Châu Á lại đối mặt cuộc khủng hoảng năng lượng mới khi Biển Đỏ bị phong tỏa

Châu Á gấp rút đối phó

Theo truyền thông Anh ngày 28/7, những quốc gia như Nhật Bản, Philippines, Thái Lan và Hàn Quốc (vốn có 90% lượng dầu nhập khẩu là dầu Trung Đông) đang tìm cách bảo đảm nguồn cung sau khi lực lượng Houthi ở Yemen áp đặt lệnh phong tỏa nhằm vào tàu chở dầu của Saudi Arabia đi qua eo biển Bab al-Mandab, cửa ngõ phía Nam dẫn vào Biển Đỏ.

Nhiều nước châu Á vẫn đang chật vật ứng phó với hậu quả khi Iran phong tỏa eo biển Hormuz hồi tháng 3, khiến các nước trong khu vực phải cạnh tranh gay gắt để giành nguồn dầu thô Trung Đông ngày càng khan hiếm.

Ông Ahmed Helal, chuyên gia của tổ chức nghiên cứu Asia Group, nhận định: “Các nước đang gần như vét đến đáy thùng về năng lực dự trữ toàn cầu... Hiện lượng tồn kho còn rất ít”.

Nhật Bản cùng các nước láng giềng đã phải chi hàng tỷ USD để trợ giá nhiên liệu nhằm kiềm chế giá xăng dầu, gây áp lực lớn lên ngân sách. Sau thông báo của Houthi, một số nước như Hàn Quốc đã nhanh chóng gia hạn chính sách giảm thuế nhiên liệu.

Trong khi đó, chi phí nhập khẩu tăng mạnh đã đẩy lạm phát lên cao, gia tăng sức ép đối với các chính phủ của những nền kinh tế lớn trong khu vực như Nhật Bản và Indonesia.

Giờ đây, dự báo mối đe dọa đối với hoạt động vận tải trên Biển Đỏ sẽ càng làm tình hình thêm căng thẳng. Tháng 3 vừa qua, sau khi eo biển Hormuz bị phong tỏa, Saudi Arabia đã chuyển hướng xuất khẩu dầu từ vùng Vịnh ở bờ Đông sang cảng Yanbu trên bờ Tây thuộc Biển Đỏ. Hiện cảng này xử lý hơn 70% lượng dầu thô xuất khẩu của Saudi Arabia.

Đây được xem là phao cứu sinh đối với nhiều nước châu Á như Trung Quốc (khách hàng mua dầu lớn nhất của Saudi Arabia) cùng với Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc.

Một số nhà máy lọc dầu của Nhật Bản và Hàn Quốc đang tìm cách né tránh mối đe dọa từ Houthi bằng cách chuyển hướng tàu đi qua kênh đào Suez, tiến vào Địa Trung Hải rồi vòng qua châu Phi. Tuy nhiên, lộ trình này kéo theo chi phí rất lớn.

Các tàu chở dầu siêu lớn không thể đi qua kênh đào Suez khi chở đầy hàng. Điều đó buộc các tàu phải dỡ tới một nửa lượng dầu tại Biển Đỏ, sau đó vận chuyển qua đường ống Sumed của Ai Cập tới bờ Địa Trung Hải rồi mới bốc trở lại sau khi tàu đi qua kênh đào Suez, khiến chi phí và tính phức tạp về hậu cần tăng đáng kể.

Nếu chuyển hướng qua Địa Trung Hải rồi vòng qua Mũi Hảo Vọng, thời gian vận chuyển đối với hầu hết các nước nhập khẩu ở châu Á sẽ tăng hơn gấp đôi, tiếp tục làm chi phí vận tải và nhiên liệu leo thang.

Hiện tại, nhiều doanh nghiệp vẫn chấp nhận gánh khoản chi phí này. Tuần trước, Houthi đã tấn công ít nhất hai tàu chở dầu của Saudi Arabia rời Biển Đỏ và trong tuần này tiếp tục tập kích các cơ sở hạ tầng dầu mỏ của Saudi Arabia. Số lượng tàu đi qua eo biển Bab al-Mandab đã giảm xuống mức thấp nhất trong nhiều tháng, khi các hãng vận tải quốc tế gần như tê liệt trước mối đe dọa từ Houthi.

Ông Matt Smith, Giám đốc nghiên cứu hàng hóa của công ty theo dõi thị trường Kpler, nhận xét: “Việc các tàu chở dầu thay đổi lộ trình cho thấy họ thực sự coi các mối đe dọa này là nghiêm trọng”.

Các công ty bảo hiểm cũng đã phản ứng tương tự. Theo truyền thông, phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh đối với tàu chở dầu đã tăng gấp đôi trong tuần qua, có thể làm chi phí mỗi chuyến vận chuyển tăng thêm hàng trăm nghìn USD.

Những khoản chi phí này cuối cùng sẽ được chuyển sang người tiêu dùng châu Á, vốn vẫn đang chịu tác động từ cú sốc năng lượng do cuộc chiến Mỹ - Iran gây ra.

Ông Helal cảnh báo: “Doanh nghiệp sẽ buộc phải đóng cửa. Có thể sẽ xuất hiện các biện pháp cắt giảm tiêu thụ điện vào giờ cao điểm. Trong một số trường hợp nghiêm trọng hơn, nguy cơ vỡ nợ cũng sẽ gia tăng”.

Điểm yếu bị phơi bày

Sau khi hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz gần như dừng hẳn vào tháng 3, nhiều nước châu Á đã khẩn trương triển khai các biện pháp giảm thiểu tác động. Có nước khởi động lại các nhà máy nhiệt điện than, có nước áp dụng tuần làm việc bốn ngày. Tuy nhiên, nguồn lực cũng như khả năng chịu đựng của các nước đang dần cạn kiệt.

Mối đe dọa từ Houthi đã khiến Philippines, Ấn Độ và Hàn Quốc tăng cường dự trữ chiến lược dầu mỏ và khí đốt. Trên toàn khu vực, cuộc khủng hoảng cũng tạo thêm động lực để đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang năng lượng tái tạo.

Tuy nhiên, do chưa có giải pháp ngắn hạn, các nước nhập khẩu ở châu Á đang tìm kiếm nguồn cung từ những thị trường xa hơn, trong đó Nga nhiều khả năng sẽ tiếp tục hưởng lợi từ bất ổn ở Trung Đông.

Đầu năm nay, Nhật Bản và Hàn Quốc đã mua dầu của Nga lần đầu tiên kể từ khi Nga triển khai chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine năm 2022. Trong tuần qua, các nhà máy lọc dầu của Trung Quốc đã tăng mạnh nhập khẩu dầu thô Nga nhằm bù đắp những gián đoạn nguồn cung mới nhất.

Theo các chuyên gia, những gián đoạn và hỗn loạn hiện nay cho thấy một thực tế mà các chính phủ châu Á đã bỏ qua quá lâu: hệ thống năng lượng của họ vẫn quá dễ bị tổn thương.

Ông Helal dự báo cuộc khủng hoảng lần này sẽ buộc nhiều chính phủ phải xem xét lại chuỗi cung ứng cũng như năng lực dự trữ chiến lược. Tuy nhiên, trước mắt, điều quan trọng nhất vẫn là bảo đảm nguồn cung, bởi theo ông: “Họ gần như không còn nhiều dự trữ để có thể tiếp tục khai thác”.