Từ khát vọng sáng tạo đến những công trình góp sức hiện đại hóa Quân đội

Năm 2026 đánh dấu bước vươn mình của giải thưởng với nhiều đổi mới, đưa các công trình nghiên cứu khoa học của tuổi trẻ toàn quân bám sát chủ trương, chiến lược phát triển khoa học, công nghệ của Đảng, Nhà nước và Quân đội, góp phần thực hiện mục tiêu hiện đại hóa Quân đội và đưa đất nước vững bước tiến vào kỷ nguyên mới.

Góp sức hiện đại hóa Quân đội

Ra đời từ thực tiễn, giải thưởng “Tuổi trẻ sáng tạo trong Quân đội” với sức lan tỏa bền bỉ trong 26 năm qua đã trở thành nơi hội tụ khát vọng, ý chí và tinh thần xung kích, là một trong những hoạt động tiêu biểu, có quy mô, uy tín và sức lan tỏa sâu rộng của tuổi trẻ Quân đội. Qua đó, góp phần phát hiện, bồi dưỡng, tôn vinh tài năng trẻ; thúc đẩy phong trào nghiên cứu khoa học, sáng kiến, cải tiến kỹ thuật và đưa kết quả sáng tạo vào thực tiễn xây dựng Quân đội, củng cố quốc phòng.

Trải qua các kỳ trao giải, các công trình không chỉ thể hiện trí tuệ, nhiệt huyết và khát vọng cống hiến của tuổi trẻ Quân đội mà còn được tiếp tục hoàn thiện, ứng dụng vào thực tiễn, góp phần nâng cao chất lượng huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, bảo đảm kỹ thuật và xây dựng Quân đội hiện đại. Đáng chú ý, nhiều công trình đã bám sát yêu cầu thực tiễn, chủ động tiếp cận những lĩnh vực khoa học, công nghệ mới như công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học; tập trung nghiên cứu, cải tiến, hiện đại hóa vũ khí, trang bị kỹ thuật và giải quyết những vấn đề đặt ra trong thực hiện nhiệm vụ.

Tại các cơ quan, đơn vị trong toàn quân, nhiều công trình sau khi được trao giải tiếp tục được đầu tư nghiên cứu theo chiều sâu. Trong lĩnh vực nghiên cứu, cải tiến vũ khí, trang bị kỹ thuật, các công trình tập trung giải quyết những vấn đề cụ thể đặt ra từ thực tiễn, như nghiên cứu ngòi cận đích cho đạn pháo; hệ thống dàn phóng và đạn khói bảo vệ xe chiến đấu bộ binh; các thiết bị phục vụ huấn luyện, góp phần nâng cao chất lượng huấn luyện và khả năng làm chủ vũ khí, trang bị của bộ đội...

Được vinh danh giải nhất Giải thưởng "Tuổi trẻ sáng tạo" trong Quân đội lần thứ 25, Đề tài “Nghiên cứu, chế tạo trạm thu phát gốc 5G gNodeB hỗ trợ lên tới 8 antenna thu phát (8T8R)”của nhóm tác giả đến từ Tổng Công ty Công nghiệp Công nghệ cao Viettel nhanh chóng được triển khai trên diện rộng tại nhiều tỉnh, thành phố. Không dừng lại ở thành công trong nghiên cứu, sản phẩm tiếp tục được hoàn thiện, tối ưu hóa và từng bước chinh phục thị trường quốc tế. Thành quả này đã đưa Việt Nam trở thành một trong số ít quốc gia trên thế giới làm chủ công nghệ sản xuất thiết bị 5G, khẳng định năng lực nghiên cứu, thiết kế và chế tạo các sản phẩm công nghệ cao mang thương hiệu Việt.

Đại tướng Phan Văn Giang, Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng đã nhấn mạnh: "Tiềm năng nghiên cứu sáng tạo của con người nói chung, của thanh niên nói riêng là vô tận, chỉ có điều chúng ta khơi dậy nó như thế nào và phát huy tiềm năng ấy mạnh mẽ đến mức nào". Tuổi trẻ Quân đội cần phát huy nhiệt huyết, khát vọng cống hiến, không ngừng nghiên cứu, sáng tạo, vươn lên làm chủ khoa học, công nghệ.

Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng cũng yêu cầu các cơ quan, đơn vị trong toàn quân tăng cường ứng dụng sản phẩm nghiên cứu sáng tạo của thanh niên; tích cực tạo điều kiện cho thanh niên Quân đội được giao lưu, học hỏi kinh nghiệm nghiên cứu sáng tạo trong nước và quốc tế; đánh giá khách quan, công tâm, chính xác công trình nghiên cứu sáng tạo của thanh niên.

Chuyển từ ứng dụng sang làm chủ công nghệ

Đối với Giải thưởng lần thứ 26, toàn quân có 896 công trình của 1.998 tác giả thuộc 42 đơn vị trực thuộc Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng tham gia, tăng 76 công trình so với Giải thưởng lần thứ 25. Các công trình thuộc 12 chuyên ngành, trải rộng trên nhiều lĩnh vực, từ khoa học xã hội và nhân văn quân sự, huấn luyện và giáo dục - đào tạo đến vũ khí, đạn, điện tử, viễn thông và tự động hóa, cơ khí và động lực, hậu cần, y, dược quân sự...

Kết quả, Hội đồng Giải thưởng đã xét chọn 473 công trình đạt giải, trong đó có 12 giải nhất. Mỗi công trình được vinh danh không chỉ mang giá trị khoa học mà còn góp phần nâng cao chất lượng tổng hợp, năng lực làm chủ công nghệ và sức mạnh chiến đấu của Quân đội, đóng góp thiết thực vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Bám sát tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, phong trào “Đổi mới sáng tạo, phát triển khoa học công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh”, nhiều đề tài đã tiếp cận theo hướng liên ngành, tích hợp giữa trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, tự động hóa, công nghệ sinh học, vật liệu mới và khoa học quân sự, qua đó, thể hiện sự cụ thể hóa chủ đề năm 2026 của toàn quân “Quyết tâm nghiên cứu, sản xuất vũ khí, trang bị tiên tiến, hiện đại”.

Ở lĩnh vực trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số, định hướng nghiên cứu của tuổi trẻ Quân đội đã có sự chuyển dịch rõ nét từ ứng dụng công nghệ sang làm chủ công nghệ. Tiêu biểu là đề tài “Mô hình AI đa phương thức phát hiện giả mạo khuôn mặt” của nhóm tác giả thuộc Trung tâm Dịch vụ dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo Viettel (Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội) đã góp phần nâng cao năng lực nhận diện Deepfake, bảo vệ dữ liệu sinh trắc học và chủ quyền số quốc gia.

Đại úy quân nhân chuyên nghiệp Vũ Thị Hạnh, đồng tác giả nhóm nghiên cứu đề tài cho rằng, điểm khác biệt của mô hình là thiết kế một mô hình AI hợp nhất - không chạy theo từng loại biến thể deepfake, không vá từng lỗ hổng, mà giải quyết bài toán từ gốc.

Nhóm nghiên cứu tự làm chủ việc thiết kế, xây lên kiến trúc một mô hình AI thế hệ mới - mô hình AI đa phương thức, đặt tên là BiMoTranS. Thay vì xây dựng nhiều mô hình riêng biệt để đối phó với từng phương thức giả mạo, các kỹ sư xây dựng một mô hình AI hợp nhất có khả năng nhận diện đồng thời nhiều dạng tấn công. Mô hình được huấn luyện từ đầu trên dữ liệu riêng, không phụ thuộc vào các mô hình AI tiền huấn luyện của nước ngoài. Đây chính là nền tảng để Viettel từng bước làm chủ công nghệ chống giả mạo khuôn mặt. Mô hình được đăng ký bảo hộ Sáng chế tại Việt Nam và tại Hoa Kỳ, đã được thẩm định và đăng công báo.

