Thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo từ cơ chế đặc thù

Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hải Phòng Lê Lương Thịnh cho biết, Việt Nam đang đứng trước khúc ngoặt lịch sử của công nghệ toàn cầu. Cuộc đua bán dẫn, trí tuệ nhân tạo hay chuyển đổi xanh không cho phép bất kỳ địa phương nào được đứng ngoài cuộc. Trong cuộc đua này, thể chế không chỉ là hành lang pháp lý, mà chính là vũ khí cạnh tranh sắc bén nhất.

Theo ông Lê Lương Thịnh, thời gian qua, thành phố Hải Phòng đã chủ động đón đầu, tham mưu và sở hữu những đòn bẩy thể chế vượt trội từ Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị đến Nghị quyết 226/2025/QH15 của Quốc hội và các Nghị quyết của HĐND thành phố. Hải Phòng hiện là một trong những địa phương tiên phong hỗ trợ không gian đổi mới sáng tạo, quỹ đầu tư, chuyên gia tư vấn, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) và các chính sách để doanh nghiệp khởi nghiệp có điều kiện phát triển, vươn ra thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, theo lãnh đạo Sở Khoa học và Công nghệ Hải Phòng, đến nay vẫn chưa có doanh nghiệp nào đề xuất áp dụng các cơ chế ưu đãi từ Nghị quyết 226 của Quốc hội và các chính sách đặc thù của thành phố mặc dù Sở đã tổ chức nhiều hội nghị để hướng dẫn, tuyên truyền về Nghị quyết và các cơ chế đặc thù này.

Chính vì vậy, theo ông Lê Lương Thịnh, diễn đàn “Thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo Hải Phòng từ cơ chế đặc thù” là dịp để lãnh đạo thành phố lắng nghe các tâm tư của doanh nghiệp, các gợi ý, tháo gỡ điểm nghẽn nhằm hiện thực hóa một cách nhanh nhất, hiệu quả nhất các cơ chế ưu đãi, các chính sách đặc thù thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Diễn đàn được tổ chức thành 2 phiên.

Trong đó, phiên 1 với chủ đề “Lực đẩy từ cơ chế chính sách” và phiên 2 có chủ đề "Hải Phòng Inno-Hub: Tầm nhìn Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc tế”

Tại phiên 1, các chuyên gia, doanh nghiệp đã mổ xẻ bức tranh về Chỉ số đổi mới sáng tạo (PII) của Hải Phòng để tìm ra các khoảng hẫng R&D (nghiên cứu và phát triển); bàn giải pháp vận dụng cơ chế đặc thù kết nối Hải Phòng vào mạng lưới đổi mới sáng tạo quốc tế; đặc biệt là bài toán phát triển hạ tầng thông minh gắn với cam kết Net-Zero tại các Khu công nghiệp - tấm "hộ chiếu xanh" bắt buộc cho doanh nghiệp xuất khẩu.

Tại phiên 2, các diễn giả đã bàn thảo trực diện vào 3 đòn bẩy đột phá gồn: Mở khung Thử nghiệm quy định (Sandbox) cho các mô hình kinh doanh mới và công nghệ Cảng thông minh - lợi thế độc tôn của thành phố Cảng; vận dụng ưu thế Khu Thương mại tự do (FTZ) Hải Phòng để thu hút các chuỗi cung ứng công nghệ cao toàn cầu; cụ thể hóa mô hình tài chính chấp nhận rủi ro, giúp các dự án khởi nghiệp sáng tạo bước qua "thung lũng chết", đi từ phòng thí nghiệm ra thị trường.

Theo bà Lê Minh Anh, Trưởng ban Phát triển không gian đổi mới sáng tạo, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), hiện nay, Hải Phòng đang sở hữu 3 lợi thế chiến lược đó là: không gian phát triển, định hướng phát triển và quyết tâm chính trị. Trong đó, Hải Phòng đã sớm ban hành Chương trình hành động số 89-Ctr/TU để thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW và kế hoạch số 188/KH-UBND triển khai Chiến lược quốc gia về Khởi nghiệp sáng tạo giai đoạn 2026-2030; đây chính là những bước đầu tiên để hình thành hệ sinh thái và thị trường vốn cho đổi mới sáng tạo.

