Làng nghề mây tre đan Phú Vinh từ lâu được biết đến là một trong những làng nghề thủ công mỹ nghệ tiêu biểu của Thủ đô. Trải qua nhiều thế hệ, những sợi mây, nan tre dưới bàn tay khéo léo của người thợ đã trở thành các sản phẩm tinh xảo, mang đậm dấu ấn văn hóa truyền thống.

Trong dòng chảy ấy, sự trở về của những người trẻ như Ngô Thị Liên đang thắp thêm hy vọng cho hành trình bảo tồn và phát triển làng nghề.

Sinh ra trong gia đình có truyền thống làm mây tre đan, từ nhỏ chị Liên đã quen với tiếng dao chẻ nan, những bó mây, bó tre và từng công đoạn giản đơn để tạo nên sản phẩm. Sau khi tốt nghiệp chuyên ngành Du lịch, thay vì tìm kiếm cơ hội tại các thành phố lớn, chị quyết định trở về quê hương để thành lập cơ sở sản xuất.

“Mình sinh ra và lớn lên trong một gia đình có truyền thống làm mây tre đan nên đã gắn bó với nghề khoảng 20 năm”, chị Liên chia sẻ. Với chị, lựa chọn trở về không chỉ là nối nghiệp gia đình mà còn là cách để người trẻ góp phần làm mới nghề truyền thống, đưa sản phẩm của quê hương đến gần hơn với công chúng trong và ngoài nước.

Sau hai năm hoạt động, cơ sở sản xuất của chị Liên đã cho ra đời nhiều sản phẩm mây tre đan phục vụ thị trường, đồng thời tạo thêm việc làm cho lao động địa phương. Từ những vật dụng quen thuộc trong đời sống, mây tre đan Phú Vinh ngày nay được phát triển thành nhiều mẫu mã đa dạng, vừa có tính ứng dụng, vừa mang giá trị trang trí, quà tặng và trải nghiệm văn hóa.

Theo chị Liên, để hoàn thiện một sản phẩm mây tre đan, người thợ phải trải qua quy trình gồm nhiều công đoạn: Chọn nguyên liệu, sơ chế, xử lý, đan thành sản phẩm, hoàn thiện và đóng gói. Trong đó, công đoạn đan được xem là khó nhất, bởi đòi hỏi kỹ thuật cao, sự khéo léo, kiên trì và tư duy thẩm mỹ của người nghệ nhân.

Nếu việc xử lý nguyên liệu có thể dựa nhiều vào kinh nghiệm và quy trình kỹ thuật, thì từng mắt đan lại phụ thuộc trực tiếp vào đôi bàn tay người thợ. Chỉ một chi tiết thiếu chính xác cũng có thể ảnh hưởng đến dáng vẻ, độ bền và giá trị thẩm mỹ của sản phẩm.

Tuy nhiên, phía sau vẻ đẹp tinh xảo của các sản phẩm thủ công là không ít trăn trở. Theo chị Liên, lực lượng lao động của làng nghề hiện chủ yếu là người lớn tuổi; số lượng lao động trẻ tham gia và kế cận nghề còn hạn chế. Đây là một trong những thách thức lớn đối với việc bảo tồn và phát triển nghề truyền thống trong thời gian tới.

Bên cạnh đó, nhiều cơ sở sản xuất còn gặp khó khăn về nguồn lực tài chính, chưa có điều kiện đầu tư trang thiết bị, đổi mới công nghệ để nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh. Trong khi đó, thị trường ngày càng đòi hỏi sản phẩm phải có mẫu mã mới, tính ứng dụng cao và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người tiêu dùng.

Dù vậy, nghề mây tre đan vẫn giữ vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế của người dân Phú Vinh. Theo thống kê của UBND xã Phú Nghĩa, hiện có khoảng 11.347 nhân khẩu sinh sống bằng nghề mây tre đan, với khoảng 90% số hộ dân trên địa bàn tham gia sản xuất, kinh doanh sản phẩm làng nghề. Sự phát triển của nghề đã góp phần nâng thu nhập bình quân của người dân lên khoảng 70 triệu đồng/người/năm.

