Vàng được trữ tại một ngân hàng ở Frankfurt, Đức. Ảnh: AFP/TTXVN (Ảnh không cho phép bên thứ ba khai thác, chia sẻ lại)
Trước đó không lâu, cả vàng và bitcoin đều bị coi là những khoản đầu tư có hiệu suất kém nhất trong danh mục đầu tư cân bằng (danh mục trộn cổ phiếu, trái phiếu và một phần tài sản khác để phân tán rủi ro) trong suốt 6 tháng đầu năm 2026. Vậy mà từ đầu mùa hè, cục diện đã đảo ngược hoàn toàn. Kể từ tháng 7/2026, bitcoin tăng từ 60.000 USD lên gần 80.000 USD, riêng tuần trước nhảy vọt 20%, trong khi giá vàng tăng 15% trong tháng 8/2026.
Điều đáng chú ý là vàng và bitcoin cùng lên giá một lúc. Vàng vốn được coi là kênh "trú ẩn an toàn" điển hình, trong khi bitcoin là tài sản đầu cơ có độ rủi ro cao. Hai loại tài sản này vốn vận động theo những logic khác nhau. Sự đồng pha bất thường ấy chỉ có thể lý giải bằng một mẫu số chung: Cả hai đang phản ứng trước cùng một nỗi lo - sự xói mòn niềm tin vào việc hoạch định chính sách của Mỹ và vào hai trụ cột của hệ thống tài chính toàn cầu là đồng USD cùng trái phiếu Kho bạc Mỹ.
Một phần đà tăng có thể quy về sự phục hồi sau quý II/2026 yếu ớt. Song mức bứt phá ấy vượt xa một cú hồi kỹ thuật, nhất là khi đặt cạnh sự trầm lắng kéo dài suốt mùa hè trên thị trường cổ phiếu và trái phiếu. Đằng sau đó có lẽ là những chuyển động sâu hơn.
Những mối lo cốt lõi vốn không mới: tài khóa của Mỹ và nhiều nền kinh tế phát triển đang trượt khỏi quỹ đạo an toàn, thâm hụt ngân sách ngày một khó kiểm soát, trong khi các chính phủ vẫn chần chừ cắt giảm chi tiêu hoặc tăng thuế để bù đắp. Những mối lo ấy từng bị tạm gác khi dòng tiền đổ dồn theo làn sóng Trí tuệ nhân tạo (AI). Tuy nhiên, hiện sức nóng của câu chuyện AI hạ nhiệt, dòng tiền đầu cơ đi tìm bến đỗ mới, và vàng cùng bitcoin hưởng lợi.
Đằng sau diễn biến ấy là nhiều tầng nguyên nhân đan xen. Dữ liệu kinh tế Mỹ yếu đi, cùng với kỳ vọng về việc Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) tiếp tục thắt chặt đã lắng xuống, khiến chi phí cơ hội của việc nắm giữ kim loại quý này giảm theo. Thêm vào đó là sự mất giá của đồng USD. Trong lịch sử, giá vàng thường tăng khi đồng USD suy yếu. Bởi vậy, khi đồng bạc xanh trượt giá, nhà đầu tư càng có lý do tìm đến vàng như một nơi cất giữ giá trị an toàn hơn tiền giấy.
Áp lực tài khóa là lớp nguyên nhân được giới phân tích chú ý hơn cả. Những biện pháp can thiệp của Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent nhằm nâng đỡ trái phiếu Kho bạc nhắc thị trường nhớ rằng một chính phủ thời bình song gánh khối nợ ngang thời chiến khó có thể sống chung lâu dài với chi phí vay cao. Con số nói lên tất cả: Chỉ hai thập niên trước, nợ quốc gia của Mỹ ở mức 6.000 tỷ USD, nay đã lên 40.000 tỷ USD, cao gấp bốn lần sau khi điều chỉnh theo lạm phát. Một chính phủ không chịu chi tiêu ít hơn và không thể tăng thu thuế thường khó cưỡng lại cám dỗ để lạm phát tăng nóng nhằm bào mòn gánh nặng thực của các khoản nợ - yếu tố mà giới phân tích cho là có lợi cho giá vàng.
