Từ hạ tầng dữ liệu phục vụ quản lý và nghiên cứu, cơ chế thử nghiệm công nghệ mới đến những ứng dụng trong công nghiệp, kinh tế biển và giáo dục, các hoạt động triển khai thời gian qua cho thấy những hướng đi cụ thể nhằm hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị trong thực tiễn.
Nền tảng cho đổi mới sáng tạo
Bộ Khoa học và Công nghệ vừa chính thức ra mắt Hệ thống thông tin quốc gia về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đây là một trong các nền tảng số dùng chung, được xây dựng nhằm hình thành đầu mối thông tin thống nhất, tin cậy, có khả năng kết nối và dùng chung trên phạm vi quốc gia.
Hệ thống có địa chỉ www.sti.gov.vn, cung cấp 137 chỉ tiêu thống kê của ngành và 17 chỉ tiêu thống kê quốc gia trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Hệ thống liên kết đa chiều dữ liệu về tổ chức khoa học và công nghệ, nhà khoa học, nhiệm vụ khoa học và công nghệ và công bố khoa học; đồng thời thu thập dữ liệu trích dẫn, tính toán các chỉ số đánh giá chất lượng tạp chí và bài báo khoa học của Việt Nam. Hệ thống đã kết nối, tích hợp dữ liệu với Trung tâm dữ liệu quốc gia, hỗ trợ đăng nhập một lần qua VNeID và sẵn sàng kết nối, chia sẻ dữ liệu thời gian thực với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.
Theo ông Trần Đắc Hiến, Cục trưởng Cục Thông tin, Thống kê và Đánh giá khoa học, mục tiêu của hệ thống không chỉ là có dữ liệu, mà phải hướng tới dùng được dữ liệu và tạo ra giá trị từ dữ liệu. Đối với cơ quan quản lý, hệ thống cung cấp căn cứ dữ liệu đầy đủ hơn để hoạch định, tổ chức thực hiện và đánh giá chính sách; đánh giá tiềm lực, hoạt động và kết quả khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Các nhà khoa học có thêm điều kiện tiếp cận thông tin, tìm kiếm nguồn lực và cơ hội hợp tác nghiên cứu. Doanh nghiệp có thể tìm kiếm công nghệ, chuyên gia và kết quả nghiên cứu phù hợp với nhu cầu sản xuất, kinh doanh.
Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định đánh giá hệ thống có ý nghĩa quan trọng trong đổi mới phương thức quản lý nhà nước, đẩy mạnh chuyển đổi số và phát triển hạ tầng dữ liệu của ngành. Điểm đáng chú ý là công cụ này hướng tới quản lý các nhóm công việc, nhiệm vụ và tổ chức theo toàn bộ vòng đời, từ đầu vào, đầu ra, kết quả đến tác động.
Đây là sự chuyển đổi từ cách quản lý chủ yếu theo dõi nhiệm vụ, sản phẩm sang quản lý dựa trên kết quả và tác động. Theo Thứ trưởng, việc ra mắt hệ thống mới là bước khởi đầu. Giá trị lâu dài phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu, khả năng kết nối, mức độ khai thác và hiệu quả thực tế.
Thời gian tới, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ hoàn thiện dữ liệu theo các tiêu chí “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung, chia sẻ”, tăng cường xác thực, kiểm chứng những dữ liệu quan trọng, bảo đảm thông tin trên hệ thống có độ tin cậy cao.
Sandbox - mở không gian cho công nghệ
Cùng với phát triển hạ tầng dữ liệu, việc hình thành cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đang mở thêm không gian để công nghệ mới được kiểm chứng trong thực tiễn.
Tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc, UBND thành phố Hà Nội tổ chức hội nghị triển khai các quyết định cho phép thử nghiệm có kiểm soát đối với hai dự án công nghệ: Hệ thống giao thông tự hành thông minh của Công ty cổ phần Phenikaa-X và công nghệ sản xuất tổng oxit đất hiếm hàm lượng trên 95% ở quy mô bán công nghiệp của Công ty cổ phần Tư vấn xây dựng và Công nghệ mỏ.
Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Trương Việt Dũng cho rằng, ý nghĩa của sự kiện không chỉ nằm ở hai quyết định hay hai công nghệ cụ thể, mà còn ở việc thành phố đang thử nghiệm một phương thức quản trị mới. Thay vì chờ công nghệ phát triển hoàn thiện rồi pháp luật mới điều chỉnh, thành phố chủ động mở không gian có giới hạn để công nghệ được thử nghiệm, rủi ro được kiểm soát, dữ liệu được hình thành và chính sách được hoàn thiện từ thực tiễn.
