Nhân dịp này, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Bùi Hoàng Hải đã trao đổi với phóng viên TTXVN về lộ trình đưa cổ phiếu Việt Nam vào các rổ chỉ số toàn cầu, khả năng gia tăng dòng vốn thụ động, những giải pháp để duy trì hạng cũng như các công việc cần triển khai trong thời gian tới.
Sau thời điểm chính thức nâng hạng, những bước đi tiếp theo của cơ quan quản lý sẽ tập trung vào những nội dung nào, thưa ông?
Thực ra, bước tiếp theo sau nâng hạng đã được nêu khá rõ trong Đề án nâng hạng thị trường chứng khoán có hiệu lực từ 12/9/2025 .
Trước hết là rà soát các biện pháp pháp lý để tạo điều kiện cho nhà đầu tư nước ngoài tham gia thị trường tốt hơn; trong đó có xử lý vấn đề tỷ lệ sở hữu nước ngoài.
Ủy ban Chứng khoán Nhà nước sẽ hoàn thiện các quy định theo hướng bỏ việc khống chế tỷ lệ sở hữu nước ngoài ở mức 50% đối với một số ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Các bộ, ngành cũng phải rà soát các quy định về tỷ lệ sở hữu nước ngoài, hướng tới giảm tối đa các ngành nghề bị hạn chế, chỉ giữ lại những ngành nghề thực sự có ảnh hưởng đến an ninh, quốc phòng. Bên cạnh đó là đơn giản hóa thủ tục hành chính liên quan đến việc mở tài khoản cho nhà đầu tư nước ngoài.
Về cơ sở hạ tầng, cơ quan quản lý sẽ triển khai cơ chế CCP (Đối tác bù trừ trung tâm) cho thị trường cổ phiếu, tiếp tục nâng cấp hệ thống KRX để đáp ứng thanh khoản cao hơn. Hệ thống STP (nền tảng kết nối trực tiếp giữa ngân hàng lưu ký toàn cầu và công ty chứng khoán trong nước, cho phép xử lý lệnh theo chuẩn quốc tế), kết nối giữa các thành viên thị trường, công ty chứng khoán và ngân hàng lưu ký, cũng sẽ được nâng cấp và mở rộng.
Cùng đó, cơ quan quản lý sẽ tiếp tục triển khai các cơ chế giao dịch mới phục vụ nhà đầu tư nước ngoài, chẳng hạn cơ chế tài khoản tổng tại ngân hàng và một số sản phẩm, dịch vụ mới. Cơ quan quản lý cũng phối hợp với các bộ, ngành để triển khai giải pháp giúp nhà đầu tư nước ngoài có công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá.
Còn đối với doanh nghiệp niêm yết và nhà đầu tư thì sao, thưa ông?
Về phía doanh nghiệp, theo tôi cần tiếp tục nâng cao chất lượng quản trị công ty, minh bạch thông tin và tăng cường công bố thông tin bằng tiếng Anh.
Đối với những doanh nghiệp không kinh doanh trong lĩnh vực bị hạn chế tỷ lệ sở hữu nước ngoài nhưng vẫn đăng ký các ngành nghề đó, cơ quan quản lý khuyến khích doanh nghiệp tổ chức Đại hội đồng cổ đông để loại bỏ khỏi đăng ký kinh doanh những ngành nghề không thực tế kinh doanh nhưng lại ảnh hưởng đến tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài.
Về phía nhà đầu tư, cơ quan quản lý sẽ tăng cường đào tạo, thực hiện các chương trình đào tạo nhà đầu tư theo Đề án đào tạo nhà đầu tư của Ủy ban.
Cùng đó, việc quản lý, giám sát thị trường tiếp tục được tăng cường. Cơ quan quản lý sẽ cố gắng hoàn thành hai dự án công nghệ thông tin; trong đó, có cơ sở dữ liệu dùng chung của toàn ngành chứng khoán và hệ thống giám sát, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý, giám sát thị trường.
Nâng hạng là một cột mốc quan trọng, nhưng câu chuyện tiếp theo là làm thế nào để duy trì hạng. Xin ông cho biết cơ quan quản lý và các thành viên thị trường, đặc biệt là doanh nghiệp niêm yết, cần làm gì để tiếp tục thu hút nhà đầu tư nước ngoài?
Để tiếp tục giữ hạng, đương nhiên chúng ta không chỉ dừng lại ở đây mà vẫn phải tiếp tục cải thiện để thị trường ngày càng hoạt động minh bạch và hiệu quả hơn.
Về phía cơ quan quản lý, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và Bộ Tài chính đang triển khai một số công việc mà thị trường kỳ vọng; trong đó có việc triển khai cơ chế CCP cho thị trường cổ phiếu; chuẩn bị các phương án cho các cơ chế giao dịch mới; đồng thời tiếp tục rà soát và cải thiện tỷ lệ sở hữu nước ngoài tối đa. Tất cả những công việc này cùng với việc duy trì niềm tin của nhà đầu tư, tăng cường quản lý và giám sát luôn là những yêu cầu hàng đầu.
FTSE Russell đưa ra lộ trình phân bổ cổ phiếu Việt Nam vào các rổ chỉ số toàn cầu theo 4 giai đoạn, trong khi một số thị trường khác chỉ có 2 giai đoạn. Sự khác biệt này có tác động như thế nào đến thị trường chứng khoán Việt Nam, thưa ông?