Địa chính trị cũng tác động tới hướng đi của giá vàng. Những căng thẳng dai dẳng ở vùng Vịnh, khó tìm được lời giải nhanh chóng, khiến vàng một lần nữa được nhìn nhận như "nơi trú ẩn an toàn". Cùng lúc, các ngân hàng trung ương vẫn tiếp tục mua vào vàng để đa dạng hoá kho dự trữ. Khác với đồng USD - loại tài sản có thể bị đóng băng khi quan hệ chính trị căng thẳng - vàng không do ai phát hành và không phụ thuộc vào cam kết trả nợ của bất kỳ chính phủ nào, nên được xem là nơi cất giữ giá trị an toàn. Riêng trong quý II/2026, các ngân hàng trung ương đã mua gần 300 tấn vàng.
Đồng tiền kỹ thuật số Bitcoin. Ảnh: AFP/TTXVN
Với bitcoin, ngoài những động lực chung còn có xung lực riêng. Bitcoin giờ cũng dễ tiếp cận hơn nhờ các quỹ hoán đổi danh mục (ETF) đưa loại tài sản này đến gần hơn với dòng đầu tư chính thống. Riêng tuần trước, các quỹ này ghi nhận dòng tiền đổ vào trong 5 ngày liên tiếp. Cùng với đó là môi trường pháp lý thân thiện hơn, khi Washington từng bước xây dựng khung quy định rõ ràng cho tài sản số.
Điểm mấu chốt nằm ở một đặc tính chung mà cả vàng lẫn bitcoin cùng chia sẻ: Giá trị của chúng không phụ thuộc vào bất kỳ doanh nghiệp hay chính phủ nào. Cổ phiếu chỉ sinh lời khi doanh nghiệp làm ăn có lãi; trái phiếu chỉ có giá trị khi người đi vay chịu hoàn trả; tiền gửi ngân hàng thực chất là khoản nợ mà ngân hàng phải trả cho người gửi. Vàng và bitcoin thì khác hẳn. Chính vì thế, sự tăng giá đồng thời của vàng lẫn bitcoin được đọc như tấm gương phản chiếu cái nhìn ngày càng dè dặt của giới đầu tư đối với các tài sản truyền thống.
Ở tầm vĩ mô, những cảnh báo còn nghiêm khắc hơn. Nợ của Chính phủ Mỹ do các nhà đầu tư nắm giữ nhiều khả năng sẽ vượt ngưỡng 106% GDP (mức từng chạm tới vào cuối Chiến tranh thế giới thứ hai) trước khi thập niên này khép lại. Lạm phát đã cao hơn mục tiêu của Fed suốt 5 năm, lợi suất trái phiếu dài hạn tiếp tục bị đẩy lên. Đó là những biểu hiện của hiện tượng 'tài khóa lấn át' - tình trạng chính sách lãi suất và thuế buộc phải nương theo nhu cầu ngân sách của một chính phủ đang chật vật vay đảo nợ khi lãi suất thực ở mức cao.
Dù vậy, cần nhìn nhận rằng đà tăng này không đồng nghĩa với một kênh trú ẩn chắc chắn. Việc nắm giữ vàng và bitcoin tiềm ẩn rủi ro không nhỏ về biến động giá và chi phí cơ hội. Suy cho cùng, hiện tượng hai tài sản cùng tăng tốc trong mùa hè 2026 nói lên nhiều điều về nỗi bất an đối với trật tự tài chính lấy đồng USD làm trung tâm hơn là về triển vọng của bất kỳ tài sản đơn lẻ nào - một chuyển động mà giới quan sát cho rằng còn cần được theo dõi thận trọng.