Đòn tấn công của Iran bất ngờ phản tác dụng, UAE thay đổi mạnh mẽ chính sách với Tehran

Báo Thổ Nhĩ Kỳ Hôm nay tối 22/3, theo giờ địa phương, cho biết ông Sheikh Abdullah bin Zayed Al Nahyan, Phó Thủ tướng kiêm Ngoại trưởng Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), đã đăng một tuyên bố ngắn gọn gồm năm từ trên nền tảng X: “Chúng tôi sẽ không bao giờ bị khủng bố tống tiền”.

Bài đăng này là phản hồi trực tiếp đối với cựu đại sứ Pháp tại Mỹ Gerard Araud, người đã đặt câu hỏi về việc UAE ngày càng liên kết chặt chẽ với Washington, cho rằng điều đó đồng nghĩa với việc phó mặc số phận đất nước cho một cường quốc đã kéo họ vào một cuộc xung đột tàn khốc.

Cuộc trao đổi này ngay lập tức thu hút sự chú ý do sự thay đổi trong cách dùng từ.

Các kênh chính thức của Bộ Ngoại giao UAE trước đó đã mô tả các cuộc tấn công của Iran là “những cuộc tấn công tên lửa mang tính khủng bố và không bị khiêu khích”, nhưng việc cá nhân ông Sheikh Abdullah sử dụng từ “khủng bố” để gọi trực tiếp Iran, thay vì chỉ mô tả hành động của nước này, cho thấy sự thay đổi rõ rệt trong giọng điệu đối với Tehran.

Araud, người từng là đại sứ Pháp tại Mỹ, Liên hợp quốc và Israel trước khi nghỉ hưu năm 2019, là một trong những người hoài nghi nổi bật đối với chiến dịch do Mỹ dẫn đầu, gần đây cho rằng Washington đã chuyển mục tiêu từ thay đổi chế độ sang chương trình hạt nhân, rồi tới việc phá hủy năng lực quân sự của Iran mà không có chiến lược kết thúc rõ ràng.

Cố vấn cấp cao kêu gọi giải pháp vượt xa lệnh ngừng bắn

Vài giờ sau, ông Anwar Gargash, cố vấn ngoại giao của Tổng thống UAE Sheikh Mohammed bin Zayed Al Nahyan, đã đăng một bài viết dài trên X với quan điểm đi xa hơn đáng kể so với các tuyên bố trước đó của UAE về mục tiêu chiến tranh.

Viết bằng tiếng Arab, ông Gargash tuyên bố rằng tư duy chiến lược của UAE không dừng lại ở việc chấm dứt giao tranh.

Ông Gargash cho biết trọng tâm không chỉ là đạt được lệnh ngừng bắn, mà là xây dựng các giải pháp dài hạn nhằm đảm bảo ổn định khu vực Vịnh Arab, bao gồm kiềm chế các mối đe dọa từ chương trình hạt nhân, tên lửa, thiết bị bay không người lái của Iran, cũng như điều ông gọi là “hành vi bắt nạt tại các eo biển”.

“Không hợp lý khi sự gây hấn này trở thành một trạng thái đe dọa thường trực”, ông Gargash viết, trong dấu hiệu rõ ràng nhất cho thấy Abu Dhabi coi cuộc xung đột hiện tại là cơ hội để tái định hình trật tự an ninh khu vực, thay vì chỉ khôi phục nguyên trạng trước chiến tranh.

Những phát biểu này tiếp nối xu hướng gia tăng ngôn từ cứng rắn của ông Gargash trong ba tuần qua.

Phát biểu tại một sự kiện của Hội đồng Quan hệ Đối ngoại ngày 18/3, ông Gargash cho rằng các cuộc tấn công của Iran vào khu vực Vùng Vịnh sẽ củng cố vai trò của Israel và làm sâu sắc hơn quan hệ an ninh giữa các nước Vùng Vịnh với Washington.

Chúng tôi đang thấy 2.000 tên lửa và thiết bị bay không người lái của Iran nhắm vào mình”, ông Gargash nói.

Mối quan hệ sụp đổ chỉ trong ba tuần

Sự leo thang về ngôn từ này đánh dấu một sự đảo chiều mạnh mẽ trong quan hệ UAE–Iran.

Chỉ mới cuối tháng 2, ngoại trưởng hai nước còn trao đổi lời chúc Ramadan qua điện thoại, trong đó ông Sheikh Abdullah nhấn mạnh tầm quan trọng của các cuộc đàm phán Mỹ-Iran đối với hòa bình khu vực.

