Theo báo Bưu điện Hoa Nam buổi sáng, bà Ayumi sống một mình trong căn nhà rộng rãi ở vùng ngoại ô Kawasaki (Nhật Bản), vốn được mua để xây dựng tổ ấm gia đình. Giờ đây, hai chú mèo là những người bạn duy nhất bên bà mỗi ngày. Hai cô con gái đã trưởng thành và chuyển ra ở riêng, còn người chồng gắn bó hơn 20 năm đã dọn ra ngoài gần một năm trước, khi hai người đang hoàn tất thủ tục ly hôn.
Với người phụ nữ 62 tuổi, cuộc sống tuổi già đã không diễn ra như bà từng mong đợi.
“Chồng tôi làm việc nhiều giờ liền, kể cả vào cuối tuần, còn tôi luôn bận rộn việc nhà và chăm sóc các con. Ban đầu, tôi nghĩ chúng tôi phối hợp với nhau khá ăn ý. Nhưng chẳng biết từ lúc nào, hai người không còn trò chuyện như trước”, bà Ayumi chia sẻ
Cuộc hôn nhân của họ từng trải qua nhiều thăng trầm, từ áp lực tài chính trong những năm hai con gái học đại học đến nỗi đau mất cha mẹ ở cả hai bên. Tuy nhiên, bước ngoặt khiến mối quan hệ thực sự rạn nứt là khi các con lần lượt rời khỏi nhà.
“Tôi cảm thấy chúng tôi gần như trở thành hai người xa lạ, chẳng còn điểm chung nào. Trước đây, mọi thứ đều xoay quanh các con. Nhưng rồi các con có cuộc sống riêng và cả hai chúng tôi nhận ra rằng giữa mình chẳng còn nhiều điều gắn kết”, bà nói.
Câu chuyện của bà Ayumi phản ánh xu hướng ngày càng phổ biến tại Nhật Bản. Trong khi tổng số vụ ly hôn trên cả nước liên tục giảm kể từ khi đạt đỉnh vào đầu những năm 2000, số vụ ly hôn ở những cặp vợ chồng đã chung sống từ 20 năm trở lên vẫn tăng. Hiện tượng này thường được gọi là “ly hôn bạc”, ám chỉ những cuộc hôn nhân tan vỡ khi các cặp đôi đã bước vào giai đoạn sau của cuộc đời.
Số liệu do Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản công bố hồi tháng 9 cho thấy tỷ lệ các vụ ly hôn sau ít nhất 20 năm chung sống đã lên mức kỷ lục 24,2% vào năm 2025, tăng 0,4 điểm phần trăm so với năm trước. Trong khi đó, tổng số vụ ly hôn trên cả nước giảm từ 185.904 vụ năm 2024 xuống còn 179.073 vụ năm 2025, tức giảm 6.831 vụ.
Độc lập tài chính giúp phụ nữ có thêm lựa chọn
Nhiều thay đổi trong xã hội Nhật Bản đang khiến phụ nữ lớn tuổi nhìn nhận lại những cuộc hôn nhân không hạnh phúc hoặc thiếu sự gắn kết.
Bà Sumie Kawakami, giảng viên Đại học Yamanashi Gakuin và là tác giả một cuốn sách về vấn đề giới, cho rằng việc con cái trưởng thành, rời khỏi nhà thường khiến những rạn nứt tình cảm tích tụ qua nhiều thập niên bộc lộ rõ hơn.
“Nhiều người nhận ra rằng họ và bạn đời đã dần xa cách trong những năm tháng nuôi dạy con cái”, bà Kawakami nhận định.
Khoảng cách ấy càng có điều kiện bộc lộ khi ngày càng nhiều phụ nữ tham gia thị trường lao động, có thu nhập riêng và chủ động hơn về tài chính. Đây là lợi thế mà các thế hệ phụ nữ trước đó thường ít có được.
Một bước ngoặt quan trọng là cuộc cải cách chế độ lương hưu của Nhật Bản năm 2007, cho phép người đã ly hôn được hưởng tối đa 50% phần đóng góp vào chế độ bảo hiểm hưu trí dành cho người lao động mà người bạn đời tích lũy trong thời kỳ hôn nhân.