Đối với hệ thống giao thông tự hành thông minh, thời gian thử nghiệm dự kiến kéo dài 24 tháng. Quá trình này phải làm rõ mức độ an toàn, ổn định, khả năng xử lý tình huống và sự phù hợp với điều kiện hạ tầng hiện nay; đồng thời cung cấp căn cứ xác định các điều kiện cần thiết cho thương mại hóa và nhân rộng công nghệ.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Anh Sơn, Giám đốc Công ty cổ phần Phenikaa-X cho biết, phía sau quyết định của thành phố là hơn 5 năm nghiên cứu, hàng nghìn lượt chạy thử và hàng chục nghìn km vận hành thử nghiệm. Đội ngũ kỹ sư trong nước đã và đang làm chủ toàn bộ hệ thống phần mềm tự hành, tích hợp bản đồ số, định vị độ chính xác cao, nhận diện môi trường, hoạch định lộ trình, điều khiển và các thành phần liên quan.
Dự án thử nghiệm công nghệ sản xuất tổng oxit đất hiếm có thời gian dự kiến 18 tháng. Doanh nghiệp sẽ tiếp tục nâng cấp nhà xưởng, lắp đặt thiết bị và hoàn thiện hệ thống tự động hóa tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc. Thành phố yêu cầu quá trình thử nghiệm làm rõ khả năng làm chủ công nghệ, mức độ ổn định của dây chuyền, chất lượng sản phẩm, hiệu quả sử dụng nguyên liệu, hóa chất và năng lượng; kiểm soát chặt chẽ các yếu tố liên quan đến chất thải, môi trường và an toàn bức xạ.
Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội, thành công của sandbox không chỉ được đo bằng số dự án được cho phép thử nghiệm, mà quan trọng hơn là số công nghệ tốt có thể đi từ phòng thí nghiệm, qua giai đoạn kiểm chứng, tiến ra thị trường và tạo ra giá trị cho xã hội.
Đưa khoa học, công nghệ vào các bài toán phát triển cụ thể
Tinh thần của Nghị quyết số 57-NQ/TW cũng được thể hiện qua định hướng phát triển công nghiệp công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và ứng dụng khoa học, công nghệ vào các ngành, lĩnh vực của địa phương.
Tại Cần Thơ, Hội thảo “Kết nối cung cầu giữa các doanh nghiệp công nghệ số và doanh nghiệp ứng dụng công nghệ số” diễn ra ngày 10/9 đã đặt trọng tâm vào việc kết nối bên cung và bên cầu công nghệ. Đây là dịp để cơ quan quản lý tiếp nhận khó khăn từ địa phương, doanh nghiệp, từ đó tiếp tục tham mưu, hoàn thiện cơ chế, chính sách và cơ chế thử nghiệm, tạo môi trường thuận lợi cho công nghệ số và AI phát triển trong thực tiễn.
Theo bà Đinh Thị Linh Hương, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp công nghệ thông tin (Bộ Khoa học và Công nghệ), ngành công nghiệp công nghệ số Việt Nam có quy mô doanh thu năm 2025 đạt khoảng 198 tỷ USD, thu hút hơn 80.000 doanh nghiệp và hơn 1,9 triệu lao động. Tuy nhiên, yêu cầu trong giai đoạn mới không dừng ở mở rộng quy mô, mà phải chuyển dịch mạnh mẽ sang nâng cao giá trị gia tăng, tăng cường năng lực nghiên cứu, thiết kế, làm chủ công nghệ, phát triển sản phẩm “Make in Vietnam” và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Luật Công nghiệp công nghệ số có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 đã tạo hành lang pháp lý cho phát triển doanh nghiệp, sản phẩm, dịch vụ và nguồn nhân lực công nghệ số; đồng thời tạo cơ chế thúc đẩy ứng dụng, mở rộng thị trường và tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp cung cấp giải pháp công nghệ với các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp có nhu cầu.
Tại Cần Thơ và khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, công nghệ số và AI được định hướng triển khai từ những bài toán cụ thể trong nông nghiệp, logistics, thương mại, giáo dục, y tế, quản trị đô thị và vận hành doanh nghiệp. Đây vừa là công cụ tạo ra năng suất, giá trị mới cho vùng, vừa là thị trường thực tiễn để doanh nghiệp công nghệ phát triển, thử nghiệm và hoàn thiện sản phẩm.
Việc hình thành hệ thống dữ liệu, mở cơ chế thử nghiệm và thúc đẩy ứng dụng công nghệ ở từng ngành, từng địa phương đang tạo thêm những điều kiện để khoa học, công nghệ gắn với thực tế phát triển, từng bước đưa tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị vào cuộc sống. Những kết quả bước đầu cũng cho thấy nhiều công nghệ, giải pháp đang có thêm cơ hội được kiểm chứng, hoàn thiện và ứng dụng rộng rãi hơn trong thực tế.