Giải pháp này được ứng dụng ngay lập tức vào thực tế, phục vụ phát hiện giả mạo trong xác thực giao dịch ngân hàng, ví điện tử và xác thực dịch vụ công; hiện đang triển khai cho hơn 20 tổ chức/doanh nghiệp, đã bảo vệ an toàn định danh cho hơn 30 triệu người dùng cuối. Trong thời gian áp dụng từ tháng 6/2024, đã góp phần phát hiện và ngăn chặn thành công hơn 5,2 triệu lượt giả mạo xâm nhập vào hệ thống.

Bên cạnh đó, giải pháp còn được tích hợp vào hệ thống cảnh báo sớm, phát hiện các hoạt động giả mạo, xuyên tạc trên không gian mạng, góp phần bảo vệ an ninh chính trị nội bộ và nền tảng tư tưởng của Đảng trên môi trường số. Hiệu quả ứng dụng được thể hiện rõ rệt: Mô hình đạt chứng chỉ quốc tế ISO30107 cấp độ 2 về chống giả mạo sinh trắc học với tỷ lệ phát hiện gian lận đạt 100%, vượt qua tất cả các loại hình giả mạo trong bài kiểm định.

Hiện Đại úy quân nhân chuyên nghiệp Vũ Thị Hạnh và các cộng sự đang tiếp tục nghiên cứu mở rộng mô hình sang phát hiện giả mạo bằng văn bản, vân tay, giọng nói; tăng cường tích hợp trên các nền tảng số, mạng xã hội để cảnh báo sớm nguy cơ lừa đảo bằng cuộc gọi video. Nhóm cũng hướng tới nghiên cứu ứng dụng trong các nhiệm vụ quốc phòng, an ninh như định danh, xác thực tại sân bay, cảng biển, biên giới và phát hiện nội dung giả mạo trên không gian mạng.

Không chỉ tập trung vào công nghệ số và vũ khí, trang bị kỹ thuật, các công trình tham gia Giải thưởng lần thứ 26 còn cho thấy sự đa dạng trong hướng nghiên cứu, đáp ứng ngày càng toàn diện các nhiệm vụ của Quân đội. Trong lĩnh vực công nghệ vật liệu và hóa học, công trình “Nghiên cứu tổng hợp hệ phức chất Ln(TTA)3(Phen) ứng dụng làm chất thay đổi hiệu ứng phát quang sử dụng trong phát hiện nhóm chất độc thần kinh cơ phốt pho” của Thiếu tá Lê Minh Đông, giảng viên Bộ môn Phòng hóa, Khoa Hóa - Lý kỹ thuật (Học viện Kỹ thuật quân sự) góp phần mở ra hướng nghiên cứu, ứng dụng trong phát hiện chất độc thần kinh cơ phốt pho. Theo kết quả nghiên cứu, nhóm tác giả đã nghiên cứu, ứng dụng phức chất Lanthanide làm cảm biến huỳnh quang để phát hiện chất độc thần kinh cơ phốt pho, góp phần nâng cao khả năng phòng, chống vũ khí hóa học và bảo vệ bộ đội trong điều kiện tác chiến hiện đại.

Trong nghiên cứu, cải tiến vũ khí, trang bị kỹ thuật, nhiều công trình cũng hướng tới nâng cao chất lượng huấn luyện, giúp bộ đội làm quen với các điều kiện thực tế ngay từ quá trình huấn luyện. Sản phẩm giúp chiến sĩ mới có điều kiện làm quen với sức giật, tiếng nổ và các thao tác trong huấn luyện, qua đó góp phần hình thành kỹ năng ngắm bắn chính xác, ổn định hơn trước khi thực hành với đạn thật. Ở lĩnh vực y, dược quân sự, các công trình tiếp tục hướng vào nâng cao chất lượng chăm sóc, bảo vệ sức khỏe bộ đội và nhân dân. Những nghiên cứu về dự báo nguy cơ tái phát ung thư bằng chỉ dấu sinh học phân tử hay mô hình can thiệp dược lâm sàng tích hợp công nghệ số cho thấy hoạt động nghiên cứu khoa học của tuổi trẻ Quân đội ngày càng gắn chặt với yêu cầu nâng cao chất lượng điều trị và chăm sóc sức khỏe...