Trụ sở SpaceX tại Hawthorne, bang California, Mỹ. Ảnh: AFP/TTXVN
Mắt xích không thể thiếu - SpaceX
Theo Reuters, tháng 8 năm ngoái, trong một cuộc thử nghiệm ngoài khơi bang California, các quan chức Hải quân Mỹ phát hiện họ đang đối mặt với một “điểm lỗi duy nhất”: mạng vệ tinh Starlink. Sự cố gián đoạn toàn cầu của Starlink, ảnh hưởng tới hàng triệu người dùng, đã khiến khoảng hai chục tàu không người lái trôi dạt trên biển, mất liên lạc và buộc phải dừng hoạt động gần một giờ.
Theo tài liệu nội bộ của Hải quân và nguồn tin am hiểu sự việc, đây chỉ là một trong nhiều lần thử nghiệm bị gián đoạn do sự cố liên quan đến Starlink, khiến các hệ thống điều khiển không thể kết nối với các tàu tự hành. Những phương tiện này được phát triển nhằm tăng cường năng lực tác chiến của Mỹ trong kịch bản xung đột với Trung Quốc.
Sự cố diễn ra trong bối cảnh SpaceX đang tiến gần tới kế hoạch IPO trị giá khoảng 2.000 tỷ USD, có thể trở thành đợt niêm yết lớn nhất lịch sử. Công ty của tỷ phú Elon Musk đã vươn lên thành doanh nghiệp không gian giá trị nhất thế giới, phần lớn nhờ vai trò không thể thay thế đối với chính phủ Mỹ, từ phóng tên lửa, vệ tinh liên lạc đến trí tuệ nhân tạo quân sự.
Đặc biệt, Starlink với gần 10.000 vệ tinh quỹ đạo thấp đã trở thành nền tảng quan trọng cho nhiều chương trình quân sự, từ vận hành UAV đến theo dõi tên lửa. Quy mô lớn của hệ thống này giúp quân đội Mỹ duy trì mạng lưới liên lạc có khả năng chống chịu trước các cuộc tấn công từ đối thủ.
Tuy nhiên, các trục trặc trong chương trình UAV tự hành của Hải quân cho thấy mặt trái của sự phụ thuộc này. “Nếu không có Starlink, chính phủ Mỹ sẽ không có quyền truy cập vào một chòm sao vệ tinh quỹ đạo thấp toàn cầu”, Clayton Swope từ Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế nhận định.
Tham vọng hải quân giữa khủng hoảng
Những trục trặc kỹ thuật diễn ra đúng thời điểm Mỹ đang đẩy mạnh đầu tư quy mô lớn cho Hải quân, trong bối cảnh căng thẳng với Iran và cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc gia tăng.
Sau khi các cuộc đàm phán với Tehran thất bại, Washington triển khai phong tỏa các cảng Iran, qua đó tạo sức ép không chỉ về đối ngoại mà còn trong nước, buộc chính quyền Tổng thống Donald Trump phải thúc đẩy nhanh kế hoạch hiện đại hóa hạm đội.
Theo tờ the EurAsian Times, dù hiện tại vẫn là lực lượng hải quân mạnh nhất thế giới xét về tổng trọng tải, Mỹ chỉ còn khoảng 400 tàu, trong đó khoảng 250 chiếc hoạt động, giảm mạnh so với thời Thế chiến II. Trong khi đó, Trung Quốc được cho là đã vượt Mỹ về số lượng tàu.
Để đảo ngược xu thế, Washington đề xuất kế hoạch “Hạm đội Vàng” - phát triển thế hệ chiến hạm mới với hỏa lực vượt trội, tích hợp tên lửa siêu vượt âm, pháo điện từ và hệ thống radar hiện đại. Con tàu đầu tiên, dự kiến mang tên USS Defiant, sẽ là nền tảng kết hợp giữa vũ khí năng lượng và hệ thống phòng thủ chống UAV.
Song song, Lầu Năm Góc đề xuất ngân sách đóng tàu 65,8 tỷ USD cho năm tài khóa 2027 - mức cao nhất trong hơn 60 năm - nhằm mở rộng hạm đội lên khoảng 390 tàu.
Cảnh báo về rủi ro phụ thuộc
Các nhà lập pháp Mỹ, đặc biệt là phe Dân chủ, đã nhiều lần cảnh báo về nguy cơ khi phụ thuộc vào một công ty duy nhất do người giàu nhất thế giới điều hành trong các năng lực an ninh quốc gia trọng yếu.
Lo ngại này không phải không có cơ sở. Năm ngoái, Elon Musk đã bất ngờ ngắt quyền truy cập Starlink của quân đội Ukraine trong một chiến dịch, làm lung lay niềm tin của các đồng minh. Tại Đài Loan, SpaceX cũng vướng chỉ trích liên quan đến việc cung cấp dịch vụ cho quân nhân Mỹ, dù công ty đã bác bỏ cáo buộc.
Trong khi đó, Bộ Quốc phòng Mỹ khẳng định họ sử dụng nhiều hệ thống mạng mạnh và có khả năng chống chịu cao, nhưng không bình luận cụ thể về các sự cố thử nghiệm.
Không chỉ gặp sự cố mất kết nối diện rộng, Starlink còn bộc lộ hạn chế về hiệu năng trong các thử nghiệm thực tế. Trong một cuộc diễn tập vào tháng 4/2025 tại California, khi nhiều UAV và tàu tự hành hoạt động cùng lúc, mạng Starlink gặp khó khăn trong việc duy trì kết nối ổn định do nhu cầu truyền dữ liệu lớn.
Báo cáo an toàn của Hải quân nêu rõ: “Sự phụ thuộc vào Starlink đã bộc lộ những giới hạn khi vận hành đồng thời nhiều phương tiện”. Ngoài ra, các vấn đề cũng được ghi nhận liên quan đến hệ thống radio của Silvus Technologies và mạng của Viasat.
Trước đó, trong nhiều tuần dẫn tới sự cố tháng 8, các thử nghiệm khác cũng bị gián đoạn bởi tình trạng kết nối chập chờn, dù nguyên nhân chưa được xác định rõ.
Lợi ích vẫn lớn hơn rủi ro?
Dù vậy, nhiều chuyên gia cho rằng lợi ích mà Starlink mang lại vẫn vượt trội so với rủi ro. Bryan Clark, chuyên gia về chiến tranh tự động, nhận định việc sử dụng một dịch vụ thương mại giá rẻ, phổ biến rộng rãi như Starlink giúp quân đội Mỹ có lợi thế lớn về triển khai nhanh và linh hoạt.
“Bạn chấp nhận những điểm yếu đó vì lợi ích từ độ phủ toàn cầu mà nó mang lại”, ông nói.
Câu chuyện Starlink cho thấy một thực tế ngày càng rõ nét: trong cuộc cạnh tranh công nghệ quân sự hiện đại, khu vực tư nhân, đặc biệt là những gã khổng lồ như SpaceX, đang trở thành trụ cột không thể thiếu, nhưng cũng đồng thời là điểm rủi ro chiến lược mà chính phủ Mỹ khó có thể bỏ qua.