“Đối với những phụ nữ có thu nhập dưới 1,3 triệu yen (8.217 USD) mỗi năm, thay đổi này có ý nghĩa rất lớn”, bà Kawakami cho biết. Quy định mới tạo ra một điểm tựa tài chính khi về hưu, giúp những người trước đây phụ thuộc nhiều vào thu nhập của chồng có thêm cơ sở để cân nhắc cuộc sống sau ly hôn.
Những cuộc hôn nhân xa cách từ khi còn chung sống
Văn hóa doanh nghiệp với cường độ làm việc cao tại Nhật Bản cũng góp phần khiến các cặp vợ chồng dần xa nhau, từ rất lâu trước khi họ quyết định ly hôn.
Theo tập quán tanshin funin, tức điều chuyển công tác một mình, các công ty có thể điều động nhân viên nam đã kết hôn đến làm việc tại các cơ sở ở xa, trong nước hoặc nước ngoài, trong nhiều năm. Người vợ thường ở lại nơi sinh sống để con cái không phải chuyển trường.
“Những hoàn cảnh như vậy có thể kéo dài hàng chục năm”, bà Kawakami nói. Bà dẫn trường hợp một người bạn chưa từng thực sự sống trong căn nhà mình mua cho gia đình, bởi vợ và các con ở đó, còn người chồng chỉ về thăm khi có thể.
“Vì thế, chẳng có gì đáng ngạc nhiên khi người chồng đến tuổi nghỉ hưu và nhận ra mình chẳng còn điểm chung nào với vợ”, bà nhận định.
Những cuộc hôn nhân như vậy có thể vẫn được duy trì về mặt pháp lý, nhưng thời gian dài sống xa nhau khiến vợ chồng ít có cơ hội chia sẻ cuộc sống thường nhật. Khi con cái trưởng thành và công việc không còn chiếm phần lớn thời gian, khoảng cách vốn tồn tại từ lâu có thể trở nên rõ rệt hơn.
Cái giá của những năm tháng im lặng
Bên cạnh những hệ lụy về pháp lý và tài chính, ly hôn ở tuổi xế chiều còn kéo theo những áp lực tâm lý riêng.
Ông Bill Cleary, Giám đốc chuyên môn của dịch vụ tư vấn tâm lý TELL tại Tokyo, thường hỗ trợ những cặp vợ chồng lớn tuổi gặp khó khăn trong việc thích nghi khi con cái rời khỏi nhà.
“Đột nhiên, họ có nhiều thời gian rảnh, phải đối diện với nhau nhưng lại không biết phải làm gì”, ông Cleary nói. Theo ông, ly hôn ở tuổi xế chiều đã trở thành một vấn đề đáng quan tâm, dù nhiều người thường cho rằng con người không muốn sống cô độc.
“Con người vốn cần sự gắn kết và nhiều người khó thích nghi với cuộc sống cô lập. Thế nhưng, vẫn có những người muốn chấm dứt cuộc hôn nhân của mình”, ông nhận xét.
Ông Cleary cho rằng định kiến xã hội đối với việc ly hôn, cùng tâm lý e ngại tìm kiếm hỗ trợ về sức khỏe tinh thần, thường khiến các cặp vợ chồng không tìm đến chuyên gia đủ sớm để tháo gỡ những khúc mắc.
“Nếu ô tô gặp trục trặc về máy móc, bạn sẽ mang đến gara để sửa chữa. Chúng ta cũng cần được hỗ trợ tương tự để chăm sóc cảm xúc và đời sống tinh thần. Quá nhiều người không tìm kiếm sự giúp đỡ cho đến khi mọi chuyện trở nên quá muộn. Khi không biết phải làm gì, họ chỉ còn nghĩ đến việc chấm dứt cuộc hôn nhân”, ông nói.
Với bà Ayumi, quyết định ly hôn là lựa chọn mang tính thực tế, đồng thời thể hiện mong muốn tự chủ trong cuộc sống. Hiện bà làm ba công việc bán thời gian và vẫn thường xuyên liên lạc với các con gái.
“Tôi không biết tương lai sẽ ra sao, nhưng hiện tại, tôi tin mình có thể tự đứng vững trên đôi chân của chính mình”, bà chia sẻ.
