Phát hiện này mở ra hướng nghiên cứu mới về cách bộ não tạo ra cảm giác tồn tại, nhận thức và trải nghiệm thế giới xung quanh.
Giả thuyết trên do Giáo sư Marshall Devor, chuyên gia nghiên cứu về đau, và Tiến sĩ Mark Baron, nhà khoa học thần kinh thuộc Đại học Hebrew Jerusalem và Trung tâm Y tế Beth Israel Deaconess, trực thuộc Trường Y Harvard (Mỹ), công bố trên tạp chí khoa học uy tín The Neuroscientist trong công trình mang tên “Lý thuyết thân não về ý thức”.
Các nghiên cứu thần kinh học trước đây chủ yếu xác định vỏ não đại não – lớp mô thần kinh bên ngoài có cấu trúc nhiều nếp gấp – là trung tâm tạo ra trải nghiệm ý thức. Vỏ não đảm nhiệm nhiều chức năng phức tạp như ngôn ngữ, nhận diện và lập kế hoạch.
Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu Israel cho rằng cần phân biệt giữa việc bộ não xử lý thông tin và việc con người thực sự cảm nhận được những thông tin đó. Theo giả thuyết mới, vỏ não đảm nhiệm phần lớn quá trình xử lý, phân tích và đánh giá thông tin, trong khi các mạng lưới thần kinh ở thân não giúp những thông tin này trở thành trải nghiệm có ý thức.
Để củng cố lập luận, hai nhà khoa học tập trung phân tích hiện tượng đau. Theo Giáo sư Devor, việc hệ thần kinh phát hiện một kích thích có hại và cảm nhận đau là hai quá trình khác nhau. Cơ thể có thể phản xạ bằng việc tay tự động rút khỏi một vật nóng, nhưng trải nghiệm đau thực sự còn bao gồm cảm giác chủ quan rằng cơ thể đang bị tổn thương.
Các tác giả dẫn chứng những nghiên cứu về kích thích não, động kinh, tổn thương thần kinh và gây mê. Theo đó, ngay cả khi vỏ não bị tổn thương trên diện rộng, khả năng cảm nhận đau vẫn thường được duy trì, thậm chí có thể tăng lên. Ngược lại, tổn thương ở một số vùng nhất định của thân não có thể khiến bệnh nhân rơi vào trạng thái hôn mê.
Từ những quan sát này, nhóm nghiên cứu cho rằng thân não có thể không chỉ đóng vai trò duy trì trạng thái tỉnh táo của vỏ não mà còn tham gia tạo ra khả năng trải nghiệm có ý thức, trước hết là cảm giác đau và có thể cả những giác quan khác như khứu giác, xúc giác, vị giác, thính giác và thị giác.
Các nhà khoa học đặc biệt chú ý đến vùng mái trung não - cầu não (mesopontine tegmentum), một khu vực thuộc thân não. Những nghiên cứu trước đây đã xác định các mạng lưới thần kinh tại đây có liên quan đến tình trạng hôn mê sau chấn thương não và mất ý thức trong quá trình gây mê phẫu thuật. Việc nghiên cứu sâu hơn khu vực này có thể giúp kiểm chứng giả thuyết về vai trò của thân não trong việc hình thành ý thức.
Giáo sư Devor cho rằng cảm nhận ý thức cơ bản có nguồn gốc từ rất sớm trong quá trình tiến hóa, trong khi sự phong phú và phức tạp của trải nghiệm con người là kết quả của sự phát triển các khả năng xử lý thông tin ở những vùng não tiến hóa muộn hơn, đặc biệt là vỏ não mới ở động vật có vú. Ông cũng cho rằng việc làm sáng tỏ cơ chế này có thể mang lại ý nghĩa thực tiễn trong y học, nhất là đối với việc đánh giá trạng thái ý thức của bệnh nhân bị chấn thương não nghiêm trọng, hôn mê hoặc mắc các rối loạn ý thức. Nếu giả thuyết được kiểm chứng, những hiểu biết mới về hoạt động của thân não có thể giúp các bác sĩ cải thiện phương pháp đánh giá và chăm sóc nhóm bệnh nhân này.