Công nhân vận hành máy sản xuất tại công ty ICT Vina, Khu Công nghệ cao TP Đà Nẵng. Ảnh tư liệu: Quốc Dũng/TTXVN
Từ xây dựng mạng lưới chuyên gia, hình thành và phát triển hệ sinh thái phương tiện không người lái gắn với xu hướng kinh tế không gian tầm thấp đến thúc đẩy khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, các địa phương đang gắn khoa học, công nghệ với những nhu cầu thực tế của phát triển, đưa kết quả nghiên cứu gần hơn với sản xuất, kinh doanh và thị trường.
Tổ chức nguồn lực để giải bài toán phát triển
Tỉnh Khánh Hòa đang xây dựng đề án hình thành mạng lưới chuyên gia, nhà khoa học trong nước và quốc tế, nhằm tập hợp nguồn lực trí tuệ phục vụ quá trình phát triển địa phương. Đây được xác định là một trong những giải pháp tạo nền tảng cho các nhiệm vụ về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, trong bối cảnh tỉnh hướng tới mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương và một cực tăng trưởng của khu vực.
Theo đề án, Khánh Hòa đặt mục tiêu thu hút tối thiểu 300 chuyên gia, nhà khoa học tham gia mạng lưới. Trong đó, khoảng 20-30 chuyên gia tư vấn chiến lược phục vụ tham mưu các chương trình, đề án trọng điểm và Ban Chỉ đạo thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của tỉnh; 50-100 chuyên gia, nhà khoa học có uy tín trong nước; 10-30 chuyên gia là người Việt Nam ở nước ngoài và chuyên gia quốc tế. Thành phần còn lại gồm chuyên gia, nhà khoa học, doanh nhân công nghệ và những người có chuyên môn phù hợp. Mạng lưới được tổ chức thành hai nhóm. Nhóm chuyên gia tư vấn chiến lược tham gia tham mưu cho Ban Chỉ đạo thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của tỉnh. Nhóm thứ hai gồm cán bộ nghiên cứu, giảng viên các trường đại học, học viện, chuyên gia đang làm việc tại doanh nghiệp và những người có chuyên môn phù hợp.
Khánh Hòa dự kiến hình thành tối thiểu 10 nhóm chuyên gia gắn với các lĩnh vực ưu tiên giai đoạn 2025-2030 như khoa học biển, công nghệ biển, kinh tế biển; chuyển đổi số, dữ liệu; công nghệ sinh học, y tế; du lịch thông minh, văn hóa số; nông nghiệp công nghệ cao, ứng phó thiên tai và biến đổi khí hậu; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; năng lượng tái tạo, năng lượng hạt nhân; logistics, cảng biển; khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và quy hoạch, quản trị công.
Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa Nguyễn Thanh Hà, địa phương sẽ vận động đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học là người Việt Nam ở nước ngoài, nhất là người Khánh Hòa đang sinh sống, học tập và làm việc ở nước ngoài, tham gia đóng góp cho quê hương. Tỉnh đồng thời phối hợp với Bộ Ngoại giao, các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài và cơ quan đại diện nước ngoài tại Việt Nam để kết nối chuyên gia, trí thức người Việt Nam ở nước ngoài và chuyên gia quốc tế.
Cách làm này được xây dựng trên nền tảng kết nối đã hình thành trong những năm qua. Giai đoạn 2021-2025, Khánh Hòa đã điều tra, thu thập dữ liệu của khoảng 1.100 cán bộ, chuyên gia; kết nối với 40 tổ chức, đơn vị hoạt động khoa học và công nghệ trên địa bàn, bước đầu hình thành liên kết với các viện nghiên cứu, trường đại học lớn như Viện Hải dương học, Viện Vắc-xin và Sinh phẩm Y tế, Trường Đại học Nha Trang. Gần 20 chuyên gia từ trường đại học, viện nghiên cứu, cơ quan quản lý và doanh nghiệp trong tỉnh đã tham gia khảo sát, tư vấn, cung cấp thông tin chuyên môn.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Bá Chiến, Giám đốc Học viện Hành chính và Quản trị công thông tin, Khánh Hòa hiện có 22 tổ chức khoa học và công nghệ công lập, 24 tổ chức ngoài công lập và khoảng 2.900 người làm công tác nghiên cứu liên quan, tương đương 13 người/vạn dân, cao hơn mức trung bình cả nước. Ông đề xuất mô hình quản trị khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo cấu trúc “một trung tâm điều phối, các trụ cột vận hành, mạng lưới thực thi xã hội”, trong đó Hội đồng hoặc Ban Chỉ đạo cấp tỉnh giữ vai trò điều phối, bảo đảm thống nhất chỉ đạo liên ngành và xử lý các điểm nghẽn về thể chế.
Chọn công nghệ để tạo không gian ứng dụng
Tại Tây Ninh, cách tiếp cận được thể hiện ở việc lựa chọn một lĩnh vực công nghệ cụ thể để hình thành hệ sinh thái từ nghiên cứu, thử nghiệm đến ứng dụng và thương mại hóa. Tỉnh đang xây dựng Chiến lược phát triển hệ sinh thái phương tiện không người lái giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2035, hướng tới đưa Tây Ninh trở thành trung tâm thử nghiệm, đào tạo, ứng dụng và dịch vụ trong hệ sinh thái phương tiện không người lái quốc gia.
