Cơ sở khai thác dầu Al-Sharara ở Libya. Ảnh: AA/TTXVN
Theo báo chí Anh ngày 18/8, Libya đang tìm kiếm nguồn vốn lớn để phát triển các mỏ dầu khí chưa được khai thác, qua đó nâng sản lượng và khôi phục vị thế trên thị trường dầu thô thế giới.
Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), Libya hiện sở hữu trữ lượng dầu đã được chứng minh lớn nhất châu Phi. Nguồn tài nguyên này đã thu hút nhiều tập đoàn dầu khí quốc tế, trong đó có Eni, TotalEnergies, Chevron và ConocoPhillips.
Tuy nhiên, Chủ tịch Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Libya (NOC) Masoud Suleman cho biết tiến độ phát triển ngành năng lượng đang bị cản trở bởi tình trạng thiếu vốn. Theo ông, Libya còn nhiều nguồn tài nguyên chưa được khai thác và cần một lượng vốn đáng kể, ước tính từ 30 - 40 tỷ USD, để triển khai các dự án mới.
NOC đặt mục tiêu nâng sản lượng dầu của Libya từ khoảng 1,4 triệu thùng/ngày hiện nay lên 2 triệu thùng/ngày vào năm 2030. Ông Suleman đánh giá đây là mục tiêu đầy tham vọng nhưng vẫn có tính khả thi, bởi nước này có hơn 60 mỏ dầu khí đã được phát hiện nhưng chưa đưa vào khai thác.
Cân nhắc thay đổi mô hình hợp tác
Ông Suleman cho rằng việc thiếu kinh phí đang làm chậm đáng kể các dự án phát triển, buộc NOC phải nghiên cứu thay đổi mô hình hợp tác với các doanh nghiệp quốc tế.
Theo các thỏa thuận chia sẻ sản lượng hiện hành, NOC phải tự chi trả phần chi phí phát triển thuộc trách nhiệm của mình. Điều này khiến các dự án dễ bị chậm tiến độ khi nguồn vốn từ chính phủ không được cấp kịp thời.
NOC đang cân nhắc quay lại mô hình hợp đồng nhượng quyền, theo đó các nhà đầu tư nước ngoài sẽ đảm nhận phần lớn chi phí ban đầu. Một phương án khác là cải thiện các điều khoản chia sẻ sản lượng hiện nay để khuyến khích đối tác cung cấp thêm vốn.
Một dấu hiệu ban đầu cho sự chuyển hướng này là thỏa thuận được NOC ký hồi tháng 7 với UCC Holding của Qatar để phát triển lô dầu khí Area 47. Thỏa thuận được ký thông qua đàm phán trực tiếp, không tổ chức đấu thầu cạnh tranh.
Chủ tịch NOC bảo vệ quyết định trên, cho biết UCC Holding và các đối tác sẽ tài trợ cho dự án. Theo thỏa thuận, phần sản lượng dành cho NOC sẽ tăng lên sau 10 năm.
Để củng cố niềm tin của các doanh nghiệp nước ngoài, NOC cũng dự kiến thuê hai đơn vị kiểm toán độc lập là K2 Integrity và KBR. Ông Suleman cho rằng tập đoàn đã từng bước khôi phục lòng tin của các đối tác thông qua việc cải thiện tính minh bạch và quản trị.
Bất ổn chính trị tiếp tục cản trở đầu tư
Khả năng thu hút nguồn vốn của Libya vẫn bị hạn chế bởi tình trạng chia rẽ chính trị kéo dài. Quốc gia Bắc Phi này hiện tồn tại các chính quyền đối địch ở miền Đông và miền Tây.
Libya hiện bị chia rẽ giữa miền đông do lực lượng của ông Khalifa Haftar chi phối và miền tây do Chính phủ Thống nhất Quốc gia được Liên hợp quốc công nhận tại Tripoli điều hành. Phần lớn các mỏ dầu và cảng xuất khẩu quan trọng của nước này nằm trong khu vực do lực lượng của Haftar kiểm soát.
Theo ông Suleman, các bên tại Libya đều nhận thức được tầm quan trọng của việc duy trì NOC như một thể chế quốc gia thống nhất. Tập đoàn vẫn duy trì liên lạc với các lực lượng chủ chốt ở cả hai miền, trong khi các nhà đầu tư nước ngoài cũng phải trao đổi với những phe kiểm soát địa bàn hoạt động để bảo đảm dự án được triển khai thuận lợi.
Rủi ro an ninh tiếp tục hiện hữu khi một loạt cuộc tấn công bằng máy bay không người lái vừa qua nhằm vào nhà máy lọc dầu Zawiya ở miền tây Libya. Các vụ tấn công khiến một bồn chứa xăng bốc cháy, gây hư hại một số hạng mục khác và ảnh hưởng tới một nhà máy điện gần đó.
NOC cho rằng các vụ việc chỉ xảy ra trong một khu vực địa lý hạn chế và do một nhóm nhỏ thực hiện. Ông Suleman khẳng định các địa điểm đầu tư dầu khí nằm ngoài khu vực căng thẳng và được bảo vệ nghiêm ngặt.
Buôn lậu đe dọa nền kinh tế
Khó khăn tài chính của NOC vẫn chưa được giải quyết dù giá dầu tăng trong thời gian xảy ra cuộc chiến Mỹ - Israel với Iran và ngân sách quốc gia gần đây đã phân bổ khoảng 2 tỷ USD cho chi phí hoạt động của tập đoàn.
Theo ông Suleman, khoản ngân sách này chưa đáp ứng được nhu cầu. NOC muốn được giữ lại khoảng 6 - 7 USD từ mỗi thùng dầu khai thác để trang trải chi phí và đầu tư cho hoạt động sản xuất.
Libya hiện phải nhập khẩu khoảng 80% lượng nhiên liệu tiêu thụ với giá quốc tế, sau đó bán trong nước với mức giá được trợ cấp mạnh. Chênh lệch giá tạo điều kiện cho hoạt động buôn lậu nhiên liệu quy mô lớn phát triển.
Theo các chuyên gia Liên hợp quốc, đường dây buôn lậu sinh lợi này nằm dưới sự kiểm soát của những nhóm vũ trang được các nhân vật cấp cao trong giới chính trị ở cả miền Đông và miền Tây bảo vệ.
Ông Suleman thừa nhận vấn đề nằm ngoài thẩm quyền của NOC và cần được xử lý ngay lập tức, đồng thời cảnh báo tình trạng buôn lậu đang gây thiệt hại nghiêm trọng và có thể đẩy nền kinh tế Libya tới nguy cơ sụp đổ.
Trong bối cảnh đó, khả năng hiện thực hóa tham vọng dầu mỏ của Libya không chỉ phụ thuộc vào việc huy động hàng chục tỷ USD vốn đầu tư, mà còn đòi hỏi nước này ổn định tình hình chính trị, bảo đảm an ninh và kiểm soát nạn buôn lậu nhiên liệu.