Không chỉ phục vụ thị trường trong nước, mây tre đan Phú Vinh đã vươn ra thị trường quốc tế với hơn 500 chủng loại sản phẩm, được xuất khẩu tới khoảng 50 quốc gia và vùng lãnh thổ. Những sản phẩm thủ công mang dấu ấn làng nghề không chỉ là hàng hóa, mà còn là phương tiện quảng bá hình ảnh văn hóa Việt Nam ra thế giới.

Sức hút của mây tre đan Phú Vinh cũng được thể hiện rõ tại Tổ hợp “Trăm nghề trăm nghệ” - không gian hội tụ tinh hoa thủ công từ nhiều làng nghề truyền thống. Tại đây, nhiều du khách quốc tế bày tỏ sự thích thú khi được trực tiếp tiếp xúc với các sản phẩm mây tre đan hoàn thiện.

Anh Edward, du khách đến từ London, Anh, cho biết ấn tượng đầu tiên của anh là sự chỉn chu, tinh tế trong chế tác. Theo anh Edward, chiếc giỏ mây tre khiến anh liên tưởng đến một số sản phẩm thủ công từng gặp tại Ấn Độ, nhưng vẫn tạo cảm giác gần gũi và hấp dẫn. “Nó rất đẹp, rất tinh tế và mẹ tôi chắc chắn sẽ rất thích món đồ này”, anh Edward chia sẻ.

Vị khách người Anh cho biết anh sẵn sàng mua sản phẩm làm quà tặng bởi đánh giá cao sự chắc chắn và khéo léo của các sợi mây tự nhiên. Tuy nhiên, anh cũng góp ý rằng để sản phẩm gây ấn tượng mạnh hơn với du khách quốc tế, làng nghề cần tăng cường sự hiện diện tại các khu chợ, điểm đến du lịch, đồng thời có thể thử nghiệm thêm những chi tiết trang trí, sơn vẽ nhằm tạo dấu ấn riêng.

Ở góc nhìn khác, anh Tom, du khách đến từ Canada, người đã có gần 10 năm sinh sống và làm việc tại Việt Nam, lại đặc biệt ấn tượng với chiều sâu văn hóa trong từng sản phẩm. Theo anh, sự hoàn thiện trên từng nan đan cho thấy tay nghề chuyên nghiệp, tinh xảo của người thợ.

“Tôi không nghĩ mình từng thấy những món đồ tương tự ở bất cứ nơi nào khác. Vì vậy, mỗi khi nhìn thấy một món đồ như thế này, tôi biết ngay nó được làm ra từ Việt Nam”, anh Tom nói. Theo vị khách Canada, bên cạnh giá trị sử dụng trong trang trí hay cắm hoa, các sản phẩm mây tre đan còn mang hơi thở văn hóa Việt và cần được giới thiệu rộng rãi hơn tới cộng đồng người nước ngoài.

Những phản hồi của du khách quốc tế cho thấy mây tre đan Phú Vinh vẫn có sức hấp dẫn riêng, dù cách cảm nhận của mỗi người có thể khác nhau. Điểm chung là các sản phẩm đều được đánh giá cao ở chất lượng, độ tinh xảo và giá trị thẩm mỹ. Đây cũng là động lực để những người trẻ như chị Liên tiếp tục kiên trì với con đường đã chọn.

Với chị Liên, hành trình giữ nghề vẫn còn nhiều dự định phía trước. Chị mong muốn mở rộng thị trường, xây dựng thêm khu xưởng mới và phát triển mô hình du lịch trải nghiệm ngay tại cơ sở sản xuất, để du khách không chỉ mua sản phẩm mà còn được tìm hiểu quy trình làm nghề, trực tiếp cảm nhận giá trị của lao động thủ công.

“Mong muốn lớn nhất của mình là sản phẩm của làng được gắn thương hiệu, bản quyền và được mở rộng ra nhiều thị trường quốc tế hơn nữa”, chị Liên chia sẻ.

Giữa những biến chuyển của đời sống hiện đại, lựa chọn trở về của Ngô Thị Liên không chỉ là quyết định nghề nghiệp của một người trẻ. Đó còn là nỗ lực tiếp nối di sản làng nghề đã tồn tại qua nhiều thế hệ. Từ những sợi mây, nan tre bình dị, người trẻ Phú Vinh đang tiếp tục kể câu chuyện về văn hóa Việt Nam bằng đôi bàn tay khéo léo, sự sáng tạo và khát vọng đưa làng nghề vươn xa.