Lộ trình đưa cổ phiếu Việt Nam vào các rổ chỉ số toàn cầu đã được công bố cách đây một năm. Việc lựa chọn số lượng giai đoạn cũng như số lần cổ phiếu được đưa vào các rổ chỉ số được thực hiện trên cơ sở tính đến điều kiện thị trường, mức độ thanh khoản và tham khảo ý kiến của các nhà đầu tư.
Lộ trình của các quốc gia không giống nhau. Có nước thực hiện trong 2 giai đoạn, có nước 3 giai đoạn và có nước 4 giai đoạn. Tuy nhiên, điểm chung là tổng trọng số của bất cứ thị trường nào cũng được phân bổ vào rổ chỉ số trong thời hạn tối đa 1 năm.
Đối với Việt Nam, có thể thấy ban đầu cách tiếp cận khá thận trọng khi phân thành 4 giai đoạn, trong bối cảnh thị trường và các nhà đầu tư nước ngoài có những kỳ vọng nhất định.
Theo lộ trình, trong năm 2027, Việt Nam sẽ xây dựng và đưa vào vận hành cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP). Cơ chế này sẽ hỗ trợ hoạt động thanh toán các giao dịch được thông suốt hơn.
Trong đợt phân bổ vốn tiếp theo vào tháng 3/2027, khi tỷ trọng phân bổ tăng lên, ông kỳ vọng như thế nào về dòng vốn vào Việt Nam?
Theo lộ trình, ở lần phân bổ đầu tiên, tỷ trọng sẽ là 10%; lần phân bổ tiếp theo là 20%; lần thứ ba là 35% và lần thứ tư cũng là 35%, trong thời gian 1 năm.
Như vậy, lần phân bổ tiếp theo có tỷ trọng gấp đôi lần đầu tiên. Do đó, nguồn vốn của các quỹ thụ động vào Việt Nam trong lần phân bổ thứ hai sẽ lớn hơn so với lần đầu tiên.
Ngoài ra, trên thế giới đang có xu hướng số lượng nhà đầu tư tham gia đầu tư vào các quỹ thụ động dành cho thị trường mới nổi tăng lên. Vì vậy, ngoài con số tương đối là 20%, chúng tôi kỳ vọng con số tuyệt đối cũng có thể cao hơn, dựa trên tốc độ tăng trưởng của các quỹ đầu tư thụ động vào thị trường mới nổi.
Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam đã ban hành quy chế tăng cường giám sát giao dịch trong các kỳ cơ cấu chỉ số. Theo ông, điều này đóng góp như thế nào vào hành trình nâng hạng và phát triển thị trường?
Tăng cường giám sát trong các kỳ đổi rổ, không chỉ đối với lần này mà cả những kỳ đổi rổ khác, là vấn đề rất quan trọng nhằm tạo niềm tin cho các nhà đầu tư, cả nhà đầu tư nước ngoài và nhà đầu tư trong nước.
Các tổ chức xếp hạng và đặc biệt là các nhà đầu tư nước ngoài rất quan tâm việc cổ phiếu mà họ tham gia đầu tư phản ánh đúng giá trị của doanh nghiệp. Đây cũng là yêu cầu tự nhiên của thị trường, bởi không nhà đầu tư nào muốn cổ phiếu mình đầu tư có mức giá không phản ánh đúng giá trị doanh nghiệp.
Do đó, tăng cường giám sát vừa góp phần củng cố niềm tin của nhà đầu tư, vừa duy trì kỷ luật, kỷ cương trên thị trường. Đây là nền tảng để thị trường tiếp tục phát triển.
Với 27 cổ phiếu Việt Nam được đưa vào các rổ chỉ số toàn cầu; trong đó có nhiều doanh nghiệp lớn, nhưng cũng có những doanh nghiệp chưa được lựa chọn. Theo ông, đâu là những vấn đề các doanh nghiệp cần lưu ý?
Một trong những vấn đề là tỷ lệ sở hữu nước ngoài. Có những doanh nghiệp bị hạn chế bởi tỷ lệ sở hữu nước ngoài, nhưng cũng có những doanh nghiệp trong quá trình hoạt động không kinh doanh trong những ngành nghề thực tế bị hạn chế đầu tư nước ngoài nhưng lại đăng ký những ngành nghề đó. Điều này dẫn đến việc nhiều doanh nghiệp không được đưa vào các rổ chỉ số.
Vấn đề thứ hai là tỷ trọng cổ phiếu được tự do chuyển nhượng, hay còn gọi là free float. Mức độ tập trung sở hữu quá lớn dẫn đến số lượng cổ phiếu mà nhà đầu tư nước ngoài có thể tiếp cận thấp.
Bên cạnh tỷ lệ sở hữu nước ngoài và số lượng cổ phiếu có khả năng tiếp cận, nhà đầu tư nước ngoài cũng rất quan tâm đến chất lượng quản trị công ty và chất lượng công bố thông tin.
Khi thị trường đã mở cửa, việc nhà đầu tư nước ngoài đầu tư bao nhiêu và huy động, thu hút được bao nhiêu vốn sẽ phụ thuộc nhiều vào nội tại của doanh nghiệp. Vì vậy, để tận dụng tối đa cơ hội mà việc nâng hạng mang lại, bên cạnh nỗ lực của cơ quan quản lý, các doanh nghiệp cần giải quyết những vấn đề liên quan đến tỷ lệ sở hữu nước ngoài, mức độ tập trung sở hữu, chất lượng quản trị công ty, chất lượng công bố thông tin và tính minh bạch trong hoạt động.
Xin trân trọng cảm ơn ông!
