Từ chỗ chỉ được xem là thành phần phụ trợ, chủ yếu giải quyết bài toán việc làm và cung ứng hàng hóa cơ bản, khối doanh nghiệp tư nhân đã lớn mạnh và được định vị là một "động lực quan trọng" của nền kinh tế, đóng góp quyết định vào mục tiêu đưa nền kinh tế đạt tăng trưởng hai con số, tạo nền tảng phát triển bền vững đến năm 2045.
Vai trò, vị thế của kinh tế tư nhân đã được khẳng định mạnh mẽ thông qua Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân (Nghị quyết 68). Thảo luận về ý nghĩa này của thể chế, Tiến sĩ Nguyễn Quốc Việt, Chuyên gia chính sách công (Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội), đồng thời là thành viên Hội Khoa học kinh tế Việt Nam, phân tích, sứ mệnh của doanh nhân ngày nay đã vượt xa ranh giới của việc tạo ra lợi nhuận thuần túy. Họ đang thực sự trở thành lực lượng kiến tạo, gánh vác trọng trách đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ và định vị thương hiệu quốc gia. Nghị quyết 68 ra đời chính là để cởi trói và tiếp sức cho lực lượng kiến tạo ấy.
Tuy nhiên, điều mà cộng đồng doanh nghiệp khao khát nhất lúc này để hiện thực hóa các định hướng của Nghị quyết, để khu vực tư nhân thực sự bứt phá, đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng từ 10%/năm trở lên là một môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định và có tính dự báo cao. Khi doanh nghiệp muốn dốc hầu bao vào các chiến lược dài hơi như nghiên cứu và phát triển (R&D) hay xanh hóa dây chuyền, họ cần một điểm tựa pháp lý vững chắc. Thiếu đi niềm tin vào sự ổn định của thể chế, dòng vốn tư nhân sẽ chỉ chảy vào những kênh đầu tư lướt sóng, thay vì cắm rễ sâu vào các ngành sản xuất tạo ra giá trị gia tăng cốt lõi, Tiến sĩ Nguyễn Quốc Việt nhấn mạnh.
Từ góc độ thực tiễn của người trực tiếp điều hành doanh nghiệp, tinh thần của Nghị quyết 68 về việc nâng cao chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của khu vực tư nhân đang được hiện thực hóa bằng những nỗ lực tự thân. Bà Ngô Thị Tính, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Bánh mứt kẹo Bảo Minh, một nghệ nhân quốc gia với hơn 35 năm tâm huyết giữ lửa nghề truyền thống, thấu hiểu áp lực lột xác này.
Gắn bó cả tuổi trẻ với những sản phẩm mang hồn cốt ẩm thực Việt như bánh cốm, bánh phu thê, bà Tính nhận định, nếu cứ ôm khư khư tư duy sản xuất nhỏ lẻ, thủ công và từ chối công nghệ, thương hiệu truyền thống sẽ tự đào thải mình khỏi quầy kệ của các hệ thống bán lẻ hiện đại, chưa nói đến việc vươn ra biển lớn. Lựa chọn của Bảo Minh là một minh chứng cho tinh thần dám nghĩ dám làm, khi quyết liệt dồn lực đầu tư hệ thống máy móc tự động hóa, nhưng kiên quyết giữ lại công thức và hương vị cổ truyền. Máy móc không làm mất đi tính truyền thống, mà ngược lại, công nghệ chính là lớp vỏ bọc hoàn hảo giúp chuẩn hóa chất lượng, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm và kéo dài thời gian bảo quản một cách tự nhiên. Đó chính là cách để một hạt cốm tươi ngon của Hà Nội có đủ sức đề kháng kỹ thuật, tự tin bước vào những thị trường quốc tế khắt khe.
Hơn thế nữa, sân chơi toàn cầu hiện đang vận hành theo những chuẩn mực hoàn toàn mới, nơi các tiêu chuẩn về Môi trường, Xã hội và Quản trị (ESG) trở thành luật chơi bắt buộc. Khách hàng quốc tế không chỉ mua một sản phẩm vì nó ngon hay rẻ, họ mua cả cách mà doanh nghiệp đối xử với môi trường và người lao động.
Chia sẻ về sức ép "xanh hóa" này, bà Ngô Thị Tính cho biết việc đầu tư chuyển đổi sản xuất nhằm đáp ứng tiêu chuẩn ESG đòi hỏi một nguồn tài chính ban đầu rất lớn. Đối với khối doanh nghiệp vừa và nhỏ, đây thực sự là một gánh nặng. Thế nhưng, bằng tư duy của một nhà quản trị nhìn xa trông rộng, bà không coi đó là khoản chi phí làm hụt biên lợi nhuận, mà là một khoản đầu tư sống còn cho khả năng cạnh tranh trong dài hạn. Thiếu đi "tấm vé thông hành" mang tên phát triển bền vững, doanh nghiệp sẽ lập tức bị gạt ra khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu.
Tán thành góc nhìn này, Tiến sĩ Nguyễn Quốc Việt nhấn mạnh thêm, những thách thức từ xu hướng xanh hóa hay số hóa chính là cơ hội vàng để các doanh nghiệp Việt Nam tự "thanh lọc" và nâng hạng. Tinh thần của Nghị quyết 68 không chỉ dừng lại ở việc khuyến khích kinh tế tư nhân phát triển về lượng, mà là thúc đẩy một cộng đồng doanh nghiệp có khả năng làm chủ công nghệ, có trách nhiệm với xã hội và đủ bản lĩnh chơi sòng phẳng trên trường quốc tế.
Nền kinh tế đang bước sang một trang mới, nơi những lợi thế cạnh tranh truyền thống như nhân công giá rẻ đang mất dần chỗ đứng. Thay vào đó là lợi thế từ năng lực quản trị, sự minh bạch, tính bền vững và hàm lượng tri thức. Nghị quyết 68 đã mở ra hướng chiến lược, nhưng để tầm nhìn ấy bám rễ sâu vào thực tiễn, sự đồng điệu giữa nỗ lực cải cách của Nhà nước và sức vươn của doanh nghiệp là yếu tố không thể tách rời.
Một môi trường kinh doanh minh bạch, lấy sự tiết giảm chi phí tuân thủ của doanh nghiệp làm thước đo năng lực của bộ máy công quyền, sẽ là bệ phóng vững chắc nhất. Ở chiều ngược lại, khối kinh tế tư nhân cũng phải rũ bỏ sự manh mún, sẵn sàng đón nhận thử thách để tự nâng tầm. Khi những nút thắt thể chế được khơi thông trọn vẹn, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam sẽ tự động kích hoạt những tiềm năng ẩn giấu, không chỉ tạo ra của cải vật chất, mà còn mang theo bản sắc và vị thế của một quốc gia đang tự tin kiến tạo tương lai.
