Đại biểu Thạch Phước Bình (Đoàn Vĩnh Long): Đưa công cụ phòng ngừa rủi ro giá đến gần hơn với người nông dân
Tình trạng được mùa mất giá trong nông nghiệp không chỉ do quan hệ cung cầu mà còn xuất phát từ hạn chế trong dự báo thị trường, bảo quản, chế biến, liên kết tiêu thụ và thiếu công cụ phòng ngừa rủi ro giá. Tôi cho rằng Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh có thể góp phần giải quyết vấn đề này nếu được thiết kế gắn với hoạt động sản xuất, kinh doanh nông nghiệp.
Không nhất thiết từng hộ nông dân phải trực tiếp tham gia sở giao dịch hàng hóa. Quan trọng là hợp tác xã, doanh nghiệp thu mua, chế biến, xuất khẩu có thể sử dụng công cụ phòng ngừa rủi ro hợp pháp, qua đó xây dựng cơ chế thu mua và tiêu thụ ổn định hơn cho người sản xuất. Vì vậy, cần cụ thể hóa chính sách đào tạo, cung cấp thông tin giá và hỗ trợ các chủ thể này tiếp cận công cụ quản trị rủi ro.
Một vấn đề quan trọng khác là giá tham chiếu phải phản ánh sát giá thu mua thực tế tại vùng sản xuất. Chẳng hạn, giá gạo trên thị trường quốc tế có thể khác với giá lúa tại Đồng bằng sông Cửu Long do khác biệt về chất lượng, chi phí chế biến, vận chuyển và điều kiện giao nhận. Nếu giá phái sinh không phản ánh đúng biến động giá nông sản thực tế thì công cụ phòng ngừa rủi ro sẽ khó phát huy hiệu quả.
Tôi cũng đề nghị hoàn thiện quy định về kho hàng và chứng thư kho điện tử. Thực tế, thiếu kho bảo quản và vốn sau thu hoạch là nguyên nhân khiến nông dân phải bán nông sản với giá thấp. Cần có hệ thống kho đạt chuẩn, cơ chế xác thực chứng thư kho và kết nối với chính sách tín dụng nông nghiệp để người sản xuất chủ động hơn về thời điểm tiêu thụ.
Theo tôi, giá trị thực chất của luật không phải là có bao nhiêu nông dân trực tiếp tham gia sàn giao dịch, mà là có bao nhiêu người giảm được thiệt hại do biến động giá, có đầu ra ổn định hơn và nâng cao thu nhập từ sản phẩm mình làm ra.
Đại biểu Tráng A Dương (Đoàn Lào Cai): Hỗ trợ hộ nông dân tiếp cận thị trường
Đối với các tỉnh Tây Nguyên, người trồng cà phê không chỉ lo về năng suất, sản lượng mà còn đối mặt với rủi ro giá sau mỗi vụ thu hoạch. Thực tế, chỉ trong vài tháng, giá cà phê đã giảm từ khoảng 100.000 đồng xuống chưa đầy 80.000 đồng/kg, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của hàng vạn hộ dân, trong đó có đồng bào dân tộc thiểu số.
Theo báo cáo của Bộ Công Thương, hiện có khoảng 50.000 tài khoản giao dịch trên sở giao dịch hàng hóa trong nước, trong đó có sự tham gia trực tiếp của nhiều hộ nông dân. Tuy nhiên, việc tiếp cận thị trường còn hạn chế do rào cản về vốn, công nghệ, ngôn ngữ và điều kiện thao tác giao dịch.
Tôi cho rằng giá trị thiết thực của thị trường hàng hóa phái sinh là giúp người nông dân chủ động bảo vệ giá trị sản phẩm của mình. Vì vậy, dự thảo Luật cần quan tâm hơn đến các hộ nông dân trực tiếp sản xuất, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số; có chính sách hỗ trợ tiếp cận thị trường, đơn giản hóa quy trình, tăng cường đào tạo và hướng dẫn kỹ thuật giao dịch.
Hiệu quả thị trường không nên chỉ đánh giá qua lãi hay lỗ trên tài khoản mà cần gắn với khả năng phòng vệ giá, bảo vệ thu nhập và ổn định hoạt động sản xuất thực tế.
Bên cạnh đó, tôi đề nghị quy định rõ chức năng tổ chức thị trường giao dịch giao ngay tập trung thuộc sở giao dịch hàng hóa, đồng thời phân biệt với hoạt động mua bán hàng hóa thông thường để tránh những hình thức biến tướng, gây khó khăn cho quản lý và giám sát.
Về quản lý nhà nước, tôi nhất trí giao Bộ Công Thương làm cơ quan đầu mối, nhưng cần có cơ chế phối hợp thường xuyên giữa các bộ, ngành, nhất là trong những lĩnh vực tài chính, ngân hàng, ngoại hối, thuế, kế toán và kiểm định chất lượng hàng hóa.
Đại biểu Trần Thị Hải Hà (Đoàn Quảng Ninh): Tách bạch sở giao dịch hàng hóa và trung tâm thanh toán bù trừ
Tôi tán thành sự cần thiết ban hành Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, nhưng cho rằng luật cần vừa bảo đảm an toàn hệ thống, vừa đủ linh hoạt để huy động nguồn lực xã hội và hỗ trợ doanh nghiệp phòng ngừa rủi ro giá.
Về mô hình sở hữu sở giao dịch hàng hóa, tôi đề nghị không đóng khung một mô hình duy nhất trong luật. An toàn thị trường không phụ thuộc đơn thuần vào việc chủ thể sở hữu là Nhà nước hay tư nhân mà quan trọng hơn là năng lực tài chính, quản trị, hạ tầng công nghệ và cơ chế giám sát. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy không có một khuôn mẫu chung, do đó không nên áp dụng máy móc mô hình của một quốc gia cho Việt Nam.
Tôi cơ bản đồng tình với việc mở rộng sự tham gia của nhiều thành phần kinh tế, nhưng cần quy định rõ giới hạn sở hữu, kiểm soát xung đột lợi ích và tiêu chuẩn đối với cổ đông sáng lập, người quản lý.
Đặc biệt, cần phân định rõ chức năng giữa sở giao dịch hàng hóa và trung tâm thanh toán bù trừ. Sở giao dịch tổ chức, vận hành và giám sát thị trường; trung tâm thanh toán bù trừ quản lý ký quỹ, thanh toán và xử lý mất khả năng thanh toán. Hai thiết chế có thể cùng thuộc một tập đoàn nhưng phải là các pháp nhân riêng, độc lập về nghiệp vụ và quản trị rủi ro.
Về quản lý nhà nước, tôi cho rằng cần phân biệt rõ vai trò sở hữu với vai trò quản lý. Nhà nước tập trung vào kiến tạo luật chơi, cấp phép, giám sát, cảnh báo và can thiệp khi có rủi ro hệ thống, không nhất thiết phải sở hữu hoặc chi phối vốn mới quản lý được thị trường.
Ngoài ra, giao dịch phái sinh phải gắn với hàng hóa cơ sở, sản xuất, lưu thông, kho bãi, giao nhận và logistics. Việt Nam cần ưu tiên một số mặt hàng có lợi thế, xây dựng nền tảng giao nhận, kiểm định và lưu kho minh bạch trước khi mở rộng sản phẩm. Đây là điều kiện để thị trường phát triển an toàn, minh bạch và thực sự phục vụ nền kinh tế.