Cùng với đó, Nghị quyết 226/2025/QH15 là động lực tạo lợi thế cạnh tranh mới với cơ chế đặc thù giúp Hải Phòng chủ động thử nghiệm mô hình phát triển mới, tháo gỡ rào cản và thu hút nguồn nhân lực đổi mới sáng tạo. Nghị quyết cũng giúp thành phố ưu tiên phát triển các lĩnh vực thế mạnh như logistics thông minh, cảng biển số, sản xuất thông minh, kinh tế biển, AI, bán dẫn và chuyển đổi số. Đặc biệt là cơ chế Sandbox cho phép thử nghiệm công nghệ, sản phẩm và mô hình kinh doanh mới, thúc đẩy thương mại hóa và ứng dụng thực tiễn.

Để xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo toàn diện, theo bà Lê Minh Anh, Hải Phòng cần tập trung xây dựng cơ sở vật chất như: phát triển Công viên Khoa học và Đổi mới sáng tạo, Trung tâm đổi mới sáng tạo, Fablab, Trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp và không gian sáng tạo cộng đồng. Thành phố cũng cần hình thành mạng lưới liên kết doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, quỹ đầu tư, chuyên gia, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và thương mại hóa. Đồng thời, thành phố cần huy động nguồn lực thông qua quỹ đầu tư mạo hiểm, quỹ quốc tế và chính sách ưu đãi tại Khu thương mại tự do.

Cùng với đó, bên cạnh phát huy các giá trị của cơ chế đặc thù theo hướng tạo lập các nền tảng kết nối lâu dài thay vì chỉ khai thác các chính sách ưu đãi trong ngắn hạn, bà Lê Minh Anh cũng đề xuất 4 nhóm giải pháp để kết nối Hải Phòng vào mạng lưới đổi mới sáng tạo toàn cầu gồm: kết nối tri thức, kết nối công nghệ, kết nối đầu tư và xây dựng mạng lưới mở, có khả năng chia sẻ dữ liệu, bài toán công nghệ…

Theo ông Nguyễn Võ Hưng - Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ Đổi mới sáng tạo, Cục Đổi mới sáng tạo (Bộ Khoa học và Công nghệ), hệ thống đổi mới sáng tạo của Hải Phòng cần tiếp tục nâng cấp vị thế trong chuỗi sản xuất toàn cầu; tìm hướng đi mới dựa trên công nghệ mới cũng như đa dạng hóa các ngành mới dựa trên tri thức và kỹ năng nghề nghiệp đã được tích lũy từ trước. Thành phố cũng cần xác định ngành kinh tế mũi nhọn để quy định loại chính sách đổi mới sáng tạo phù hợp…

Từ cơ chế đặc thù để thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, lãnh đạo Sở Khoa học và Công nghệ Hải Phòng cam kết chuyển triệt để từ tư duy "quản lý, cấp phép" sang "kiến tạo, phục vụ và chia sẻ rủi ro". Nếu doanh nghiệp còn vướng mắc ở đâu, sợ rủi ro ở điểm nào khi làm hồ sơ áp dụng chính sách, lãnh đạo Sở sẽ tham mưu tháo gỡ đến cùng. Lãnh đạo Sở Khoa học và Công nghệ Hải Phòng cũng đề nghị các nhà nghiên cứu ở các Viện, Trường đưa phát minh sáng chế đồng hành cùng doanh nghiệp thương mại hóa qua các mô hình Spin-off; tri thức phải biến thành sản phẩm và dòng tiền thực tế cho xã hội.

Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Lê Lương Thịnh bày tỏ mong muốn cộng đồng doanh nghiệp hãy coi R&D và đổi mới công nghệ là khoản đầu tư sinh lời nhất cho tương lai; chủ động tìm đến viện, trường để đặt hàng và tìm đến cơ quan quản lý nhà nước để tận dụng tối đa các quyền lợi từ cơ chế đặc thù của thành phố dành cho đổi mới sáng tạo.

Được biết, tháng 5/2026 lần đầu tiên thành phố Hải Phòng xuất hiện trên bảng xếp hạng top 1.000 hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo toàn cầu với vị trí 765 và giữ vị trí thứ 23 tại Đông Nam Á trên bảng xếp hạng do StartupBlink công bố.