Từ phim Tết nghĩ về đột phá tư duy trong đầu tư vào văn hóa

Không thể nói rằng một vài bộ phim, một vài chương trình nghệ thuật… là đã đại diện cho cả nền văn hoá. Nhưng sự sôi động của phòng vé phim Việt và sự bùng nổ của các chương trình biểu diễn nghệ thuật quy mô lớn, cho thấy chuyển động đáng chú ý của đời sống văn hóa. Văn hóa đang dần trở thành nhu cầu thiết yếu của người dân, là không gian sáng tạo cho nghệ sĩ và là mảnh đất “màu mỡ” cho các doanh nhân. Văn hoá không còn là “cuộc chơi”, mà thực sự là những chiến lược đầu tư bài bản.

Soi vào bối cảnh đó, Nghị quyết số 80-NQ/TW do Bộ Chính trị ban hành về phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới càng mang ý nghĩa như một bước ngoặt quan trọng về tư duy phát triển, kịp thời và có chiều sâu chiến lược.

Điểm đột phá nổi bật nhất của Nghị quyết 80 nằm ở quan điểm “đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho phát triển bền vững đất nước, cho tương lai của dân tộc”, được đặt ở tầm quan điểm chỉ đạo chiến lược. Đây là sự đổi mới căn bản trong tư duy, từ chỗ coi văn hóa chủ yếu là lĩnh vực xã hội, thiên về chi tiêu phúc lợi, sang coi văn hóa là động lực then chốt và “sức mạnh mềm” của quốc gia, không tách văn hóa khỏi kinh tế và chính trị, mà đặt văn hóa trong mối quan hệ hữu cơ với tăng trưởng, năng lực cạnh tranh và phát triển con người.

Nghị quyết 80 đặt văn hóa và con người vào trung tâm của chiến lược phát triển, coi con người “vừa là chủ thể sáng tạo, vừa là mục tiêu cao nhất của phát triển văn hóa”. Bên cạnh đó là yêu cầu chuyển từ “quản lý” sang “quản trị” văn hóa, từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ kiểm soát sang kiến tạo. Trên thực tiễn, điều này đang dần được phản ánh qua sự xuất hiện ngày càng nhiều sản phẩm văn hóa có sức lan tỏa. Các bộ phim Việt ra mắt dịp Tết với doanh thu cao, các chương trình biểu diễn nghệ thuật quy mô lớn như các “concert quốc gia” trong suốt năm 2025, hay những sự kiện văn hóa kết hợp truyền thống và hiện đại đã cho thấy tiềm năng to lớn của công nghiệp văn hóa khi được trao không gian sáng tạo phù hợp. Nghị quyết 80-NQ/TW cũng gắn kết chặt chẽ văn hóa với các lĩnh vực khác, từ đó mở đường cho sự phát triển cộng sinh và bền vững chứ không còn “đơn ngành”. Trong bối cảnh chuyển đổi số và toàn cầu hóa, Nghị quyết 80 cũng có nội dung về mối quan hệ giữa “không gian văn hóa thực” và “không gian văn hóa số”, yêu cầu xây dựng quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số, nâng cao năng lực thẩm mỹ và “sức đề kháng” của xã hội.

Nghị quyết 80 đã xác định “tỷ lệ chi ngân sách cho văn hóa tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước và tăng dần theo yêu cầu phát triển”, đồng thời đẩy mạnh xã hội hóa, hợp tác công tư trong đầu tư văn hóa. Thực tiễn cho thấy, nhiều sự kiện văn hóa lớn, các chương trình nghệ thuật chất lượng cao, những không gian sáng tạo mới, hay cụ thể như loạt phim Tết vừa qua mà “Thỏ ơi” của Trấn Thành là một ví dụ, hoặc như phim “Mưa đỏ” của điện ảnh Quân đội trong năm 2025... và hàng loạt chương trình ca nhạc lớn, ... chỉ thực sự thành công khi có sự kết hợp hài hòa giữa vai trò kiến tạo của Nhà nước và nguồn lực xã hội. Đây chính là con đường mà Nghị quyết 80 định hướng: Nhà nước dẫn dắt, định hướng giá trị; xã hội và thị trường phát huy sáng tạo và hiệu quả. Cùng với đó, việc phát triển công nghiệp văn hóa gắn với chuyển đổi số và hội nhập quốc tế được xem là hướng đi chiến lược để văn hóa Việt Nam gia tăng giá trị, tăng sức lan tỏa và có thể trở thành thương hiệu quốc gia

