Trong bức tranh kinh tế Việt Nam, khu vực kinh tế tư nhân ngày càng khẳng định vai trò quan trọng cả về quy mô, năng lực đầu tư và khả năng tham gia vào những lĩnh vực mới của nền kinh tế. Sức bật của doanh nghiệp và những bước chuyển mạnh mẽ về thể chế đang khơi thông nguồn lực, tạo đà cho nền kinh tế tăng tốc bền vững.
Theo tinh thần Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, khu vực kinh tế này cần được phát huy mạnh mẽ hơn trong vai trò động lực của nền kinh tế. Điều này cũng phù hợp với yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng khi dư địa dựa vào gia tăng vốn, lao động giá rẻ hay khai thác nguồn lực theo chiều rộng đang dần thu hẹp.
Thông tấn xã Việt Nam thực hiện loạt bài về Kinh tế tư nhân nhằm phân tích toàn diện vai trò động lực, các giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, chính sách cùng cam kết bứt phá từ cộng đồng doanh nghiệp nhằm khơi thông nguồn lực, tạo động lực phát triển bền vững cho đất nước.
Bài 1: Lực lượng dẫn dắt tăng trưởng và bước chuyển thể chế
Khu vực tư nhân Việt Nam đang chuyển dịch mạnh mẽ sang các lĩnh vực công nghệ cao và hạ tầng lớn. Đây là hướng đi then chốt nhằm hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng 2 con số, trong bối cảnh nền kinh tế không thể tiếp tục dựa vào thâm dụng vốn hay lao động giá rẻ, mà đòi hỏi những đột phá về thể chế cùng sự xuất hiện của các doanh nghiệp "đầu tàu" đủ sức dẫn dắt.
Vai trò động lực
Giai đoạn 2021-2025, dù chịu nhiều tác động từ bên ngoài, kinh tế Việt Nam vẫn duy trì tốc độ tăng trưởng bình quân 6,23%/năm; riêng năm 2025 tăng trưởng đạt 8,02%, quy mô GDP đạt 514 tỷ USD. Trong quá trình đó, doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp tư nhân nói riêng được xác định là lực lượng xung kích của nền kinh tế.
Đáng chú ý, khu vực kinh tế tư nhân hiện đóng góp hơn 51% GDP và tạo ra 82% việc làm cho xã hội. Đến giữa năm 2026, Việt Nam có hơn 1,06 triệu doanh nghiệp đang hoạt động; trong đó khu vực kinh tế tư nhân chiếm tới 96% về số lượng và gần 78% tổng vốn đăng ký. Không chỉ tăng về số lượng, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã cải thiện đáng kể quy mô vốn, năng lực quản trị, sản xuất, kinh doanh và sức cạnh tranh.
Sự thay đổi còn thể hiện ở phạm vi hoạt động. Nếu trước đây doanh nghiệp tư nhân thường được nhắc đến nhiều ở thương mại, dịch vụ quy mô nhỏ, hiện nay đã xuất hiện những tập đoàn tư nhân đa ngành, tham gia chuyển đổi số, kinh tế xanh, công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và các dự án hạ tầng lớn.
Năng lực huy động nguồn lực của khu vực này cũng ngày càng rõ nét. Năm 2025, trong tổng mức đầu tư 5,14 triệu tỷ đồng của 564 công trình, dự án được khánh thành, vốn tư nhân đạt 3,84 triệu tỷ đồng, chiếm 74,6%. Những con số này cho thấy nguồn lực tư nhân đang tham gia ngày càng sâu hơn vào quá trình phát triển kinh tế.
Vai trò đó càng trở nên quan trọng khi Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao trong năm 2026, duy trì tốc độ tăng trưởng 2 con số trong giai đoạn tới và tạo nền tảng để trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.
Ông Nguyễn Quốc Anh, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính cho rằng, mục tiêu tăng trưởng 2 con số đặt ra yêu cầu phải thay đổi cách thức tạo ra tăng trưởng. Nền kinh tế cần chuyển dần từ phụ thuộc vào gia tăng đầu vào sang dựa nhiều hơn vào năng suất, công nghệ, đổi mới sáng tạo và hiệu quả sử dụng nguồn lực. Theo ông, Việt Nam đồng thời phải làm mới các động lực truyền thống và khai thác những không gian phát triển mới; trong đó có kinh tế tư nhân, FDI chất lượng cao, kinh tế số, kinh tế xanh và những ngành có năng suất, giá trị gia tăng cao.
TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính - Tiền tệ Quốc gia cũng nhận định, mô hình tăng trưởng giai đoạn 2026-2030 không thể tiếp tục dựa vào thâm dụng vốn hay lao động giá rẻ, mà cần chuyển mạnh sang năng suất nhân tố tổng hợp, khoa học công nghệ, thể chế hiện đại và phát triển xanh.
Để hướng tới tăng trưởng bình quân từ 10%/năm trở lên, các động lực truyền thống phải được phát huy đồng thời với những động lực mới như kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, đổi mới sáng tạo và năng suất lao động.
Trong mô hình đó, kinh tế tư nhân không chỉ cần tăng về số lượng doanh nghiệp. Quan trọng hơn là nâng chất lượng, năng suất, khả năng đổi mới công nghệ và vị trí của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị.
Điều này đòi hỏi tiếp tục cải thiện môi trường kinh doanh theo hướng giảm chi phí tuân thủ và mức độ bất định, tạo điều kiện để doanh nghiệp tự tin đầu tư dài hạn. Đồng thời, cần mở rộng các kênh huy động vốn ngoài ngân hàng, hình thành những chuỗi giá trị mà doanh nghiệp Việt Nam có thể đảm nhận những mắt xích có giá trị cao hơn thay vì dừng lại ở gia công.
Khơi thông thể chế, phát huy vai trò doanh nghiệp "đầu tàu"
Hành động của doanh nghiệp cũng đang nhận được sự cộng hưởng mạnh mẽ từ bước chuyển mình của thể chế. Trong bối cảnh Nghị quyết 19-NQ/TW về đổi mới mô hình phát triển đặt yêu cầu phát triển dựa nhiều hơn vào khoa học - công nghệ, năng suất và đổi mới sáng tạo, môi trường kinh doanh tại Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ. Chiến lược quốc gia về AI theo Quyết định 1671/QĐ-TTg ngày 28/8/2026 chuyển trọng tâm từ ứng dụng sang nghiên cứu và phát triển AI nhằm tăng năng suất, hiệu quả quản trị và năng lực cạnh tranh quốc gia.
Trong bối cảnh các rủi ro, thách thức từ bên ngoài vẫn hiện hữu và khó lường, Đảng, Quốc hội và Chính phủ tiếp tục tập trung hoàn thiện thể chế, tháo gỡ vướng mắc cho đầu tư - kinh doanh, hỗ trợ doanh nghiệp, người dân và thúc đẩy các động lực tăng trưởng mới. Nổi bật là các chính sách hỗ trợ được duy trì và mở rộng, gồm giảm thuế thuế thu nhập cá nhân, thu nhập doanh nghiệp đối với hộ kinh doanh và doanh nghiệp có doanh thu dưới 10 tỷ đồng/năm trong giai đoạn 2026-2027; tiếp tục giãn, giảm thuế, phí, tiền thuê đất; đơn giản hóa thủ tục hành chính...
Nhận diện thể chế và thủ tục hành chính là rào cản lớn nhất đối với dòng chảy nguồn lực, Chính phủ đã xác định hoàn thiện thể chế làm khâu đột phá hàng đầu ngay từ đầu nhiệm kỳ, quyết liệt chỉ đạo, ban hành các Nghị quyết về cắt giảm tiếp ngành nghề kinh doanh có điều kiện, điều kiện kinh doanh không cần thiết; cắt giảm thời gian thực hiện, chi phí tuân thủ thủ tục hành chính và đẩy mạnh phân cấp cho địa phương… đồng thời nhấn mạnh yêu cầu tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật…
Để kinh tế tư nhân thực sự trở thành lực lượng dẫn dắt tăng trưởng, một yêu cầu quan trọng là hình thành được những doanh nghiệp đủ mạnh làm đầu tàu, đồng thời tạo ra hệ sinh thái để doanh nghiệp vừa và nhỏ cùng phát triển.
