Tiến sĩ Ulupi Borah, nghiên cứu viên cấp cao kiêm Phó Tổng biên tập Tạp chí Synergy thuộc Trung tâm Nghiên cứu Tác chiến Phối hợp (CENJOWS). Ảnh: Ngọc Thúy/Pv TTXVN tại Ấn Độ
Theo bà Borah, những diễn biến địa chính trị gần đây, đặc biệt là xung đột tại Trung Đông cùng những bất ổn kéo dài của kinh tế thế giới, đang làm nổi bật yêu cầu cấp thiết về an ninh kinh tế và khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng.
Việc gián đoạn nguồn cung năng lượng và những thay đổi trên các tuyến vận tải biển không chỉ ảnh hưởng tới từng quốc gia riêng lẻ mà tác động đến toàn bộ nền kinh tế toàn cầu. Trong bối cảnh đó, cả Ấn Độ và Nhật Bản đều nhận thức rõ rằng quan hệ đối tác giữa hai nước không còn đơn thuần là một khuôn khổ hợp tác song phương mà đã trở thành một trụ cột quan trọng bảo đảm ổn định khu vực.
Từ góc độ này, Tiến sĩ Borah kỳ vọng chuyến thăm sẽ thúc đẩy những sáng kiến chiến lược và các thỏa thuận mới nhằm củng cố khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng, tăng cường năng lực sản xuất trong nước và mở rộng hợp tác trong các ngành công nghệ chiến lược như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), khoáng sản quan trọng và sản xuất công nghệ cao.
Theo bà, đây đều là những lĩnh vực ưu tiên của cả hai chính phủ. Trong khi Chính phủ Nhật Bản với sự lãnh đạo của Thủ tướng Takaichi đang thúc đẩy chính sách tăng cường năng lực sản xuất trong nước, Ấn Độ cũng đẩy mạnh sáng kiến "Ấn Độ tự cường" nhằm xây dựng năng lực nội địa trong các ngành từ công nghiệp đến quốc phòng. Sự tương đồng về chiến lược phát triển này được xem là nền tảng quan trọng để hai bên nâng tầm hợp tác trong giai đoạn tới.
Bên cạnh hợp tác kinh tế, chuyên gia của CENJOWS nhận định an ninh hàng hải sẽ tiếp tục là một trong những nội dung trọng tâm của chương trình nghị sự. Theo bà, trong lịch sử cũng như hiện nay, các tuyến hàng hải luôn đóng vai trò sống còn đối với thương mại quốc tế và an ninh khu vực. Tuy nhiên, trong bối cảnh một số quốc gia gia tăng các hoạt động quyết đoán và mở rộng ảnh hưởng trên biển, những lo ngại về tự do hàng hải ngày càng gia tăng.
Chính vì vậy, Ấn Độ và Nhật Bản đang tăng cường phối hợp thông qua sáng kiến MAHASAGAR (Sáng kiến Thúc đẩy Hỗ trợ và Toàn diện cho An ninh và Tăng trưởng Toàn khu vực) của New Delhi và chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở (FOIP) của Tokyo nhằm duy trì một không gian hàng hải an toàn, ổn định và dựa trên luật lệ.
Theo bà Borah, một nội dung hợp tác đáng chú ý khác là nâng cao nhận thức tình huống trên biển (MDA). Bà cho rằng việc một số quy định mới về dữ liệu cho phép tàu thuyền có thể hạn chế phát tín hiệu nhận dạng tự động (AIS) đang khiến công tác giám sát trên biển trở nên khó khăn hơn, tạo ra thách thức chung đối với nhiều quốc gia trong khu vực.
Trong bối cảnh đó, Tiến sĩ Borah dự báo chuyến thăm sẽ thúc đẩy hợp tác chia sẻ thông tin giữa Trung tâm Hợp nhất Thông tin Khu vực Ấn Độ Dương (IFC-IOR) của Ấn Độ với các năng lực đào tạo, mô phỏng và ứng dụng AI của Nhật Bản. Đồng thời, sáng kiến MAITRI (Sáng kiến Đào tạo Hàng hải cho Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương) trong khuôn khổ Bộ Tứ (Quad) cũng được kỳ vọng sẽ góp phần tăng cường năng lực nhận thức tình huống trên biển không chỉ cho Ấn Độ và Nhật Bản mà còn cho các nước ASEAN và toàn bộ khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Đánh giá về những kết quả có thể đạt được, bà Borah cho rằng hợp tác kinh tế sẽ tiếp tục là trụ cột quan trọng nhất trong quan hệ song phương. Theo bà, kế hoạch đầu tư khoảng 67-68 tỷ USD của Nhật Bản vào Ấn Độ trong thập kỷ tới cho thấy hợp tác đầu tư đã bước sang giai đoạn triển khai thực chất, thay vì chỉ dừng ở các cam kết chính trị.
Điểm đáng chú ý là mô hình hợp tác kinh tế giữa hai nước đang có sự chuyển dịch rõ nét từ định hướng xuất khẩu sang đầu tư chiến lược nhằm tăng cường khả năng chống chịu trước các cú sốc toàn cầu. Những lĩnh vực như bán dẫn, AI, công nghệ lượng tử, đóng tàu, an ninh hàng hải và khoáng sản chiến lược đều được hai bên xác định là ưu tiên. Đây cũng là những ngành mà Ấn Độ đang tập trung phát triển, tạo nên sự bổ trợ lớn giữa hai nền kinh tế.
Ở lĩnh vực khoáng sản quan trọng, chuyên gia này cho rằng sự kết hợp giữa nguồn tài nguyên đất hiếm của Ấn Độ với công nghệ chế biến tiên tiến của Nhật Bản có thể giúp hai nước xây dựng chuỗi cung ứng bền vững, đồng thời giảm đáng kể sự phụ thuộc vào các nguồn cung hiện nay. Đây sẽ là yếu tố có ý nghĩa chiến lược đối với quá trình chuyển đổi năng lượng cũng như phát triển các ngành công nghệ cao trong tương lai.