Nhiều căn nhà siêu nhỏ xuất hiện tại khu vực giải phóng mặt bằng cho dự án rạch Xuyên Tâm. Ảnh: An Hiếu/Báo Tin tức và Dân tộc
Theo Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh, trên địa bàn TP Hồ Chí Minh xuất hiện một số căn nhà có diện tích chỉ từ 3 - 7m² sau khi thực hiện giải phóng mặt bằng dự án rạch Xuyên Tâm, đoạn qua phường Gia Định. Đây là phần diện tích còn lại của các căn nhà bị ảnh hưởng bởi dự án. Một số hộ dân sửa chữa để tiếp tục sinh sống hoặc sử dụng làm nơi kinh doanh. Tuy nhiên, diện tích quá nhỏ khiến các công trình bị biến dạng, ảnh hưởng đến cảnh quan và đặt ra yêu cầu kiểm soát về an toàn, quy hoạch, cấp phép xây dựng.
Theo Quy chế quản lý kiến trúc TP Hồ Chí Minh, lô đất dự kiến xây dựng nhà liên kế phải có diện tích phù hợp quy hoạch, tối thiểu 36m². Chiều rộng mặt tiền tại vị trí tiếp giáp lộ giới và chiều sâu so với chỉ giới xây dựng không được nhỏ hơn 3m. Đối với lô đất không đáp ứng điều kiện trên, quy định vẫn cho phép cải tạo, sửa chữa hoặc xây dựng mới trong một số trường hợp nhưng phải tuân thủ giới hạn chặt chẽ về quy mô. Nếu lô đất có chiều rộng mặt tiền hoặc chiều sâu so với chỉ giới xây dựng nhỏ hơn 3m, công trình chỉ được cải tạo, sửa chữa theo quy mô hiện trạng hoặc xây dựng mới với chiều cao tối đa tại chỉ giới xây dựng là 7m. Chiều cao tại đỉnh mái không được vượt quá 9m.
Đối với lô đất có diện tích dưới 15m² nhưng chiều rộng mặt tiền và chiều sâu so với chỉ giới xây dựng từ 3m trở lên, công trình chỉ được cải tạo, sửa chữa theo hiện trạng hoặc xây dựng mới với chiều cao tối đa tại đỉnh mái không quá 7m. Như vậy, theo Sở Xây dựng, các lô đất có diện tích còn lại từ 3 - 7m² sau giải phóng mặt bằng không mặc nhiên bị cấm xây dựng.
Tuy nhiên, khả năng cải tạo hoặc xây dựng phải được xem xét dựa trên chiều rộng mặt tiền, chiều sâu thửa đất, chỉ giới xây dựng và những giới hạn về chiều cao. Dù có thể được xem xét xây dựng, diện tích sử dụng của những căn nhà này rất nhỏ, khó đáp ứng đầy đủ nhu cầu sinh hoạt. Việc để tồn tại nhiều công trình siêu mỏng còn tạo ra hình ảnh kiến trúc thiếu đồng bộ, ảnh hưởng đến cảnh quan của tuyến đường và khu vực sau chỉnh trang.
Để hạn chế tình trạng này, Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh đã đề nghị chính quyền địa phương chủ động trao đổi, thỏa thuận với người dân về phương án bồi thường phần diện tích đất còn lại sau giải phóng mặt bằng. Việc xử lý cần được tính toán ngay trong quá trình lập và thực hiện phương án bồi thường, tránh để phát sinh những thửa đất quá nhỏ. Trường hợp chưa thể thu hồi phần diện tích còn lại, địa phương cần khuyến khích các hộ dân hợp thửa với lô đất liền kề để đạt diện tích và kích thước xây dựng phù hợp tiêu chuẩn. Giải pháp hợp thửa vừa giúp người dân khai thác hiệu quả tài sản, vừa tạo mặt đứng kiến trúc thống nhất hơn.
Theo Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh, bài toán nhà siêu mỏng không nên chỉ được xử lý sau khi công trình đã hình thành. Các dự án chỉnh trang đô thị, mở rộng đường hoặc cải tạo kênh rạch cần rà soát những phần đất còn lại ngay từ giai đoạn giải phóng mặt bằng, qua đó xây dựng phương án bồi thường, thu hồi hoặc hợp thửa phù hợp, bảo đảm quyền lợi người dân và mỹ quan đô thị.