UAE đã đóng cửa đại sứ quán tại Tehran vào ngày 1/3, chỉ vài ngày sau khi chiến tranh bắt đầu, sau một loạt cuộc tấn công bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái của Iran nhằm vào lãnh thổ UAE.

Kể từ đó, quy mô các cuộc tấn công của Iran vào UAE đã rất lớn.

Tính đến ngày 21/3, hệ thống phòng không UAE đã đánh chặn 338 tên lửa đạn đạo, 15 tên lửa hành trình và 1.740 thiết bị bay không người lái (UAV) được phóng từ Iran.

Tám người đã thiệt mạng, trong đó có hai quân nhân, và 157 người bị thương. Các nạn nhân dân sự bao gồm công dân Pakistan, Nepal, Bangladesh và Palestine, cho thấy mức độ dễ tổn thương của lực lượng lao động nước ngoài đông đảo tại UAE.

Ngoại trưởng UAE đã gửi lời chia buồn tới gia đình các nạn nhân và lên án điều ông gọi là 18 ngày tấn công liên tiếp với hơn 2.000 vũ khí nhằm vào cơ sở hạ tầng dân sự, sân bay và khu dân cư.

Mảnh vỡ từ các tên lửa bị đánh chặn đã rơi xuống các khu vực đông dân cư tại Abu Dhabi và Dubai, gây thiệt hại xung quanh các địa danh nổi bật và khu vực gần sân bay quốc tế Dubai.

UAE cũng đã có những động thái mạnh mẽ về an ninh trong nước.

Các cơ quan chức năng đã nhắm vào tài khoản ngân hàng, công ty và mạng lưới thương mại liên quan đến Iran, trong một động thái có thể làm gián đoạn đáng kể khả năng tiếp cận ngoại tệ của Tehran.

Ngày 20/3, Cơ quan An ninh Nhà nước UAE thông báo đã phát hiện một mạng lưới khủng bố liên quan đến Hezbollah và Iran, đồng thời bắt giữ các thành viên với cáo buộc tài trợ khủng bố và rửa tiền.

Ngoài ra, hơn 100 người đã bị bắt vì quay phim và đăng tải về các cuộc tấn công của Iran, trong bối cảnh các tổ chức nhân quyền cho rằng đây là một chiến dịch siết chặt nhằm bảo vệ hình ảnh an toàn và ổn định mà quốc gia vùng Vịnh này đã dày công xây dựng.

Sự tái cấu trúc rộng lớn trong khu vực Vùng Vịnh

Lập trường của UAE diễn ra trong bối cảnh một sự chuyển dịch rộng hơn trong Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC).

Saudi Arabia và UAE từng giữ trung lập trước khi chiến tranh nổ ra, nhưng khi trở thành mục tiêu tấn công, các nhà lãnh đạo Vùng Vịnh đã đi đến kết luận rằng họ không thể cùng tồn tại với một Iran theo đường lối cứng rắn, có khả năng gây sức ép bằng cách đóng cửa Eo biển Hormuz bất cứ lúc nào.

Phát biểu tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại vào tuần này, ông Gargash cho biết UAE có thể tham gia vào một chiến dịch do Mỹ dẫn đầu nhằm giành lại quyền kiểm soát Eo biển Hormuz từ Iran - một tuyên bố đáng chú ý đối với quốc gia vốn duy trì lập trường cân bằng giữa Washington và Tehran trong nhiều năm.

UAE đã dành hàng thập kỷ xây dựng danh tiếng toàn cầu của Dubai như một “ốc đảo ổn định”, và danh tiếng này là nền tảng cho mô hình kinh tế của nước này, khi hơn 3/4 GDP đến từ các lĩnh vực ngoài dầu mỏ.

Tuy nhiên, tác động kinh tế của cuộc xung đột đã rất nghiêm trọng trên toàn khu vực. Giá dầu đã tăng vượt 114 USD/thùng, mức cao nhất kể từ đại dịch COVID-19, và Bộ trưởng Năng lượng Qatar cảnh báo rằng nếu giao tranh kéo dài, các nhà sản xuất Vùng Vịnh có thể buộc phải dừng hoàn toàn xuất khẩu.

Sản lượng dầu của UAE đã giảm từ 500.000 đến 800.000 thùng mỗi ngày.