghị bổ sung thị trường hàng hóa giao ngay tập trung qua Sở Giao dịch Hàng hóa vào phạm vi điều chỉnh nhằm tránh khoảng trống pháp lý, đảm bảo tính đồng bộ và liên kết tự nhiên giữa giá thực tế với hoạt động phòng ngừa rủi ro. Đồng thời, đại biểu kiến nghị đổi tên luật theo mô hình Luật Chứng khoán và làm rõ quy định không điều chỉnh tại khoản 2 Điều 1.
Đại biểu Nguyễn Trường Giang cho rằng, dự thảo luật hiện chỉ tập trung vào thị trường phái sinh, bỏ ngỏ thị trường giao ngay tập trung qua Sở Giao dịch hàng hóa, gây nguy cơ đứt gãy liên kết giá và thiếu nguồn hàng vật chất. Việc bãi bỏ các điều từ Điều 63 đến Điều 73 của Luật Thương mại năm 2005 mà không đưa giao dịch giao ngay vào phạm vi điều chỉnh sẽ tạo ra khoảng trống pháp lý lớn. Đề xuất bổ sung thị trường giao ngay tập trung vào phạm vi điều chỉnh và đổi tên luật thành 'Luật Giao dịch hàng hóa qua Sở Giao dịch Hàng hóa' tương tự như Luật Chứng khoán. Kiến nghị chỉnh lý khoản 2 Điều 1 để loại bỏ sự chung chung, đồng thời yêu cầu các tổ chức tín dụng cung ứng sản phẩm phái sinh hàng hóa cũng phải tuân thủ điều kiện của luật này.
Từ thực tiễn sản xuất, kinh doanh và những tác động trực tiếp của biến động giá cả đến đời sống người dân tại một địa phương, nhất là các tỉnh Tây Nguyên có diện tích, sản lượng cà phê lớn nhất cả nước, ông Tráng A Dương, Ủy viên là đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Hội đồng Dân tộc của Quốc hội, ĐBQH tỉnh Lào Cai cho rằng, dự thảo Luật cần đặc biệt quan tâm đến khả năng tiếp cận thị trường hàng hóa phái sinh của người nông dân, các hộ sản xuất trực tiếp.
Đối với các tỉnh Tây nguyên người trồng cà phê, nỗi lo lớn nhất không chỉ là năng suất, sản lượng mà còn là giá bán sau mỗi vụ thu hoạch. Giá cả biến động khó lường ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập và đời sống của hàng vạn hộ nông dân, trong đó có đồng bào dân tộc thiểu số.
Thực tế hiện nay, bà con đã bắt đầu bước vào vụ thu hoạch cà phê, nhưng giá thu mua đã giảm mạnh theo diễn biến của thị trường quốc tế. Chỉ trong vài tháng, giá cà phê đã giảm từ khoảng 100.000 đồng/kg xuống còn chưa tới 80.000 đồng/kg.
Điều này cho thấy người sản xuất đang phải đối mặt với rủi ro rất lớn về giá. Đáng chú ý, một bộ phân không nhỏ nông dân đã tham gia thị trường hàng hóa phát sinh thông qua Sở giao dịch hàng hóa trong nước, có liên thông với các sở giao dịch quốc tế.
Theo báo cáo của Bộ Công Thương, hiện có khoảng 30.000 tài khoản giao dịch trên Sở giao dịch hàng hóa trong nước. Trong đó có sự tham gia trực tiếp của nhiều hộ nông dân với mục đích phòng vệ giá. Tuy nhiên, việc tiếp cận thị trường vẫn còn hạn chế do yêu cầu về vốn, công nghệ, ngôn ngữ và kiến thức giao dịch, nhất là các hộ dân tộc thiểu số.
Đại biểu Tráng A Dương cho rằng, giá trị thiết thực của thị trường hàng hóa phái sinh chính là giúp người nông dân chủ động bảo vệ giá trị sản phẩm của mình. “Khi giá cà phê đang ở mức 100.000 đồng/kg, người nông dân có thể sử dụng công cụ phái sinh đề phòng vệ trước nguy cơ giá giảm trong thời gian chờ thu hoạch, thay vì hoàn toàn bị động khi đưa sản phẩm ra thị trường. Vì vậy, tôi đề nghị dự thảo Luật cần quan tâm không chỉ đến doanh nghiệp, các tổ chức đầu tư mà cả các chủ thể cá nhân, đặc biệt là hộ nông dân, hộ dân tộc thiểu số người trực tiếp sản xuất”, đại biểu Tráng A Dương phát biểu.
