Trụ sở NATO tại Brussels, Bỉ. Ảnh minh họa: THX/TTXVN phát
Trong bối cảnh đó, Tổng Thư ký NATO Mark Rutte đang nỗ lực duy trì sự đoàn kết trong liên minh, đồng thời giữ Mỹ tiếp tục gắn bó với NATO. Trong chuyến thăm Washington cuối tháng 6 vừa qua, ông Rutte công khai ca ngợi những đóng góp của Tổng thống Trump đối với việc thúc đẩy các đồng minh tăng chi tiêu quốc phòng. Ông cho biết kể từ năm 2017, các nước châu Âu và Canada đã tăng thêm khoảng 1.200 tỷ USD chi tiêu quốc phòng, coi đây là minh chứng cho những thay đổi mà Mỹ mong muốn.
Theo giới quan sát, cách tiếp cận của ông Rutte là tránh những bất đồng công khai tại hội nghị, đồng thời nhấn mạnh lợi ích mà NATO mang lại cho Mỹ, cả về an ninh lẫn kinh tế.
Chuyên gia về an ninh xuyên Đại Tây Dương Claudia Major thuộc Quỹ Marshall Đức nhận định các nhà lãnh đạo NATO sẽ tìm cách phát đi thông điệp rằng liên minh vẫn đoàn kết và đủ sức thích ứng với môi trường an ninh đang thay đổi.
Một trong những trọng tâm của hội nghị lần này là tăng cường năng lực công nghiệp quốc phòng. Tổng Thư ký Rutte dự kiến công bố kế hoạch được gọi là "cuộc cách mạng công nghiệp quốc phòng", bao gồm hàng chục tỷ USD hợp đồng và đơn đặt hàng mới nhằm mở rộng năng lực sản xuất vũ khí của châu Âu. Theo các chuyên gia, sáng kiến này không chỉ giúp châu Âu tăng cường năng lực tự chủ mà còn mở thêm thị trường cho ngành công nghiệp quốc phòng Mỹ, qua đó tạo thêm động lực để Washington tiếp tục duy trì vai trò trong NATO.
Tuy nhiên, nhiều nước châu Âu vẫn lo ngại trước những tín hiệu từ Washington. Tại cuộc họp Bộ trưởng Quốc phòng NATO ở Brussels hồi tháng trước, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth thông báo Lầu Năm Góc đang rà soát toàn diện việc triển khai lực lượng và thế trận quân sự của Mỹ tại châu Âu.
Ông Hegseth đồng thời cảnh báo Washington sẽ đánh giá mức độ đóng góp của từng đồng minh, nhấn mạnh những nước không thực hiện đầy đủ cam kết sẽ phải đối mặt với những hệ quả nhất định. Phát biểu này đã làm gia tăng lo ngại về khả năng Mỹ cắt giảm hiện diện quân sự tại châu Âu trong thời gian tới.
Trong khi đó, Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius cho rằng việc điều chỉnh vai trò của Mỹ cần được thực hiện theo lộ trình và có sự phối hợp chặt chẽ nhằm tránh tạo ra khoảng trống năng lực quân sự trong giai đoạn chuyển tiếp.
Theo bà Claudia Major, nếu Mỹ giảm vai trò tại châu Âu, các nước châu Âu sẽ phải nhanh chóng tăng cường năng lực quốc phòng để bảo đảm khả năng răn đe trước các mối đe dọa an ninh, đặc biệt từ Nga.
Vấn đề Ukraine cũng sẽ là nội dung trọng tâm của hội nghị. Các nước thành viên dự kiến tiếp tục thảo luận về việc tăng cường hỗ trợ quân sự và tài chính cho Kiev. Dự kiến, các thành viên NATO ở châu Âu cùng Canada sẽ cam kết viện trợ quân sự khoảng 70 tỷ euro cho Ukraine trong năm nay và năm tới.
Tuy nhiên, việc phân bổ gánh nặng hỗ trợ Ukraine vẫn là chủ đề gây nhiều tranh luận. Tổng Thư ký Rutte nhiều lần kêu gọi các nước thành viên chia sẻ trách nhiệm công bằng hơn thay vì để một số quốc gia gánh phần lớn chi phí.
Theo các chuyên gia, phép thử lớn nhất đối với NATO tại Ankara không nằm ở các gói chi tiêu quốc phòng hay các hợp đồng mua sắm vũ khí, mà là khả năng duy trì sự thống nhất về chính trị. Nếu hội nghị xuất hiện những bất đồng công khai, đặc biệt là việc Tổng thống Trump chỉ trích các đồng minh về mức chi tiêu quốc phòng hoặc vai trò trong cuộc xung đột Iran, điều đó sẽ làm suy yếu tính gắn kết của liên minh cũng như hiệu quả răn đe tập thể.
Các nhà lãnh đạo NATO kỳ vọng tuyên bố chung sau hội nghị sẽ tái khẳng định Điều 5 của Hiệp ước NATO về phòng thủ tập thể. Tuy nhiên, theo giới phân tích, hiệu quả răn đe của NATO chỉ được bảo đảm nếu các cam kết đó được thể hiện bằng sự đoàn kết thực chất giữa các đồng minh. Chính vì vậy, hội nghị Ankara được xem là phép thử quan trọng đối với tương lai của liên minh quân sự lớn nhất thế giới.