Tuy nhiên, để Nghị quyết số 80-NQ/TW thực sự tạo chuyển biến trong đời sống văn hóa, xã hội, còn một loạt thách thức. Thách thức đầu tiên là thể chế hóa chậm và thiếu đồng bộ. Nếu các luật, nghị định, thông tư chậm được sửa đổi, bổ sung, thì cơ hội sáng tạo và đầu tư sẽ bị bỏ lỡ khi các doanh nghiệp nản lòng, thiếu niềm tin để đầu tư dài hạn. Bên cạnh đó, là vấn đề nguồn lực và cách phân bổ nguồn lực. Con số “tỷ lệ chi ngân sách cho văn hóa tối thiểu 2% “là một bước tiến quan trọng, nhưng nếu con số đó vẫn bị phân tán, dàn trải thì rất khó tạo ra những sản phẩm có sức lan tỏa và khả năng cạnh tranh cao. Và điều quan trọng là yếu tố con người. Người làm văn hóa không chỉ cần am hiểu nghệ thuật, di sản, mà còn còn phải có kiến thức về kinh tế, pháp luật, về công nghệ và truyền thông. Điều này đòi hỏi đội ngũ cán bộ phải được được đào tạo, bồi dưỡng kịp thời, để tránh nguy cơ “cách suy nghĩ đổi mới” lại bị “phiên dịch” theo lối cũ.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và toàn cầu hóa, một thách thức lớn là giữ gìn bản sắc. Nếu thiếu các quy tắc ứng xử, thiếu định hướng thẩm mỹ và thiếu các sản phẩm văn hóa chất lượng cao, thì nguy cơ là sự lệch chuẩn giá trị, lai căng hoặc chạy theo thị hiếu ngắn hạn. Thêm vào đó, là khả năng phối hợp đồng bộ giữa các ngành, các cấp trong quản lý văn hoá. Đưa Nghị quyết vào cuộc sống đòi hỏi sự vào cuộc thực chất, toàn diện của mọi bộ ngành, của mọi nghệ sĩ và mỗi người dân, để văn hóa hiện diện sống động trong từng không gian sống, lao động và sáng tạo. Kinh nghiệm từ các chiến lược truyền thông bài bản, đồng bộ và chuyên nghiệp cho các tác phẩm nghệ thuật, “phủ” khắp các diễn đàn trên mạng xã hội và các kênh truyền thông trong thời gian qua đã thực sự tạo nên sức lan toả mạnh trong cộng đồng, góp phần tạo nên doanh thu cho sản phẩm và định hướng thẩm mỹ hiệu quả trong khán giả.

Như vậy, để Nghị quyết 80 đi vào cuộc sống chính là khả năng vượt qua “quán tính” cũ. Làm được điều này, Nghị quyết 80 sẽ không chỉ tạo chuyển biến trong lĩnh vực văn hóa, mà còn góp phần định hình một mô hình phát triển mới, trong đó văn hóa thực sự trở thành "sức mạnh mềm” của quốc gia. Và văn hoá, khi đó không chỉ là những bộ phim Tết, những chương trình concert ca nhạc thu hút đông đảo người xem tới rạp…, mà mỗi sáng tạo văn hoá nghệ thuật dù quy mô lớn hay nhỏ, đều sẽ thực sự là những dự án đầu tư chất lượng, hiệu quả, có giá trị bền vững, lâu dài. Các tác phẩm nghệ thuật sẽ vừa bảo đảm lợi ích kinh tế, vừa bảo đảm sứ mệnh định hướng, dẫn dắt, mang đậm bản sắc và tâm hồn dân tộc Việt trong hiện tại và tương lai.

Và khi đó, văn hóa Việt Nam sẽ thực sự là “nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh mạnh mẽ", đồng hành cùng đất nước trong kỷ nguyên phát triển mới.