Ông Tráng A Dương, Ủy viên là đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Hội đồng Dân tộc của Quốc hội, ĐBQH tỉnh Lào Cai phát biểu tại Quốc hội sáng 20/11/2026.
Đồng quan điểm này, đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn ĐBQH TP Đồng Nai) cho rằng, cần có chính sách hỗ trợ tiếp cận thị trường, đơn giản hóa quy trình tham gia, tăng cường tuyên truyền, đào tạo và hướng dẫn kỹ năng giao dịch để người dân sử dụng đúng công cụ phòng vệ giá. Đặc biệt, hiệu quả của thị trường hàng hóa phái sinh không nên chỉ đánh giá thông qua lãi hay lỗ trên tài khoản giao dịch, mà cần gắn với hiệu quả phòng vệ giá, khả năng ổn định thu nhập và hoạt động sản xuất hàng hóa thực tế.
Từ những phân tích trên đại biểu Tráng A Dương thống nhất với Quốc hội cho ý kiến về dự án luật tại kỳ họp này để cơ quan soạn thảo, chỉnh lý, tiếp thu ý kiến của các đại biểu và thông qua tại kỳ họp thứ 3.
Cần quy định rõ chức năng tổ chức thị trường giao ngay tập trung của Sở giao dịch hàng hóa. Thị trường giao ngay tập trung là nơi giao dịch hàng hóa cơ sở góp phần hình thành giá tham chiều đáng tin cậy cho thị trường hàng hóa phái sinh. Hai thị trường có mối quan hệ chặt chẽ và bở trợ cho nhau.
“Do đó, tôi đề nghị dự thảo Luật quy định rõ việc tổ chức thị trường giao ngay tập trung là chức năng của Sở giao dịch hàng hóa được thành lập và hoạt động theo quy định pháp luật; đồng thời phân biệt rõ với hoạt động mua bán hàng hóa thông thường và các hình thức kết nối giao dịch khác. Quy định này nhằm tránh tình trạng các tổ chức không phải là Sở giao dịch hàng hóa tổ chức thị trường giao ngay tập trung dưới hình thức biến tướng, gây khó khăn cho công tác quản lý và giám sát”, đại biểu Tráng A Dương phát biểu.
Đại biểu Quốc hội cũng đề nghị dự thảo Luật cần quy định rõ cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp và trách nhiệm cụ thể của từng bộ, ngành, bảo đảm thống nhất trong quản lý, tránh chồng chéo hoặc bỏ sót nhiệm vụ.
Các đại biểu Quốc hội thống nhất với dự thảo Luật và đề nghị giao Bộ Công Thương làm cơ quan đầu mối quản lý nhà nước về hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh; trong đó Ngân hàng Nhà nước phối hợp quản lý các vấn đề về ngoại hối, thanh toán và chuyển tiền ra nước ngoài. Đồng thời nghiên cứu hoàn thiện các quy định liên quan đến hoạt động mua bán hàng hóa phái sinh tại các Sở giao dịch hàng hóa được thành lập tại Việt Nam, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp và cả nhân tham gia thị trường.
Bộ Tài chính phụ trách các vấn đề về kế toán, thuế và nghĩa vụ tài chính phát sinh; Bộ Khoa học và Công nghệ quản lý về tiêu chuẩn, do lường, chất lượng hàng hóa và hoạt động kiểm định, giảm định hàng hóa.
Tuy nhiên, cần thiết lập cơ chế phối hợp thường xuyên giữa các bộ, ngành trong trao đổi thông tin, thanh tra, kiểm tra và giám sát thị trường, bảo đảm thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh được quản lý thống nhất, minh bạch, an toàn và hiệu quả.
Giá trị của Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh không chỉ là phát triển một thị trường tài chính hiện đại, mà quan trọng hơn là phải tạo ra công cụ thiết thực phục vụ nền kinh tế thực, giúp doanh nghiệp và người nông dân chủ động phòng ngừa rủi ro, ổn định sản xuất và thu nhập. Đặc biệt, đối với hàng vạn hộ nông dân, trong đó có các hộ dân tộc thiểu số trồng cà phê thị trường hàng hóa phái sinh được tiếp cận và sử dụng đúng cách sẽ là một công cụ quan trọng để bảo vệ thành quả lao động và giảm thiểu những rủi ro do biến động giá cả.
Vì vậy, các đại biểu Quốc hội đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu, tiếp thu các ý kiến, tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật theo hướng minh bạch, khả thi, lấy hiệu quả của nền kinh tế thực và quyền lợi của người sản xuất làm một trong những mục tiêu quan trọng.