Việc lựa chọn phương tiện không người lái xuất phát từ tốc độ phát triển nhanh, phạm vi ứng dụng rộng và khả năng tạo giá trị gia tăng của công nghệ này. Tây Ninh có nhu cầu ứng dụng trong nông nghiệp thông minh, logistics, giám sát hạ tầng, quản lý tài nguyên, môi trường, phòng chống thiên tai và cung cấp dịch vụ số; đồng thời có lợi thế về quỹ đất, không gian thử nghiệm, vị trí liên kết vùng và khả năng thu hút doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học.
Theo Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Tây Ninh, các hoạt động liên quan đến phương tiện không người lái hiện còn phân tán, chưa có định hướng tổng thể và chưa hình thành hệ sinh thái đồng bộ. Vì vậy, tỉnh lựa chọn cách tiếp cận lấy doanh nghiệp làm trung tâm, Nhà nước giữ vai trò định hướng, kiến tạo môi trường, hoàn thiện cơ chế, chính sách và huy động nguồn lực xã hội. Các mô hình thí điểm, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát được định hướng triển khai gắn với những lĩnh vực có nhu cầu thực tế như nông nghiệp công nghệ cao, quản lý đô thị, tài nguyên và môi trường, logistics và quản lý nhà nước. Cùng với đó là tăng cường hợp tác với địa phương khác, viện, trường và doanh nghiệp trong và ngoài nước để tiếp nhận, làm chủ và phát triển công nghệ.
Đến năm 2027, Tây Ninh tập trung thành lập và từng bước đưa vào vận hành Trung tâm Thử nghiệm, Đào tạo, Sát hạch UAV Việt Nam; tổ chức các hoạt động kết nối cơ quan quản lý, doanh nghiệp, viện, trường và chuyên gia; hoàn thành Đề án thành lập Khu liên hợp UAV tại tỉnh. Đến năm 2030, tỉnh định hướng nâng cấp Trung tâm theo hướng đạt tiêu chuẩn khu vực và tiệm cận tiêu chuẩn quốc tế; phát triển hệ sinh thái UAV đồng bộ, thúc đẩy nghiên cứu, thử nghiệm, ứng dụng, chuyển giao công nghệ và hỗ trợ hình thành doanh nghiệp, dịch vụ liên quan. Khu liên hợp UAV được định hướng đưa vào vận hành với các khu chức năng phục vụ nghiên cứu, thử nghiệm, đào tạo và ứng dụng.
Việc lựa chọn một lĩnh vực công nghệ cụ thể, đồng thời xây dựng hạ tầng thử nghiệm, đào tạo, sát hạch và các mô hình ứng dụng cho thấy Tây Ninh đang tìm cách rút ngắn khoảng cách giữa công nghệ và nhu cầu thực tế. Đây cũng là điều kiện để hình thành thị trường ứng dụng, thay vì chỉ dừng ở hoạt động nghiên cứu, thử nghiệm đơn lẻ.
Lấy thương mại hóa công nghệ làm thước đo
Đà Nẵng đang phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tạo ra giá trị kinh tế thực chất. Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng Hồ Quang Bửu cho biết thành phố xác định đổi mới sáng tạo phải trở thành động lực phát triển cốt lõi. Trong hệ sinh thái này, nhà khoa học hoàn thiện công nghệ, doanh nghiệp thương mại hóa, quỹ đầu tư cung cấp nguồn lực và chính quyền kiến tạo môi trường để ý tưởng mới được thử nghiệm, phát triển.
Trong năm 2026, Đà Nẵng đã ban hành 17 nghị quyết cùng nhiều cơ chế, chính sách đặc thù thúc đẩy các lĩnh vực vi mạch bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ số và thử nghiệm có kiểm soát. Theo Báo cáo StartupBlink 2026, hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo của thành phố tăng 212 bậc, lên vị trí 554 toàn cầu và đứng thứ 3 cả nước.
Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh cho rằng mục tiêu cuối cùng của khởi nghiệp sáng tạo là hình thành các doanh nghiệp công nghệ có năng lực cạnh tranh, đưa công nghệ và kết quả nghiên cứu vào sản xuất, kinh doanh, tạo ra sản phẩm, dịch vụ có giá trị gia tăng trên thị trường. Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo cần chuyển từ phát triển theo chiều rộng sang chú trọng chất lượng và hiệu quả thực chất.
Để Đà Nẵng trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp sáng tạo có sức ảnh hưởng của cả nước và khu vực, cần tập trung xây dựng hệ sinh thái hiệu quả, lấy doanh nghiệp làm trung tâm; đẩy mạnh thương mại hóa công nghệ; phát triển nguồn vốn và thị trường cho startup; phát triển nhân lực, văn hóa đổi mới sáng tạo và đưa Đà Nẵng trở thành điểm kết nối quốc tế của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo vùng và cả nước.