Điều đó cũng có nghĩa vai trò của các tập đoàn, doanh nghiệp lớn không chỉ nằm ở quy mô doanh thu hay vốn đầu tư của chính mình. Giá trị dẫn dắt còn thể hiện ở khả năng kéo doanh nghiệp nhỏ vào chuỗi cung ứng, chia sẻ công nghệ, kinh nghiệm quản trị, thị trường và tiêu chuẩn để cộng đồng doanh nghiệp cùng lớn lên.
Từ thực tiễn điều hành doanh nghiệp, ông Phạm Đình Đoàn, Chủ tịch Tập đoàn Phú Thái cho rằng các tổ chức, hiệp hội và doanh nghiệp lớn cần hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp, chia sẻ kinh nghiệm quản trị và những bài học thực tiễn. Qua đó, những doanh nghiệp đi sau có thể rút ngắn khoảng cách, hạn chế rủi ro và thất bại trong quá trình phát triển; đồng thời, cần hình thành hệ sinh thái doanh nghiệp Việt Nam mà trong đó doanh nghiệp lớn không chỉ mua hàng của doanh nghiệp nhỏ mà còn hỗ trợ về quản trị, công nghệ, tài chính, thị trường và tiêu chuẩn quốc tế.
"Khi doanh nghiệp nhỏ lớn lên thì chính doanh nghiệp lớn cũng sẽ lớn lên. Đây là tư duy cộng sinh thay vì cạnh tranh đơn thuần", ông Phạm Đình Đoàn nhấn mạnh.
Còn theo Chủ tịch GG POWER Bùi Xuân Bình, điểm nghẽn lớn nhất của nền công nghiệp nội địa là sự phụ thuộc vào công nghệ ngoại nhập và cái bẫy gia công ở tầng giá trị thấp. Theo ông Bùi Xuân Bình, việc đứng ngoài cuộc chơi công nghệ lõi sẽ khiến doanh nghiệp Việt mãi chịu thua thiệt trên chính sân nhà. "Doanh nghiệp Việt không thể mãi chỉ làm gia công, nếu không làm chủ công nghệ lõi, chúng ta sẽ mãi đứng ở đáy chuỗi giá trị và dễ dàng bị gạt ra khỏi cuộc chơi khi thế giới chuyển dịch mạnh mẽ sang xu hướng phát triển xanh", ông Bình nhấn mạnh.
Cùng với doanh nghiệp đầu tàu, chất lượng đội ngũ lãnh đạo sẽ quyết định khả năng chuyển hóa nguồn lực của khu vực tư nhân thành tăng trưởng thực chất. Quyết định số 525/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình đào tạo, bồi dưỡng 10.000 giám đốc điều hành (CEO) đến năm 2030, hướng tới xây dựng đội ngũ CEO của khu vực kinh tế tư nhân có năng lực quản trị hiện đại, tư duy chiến lược, bản lĩnh và khả năng dẫn dắt doanh nghiệp phát triển bền vững trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.
Ông Phạm Đình Đoàn kỳ vọng Chương trình 10.000 CEO không chỉ tạo ra 10.000 nhà quản trị giỏi mà còn góp phần hình thành một thế hệ doanh nhân Việt Nam mới, có tư duy toàn cầu, quản trị hiện đại, đạo đức kinh doanh, tinh thần phụng sự và khát vọng đưa doanh nghiệp Việt Nam vươn ra thế giới. Khi những doanh nghiệp đầu tàu đủ sức dẫn dắt, đội ngũ CEO đủ năng lực quản trị và hàng triệu doanh nghiệp tư nhân được kết nối trong những hệ sinh thái cùng phát triển, sức mạnh của khu vực kinh tế tư nhân sẽ được nhân lên. Đây sẽ là nguồn lực quan trọng để nâng cao năng lực nội sinh, tạo thêm những động lực tăng trưởng mới và đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số của Việt Nam trong chặng đường hướng tới năm 2045.
Đột phá thể chế cùng sự bứt phá của lực lượng doanh nghiệp tư nhân sẽ khơi thông mọi nguồn lực, tạo đà cho nền kinh tế tăng tốc bền vững và hiện thực hóa các mục tiêu phát triển chiến lược của đất nước.
Bài 2: Gỡ điểm nghẽn để khơi thông nguồn lực tăng trưởng
