Theo truyền thông quốc tế ngày 28/10, người Mỹ hiện phải chi khoảng 100 USD để đổ đầy bình xăng một chiếc bán tải Ford F-150 bản tiêu chuẩn, nhiều hơn 30 USD so với một năm trước. Trong 12 tháng qua, tiền lương không theo kịp đà tăng của giá tiêu dùng, khiến sức mua của các gia đình suy giảm.
Đây là điểm yếu trực tiếp của một đảng từng giành lợi thế nhờ cam kết cải thiện đời sống. Trong chiến dịch năm 2024, ông Donald Trump liên tục công kích chính quyền Tổng thống Joe Biden về lạm phát và hứa hạ giá xăng. Tuy nhiên, lạm phát đã tăng từ mức 3% khi ông bước vào nhiệm kỳ hai lên 3,7%.
Bất lợi của đảng Cộng hòa vì thế nằm cả ở giá cả lẫn uy tín của lời hứa tranh cử. Sau gần hai năm cầm quyền, ông Trump phải bảo vệ kết quả điều hành trong khi cử tri có thể đối chiếu những cam kết trước đây với chi phí thực tế của gia đình.
Khả năng giải thích sức ép giá cả cũng trở nên khó khăn hơn. Nhiều cử tri quy trách nhiệm cho chính sách thuế quan mạnh tay và cuộc chiến với Iran do ông Trump phát động. Khi những quyết định của tổng thống bị gắn với chi phí sinh hoạt, đảng Cộng hòa khó thuyết phục người dân rằng khó khăn chủ yếu bắt nguồn từ các yếu tố ngoài tầm kiểm soát.
Giá dầu diesel cao kỷ lục còn đẩy chi phí vận tải và sản xuất nông nghiệp đi lên. Sức ép này đang gây khó cho các ứng viên Cộng hòa tại những bang thường nghiêng về phe bảo thủ như Iowa, Kansas, Ohio và Texas. Đây cũng là nơi các ứng viên Dân chủ đang cho thấy khả năng cạnh tranh đáng chú ý trong một số cuộc đua.
Đảng Cộng hòa cũng đối mặt với nguy cơ mất sự ủng hộ của những cử tri từng đặt kỳ vọng vào lời hứa cải thiện kinh tế của ông Trump. Sau gần hai năm, chi phí sinh hoạt và kinh doanh vẫn tăng, khiến kỳ vọng giảm bớt gánh nặng chi tiêu chưa được đáp ứng. Sự thất vọng này có thể khiến họ cân nhắc chuyển sang bỏ phiếu cho đảng Dân chủ.
Cách ông Trump nói về nền kinh tế có nguy cơ làm bất lợi này rõ hơn. Tổng thống khẳng định nước Mỹ đã bước vào “thời kỳ hoàng kim”, đồng thời coi thông điệp về khả năng trang trải cuộc sống là chiêu trò của phe Dân chủ. Những tuyên bố ấy khó tạo đồng cảm với người đang phải dành thêm tiền cho xăng, thực phẩm và nhà ở.
Khi cử tri lo thu nhập không theo kịp chi phí, việc xem nhẹ mối lo đó có thể khiến họ nghi ngờ khả năng chính quyền nhận diện vấn đề. Bởi vậy, đảng Cộng hòa phải thuyết phục người dân về cả kết quả kinh tế lẫn mức độ quan tâm đến khó khăn hằng ngày.
Đảng Cộng hòa vẫn có những thành tích để bảo vệ, gồm tăng trưởng kinh tế được duy trì và tỷ lệ thất nghiệp thấp. Ông Stephen Moore, cựu cố vấn kinh tế trong chiến dịch tranh cử tổng thống năm 2016 của ông Trump, muốn các ứng viên nhấn mạnh hơn vào thu nhập trung vị tăng và thị trường chứng khoán lập kỷ lục. Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận cử tri đang chịu căng thẳng tài chính.
Điều đó cho thấy giới hạn của việc vận động bằng các chỉ số tổng thể. Chứng khoán tăng và kinh tế tiếp tục mở rộng có thể hỗ trợ thông điệp của đảng cầm quyền, nhưng khó xóa đi cảm nhận sa sút nếu tiền lương của người dân không theo kịp giá cả.
Phe Dân chủ đang khai thác khoảng cách này bằng chính những lập luận từng được đảng Cộng hòa sử dụng. Tại New York, ứng viên Cait Conley nhắc lại lời khuyên năm 2022 của nghị sĩ Cộng hòa Mike Lawler rằng cử tri nên đổ xăng và mua thực phẩm trước khi quyết định lá phiếu. Bà đề nghị họ làm điều tương tự trong cuộc bầu cử năm nay.
Lợi thế của cách công kích này là đưa cuộc tranh luận trở về những khoản chi mà cử tri có thể tự kiểm chứng. Phe Dân chủ còn tìm cách gắn khó khăn kinh tế với cáo buộc chính quyền ưu ái các nhà tài trợ tỷ phú, qua đó chất vấn cả hiệu quả điều hành lẫn ưu tiên chính sách của đảng Cộng hòa.
Tuy nhiên, những bất lợi này chưa đồng nghĩa với thất bại chắc chắn của đảng Cộng hòa. Một bộ phận cử tri vẫn cho rằng kinh tế đang cải thiện và tiếp tục đặt niềm tin vào ông Trump. Lo ngại tình hình có thể xấu đi nếu phe Dân chủ trở lại nắm quyền cũng là lý do khiến họ duy trì sự ủng hộ dành cho đảng Cộng hòa.
Trước ngày bỏ phiếu, thách thức của đảng Cộng hòa là đưa ra một lời giải thích đủ thuyết phục cho việc người dân vẫn phải chi nhiều hơn sau gần hai năm chờ đợi lời hứa giảm chi phí sinh hoạt.
