Theo báo chí Anh ngày 8/8, Moonshot, startup đứng sau mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) Kimi K3, đang tiến hành tái cấu trúc doanh nghiệp trong nỗ lực giành được sự chấp thuận của cơ quan quản lý Trung Quốc cho kế hoạch phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) tại Hong Kong.
Kimi K3 gần đây đã thu hẹp khoảng cách về hiệu năng với các hệ thống hàng đầu của Anthropic và ngày càng được nhiều nhà phát triển phần mềm sử dụng. Moonshot muốn huy động thêm vốn thông qua IPO để tài trợ cho giai đoạn phát triển mô hình và mở rộng hoạt động tiếp theo.
Một trong những bước đi đáng chú ý diễn ra vào tuần trước, khi pháp nhân của Moonshot tại Trung Quốc được chuyển từ công ty trách nhiệm hữu hạn sang công ty cổ phần.
Đây là động thái rõ ràng đầu tiên cho thấy công ty đang chuẩn bị cho quá trình niêm yết. Công ty cổ phần phải đáp ứng các yêu cầu quản trị chính thức hơn, đồng thời thường có cơ sở cổ đông rộng hơn và thuận lợi hơn cho việc chuyển nhượng cổ phần.
Tuy nhiên, Moonshot vẫn phải giải quyết một trở ngại quan trọng liên quan đến cấu trúc sở hữu hiện tại.
Công ty có một pháp nhân ở nước ngoài được sử dụng để huy động vốn bằng USD từ các nhà đầu tư quốc tế. Cơ quan quản lý chứng khoán Trung Quốc hiện hạn chế một số doanh nghiệp công nghệ trong nước sử dụng “cấu trúc red-chip”, trong đó pháp nhân ở nước ngoài nắm quyền kiểm soát hoạt động kinh doanh cốt lõi tại Trung Quốc.
Các hạn chế này xuất phát từ lo ngại rằng những công nghệ có tầm quan trọng chiến lược có thể rơi vào quyền sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài. Đầu năm 2026, cơ quan quản lý Trung Quốc đã thông báo rằng một số doanh nghiệp có pháp nhân ở nước ngoài nắm giữ tài sản sở hữu trí tuệ quan trọng sẽ không đủ điều kiện niêm yết ở nước ngoài.
Quy định này khiến một số công ty AI lớn, trong đó có Moonshot và StepFun, phải tạm dừng quá trình chuẩn bị IPO để tái cấu trúc quyền sở hữu.
Những lo ngại về nguy cơ công nghệ bị chuyển ra nước ngoài càng gia tăng sau thương vụ Meta mua lại Manus AI, một startup về tác nhân AI được thành lập tại Trung Quốc. Bắc Kinh sau đó đã yêu cầu thương vụ này phải được đảo ngược.
Moonshot hiện phối hợp với một nhóm ngân hàng và luật sư để tìm cách giải quyết vấn đề liên quan đến các nhà đầu tư ở nước ngoài.
Vừa qua, công ty gửi thông báo tới các nhà đầu tư hiện hữu, cho biết quá trình tháo dỡ pháp nhân ở nước ngoài vẫn đang được thực hiện và chưa xác định phương thức chuyển cổ phần mà các nhà đầu tư đang nắm giữ ở nước ngoài sang một pháp nhân trong nước.
Thông báo được đưa ra sau khi xuất hiện những thông tin cho rằng Moonshot có thể IPO trong vòng sáu tháng.
Một phương án đang được xem xét là yêu cầu các nhà đầu tư nước ngoài thành lập các phương tiện đầu tư tại Trung Quốc đại lục, qua đó trực tiếp nắm giữ cổ phần của Moonshot. Tuy nhiên, quá trình này có thể kéo dài do phải trải qua các thủ tục phê duyệt đầu tư nước ngoài và xử lý những vấn đề liên quan đến thuế.
Một phương án khác là các nhà đầu tư bán lại cổ phần tại pháp nhân ở nước ngoài, sau đó mua lại lượng cổ phần tương đương thông qua những pháp nhân mới được thành lập trong nước. Phương án này cũng đòi hỏi quá trình đàm phán và xin phê duyệt kéo dài.
Các nhà đầu tư cũng có thể lựa chọn hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài thông thường. Quyền và lợi ích của họ sẽ được duy trì bất kể phương án nào được lựa chọn.
Dù vậy, Moonshot vẫn có khả năng được cơ quan quản lý cho phép ngoại lệ đối với các hạn chế về “cấu trúc red-chip” nếu công ty đưa ra được lý do đủ thuyết phục để duy trì mô hình hiện tại.
Nếu được chấp thuận, ngoại lệ này có thể rút ngắn đáng kể thời gian chuẩn bị niêm yết. Tuy nhiên, khi chưa có quyết định chính thức, Moonshot vẫn tiếp tục quá trình tái cấu trúc.
Thời điểm IPO hiện cũng chưa rõ ràng. Một số chuyên gia cho rằng thương vụ khó diễn ra trước năm 2027, trong khi một số khác nhận định quá trình này có thể được đẩy nhanh nếu các vấn đề pháp lý được giải quyết sớm.
Moonshot hiện không chịu áp lực tài chính tức thời phải niêm yết sau khi vừa hoàn thành một trong hai vòng gọi vốn liên tiếp. Vòng đầu định giá công ty ở mức khoảng 30 tỷ USD. Sau khi vòng tiếp theo hoàn tất, định giá của Moonshot dự kiến tăng lên 50 tỷ USD.
Đáng chú ý, Moonshot đã thu hút nhiều quỹ và tổ chức có liên hệ với nhà nước Trung Quốc trong vòng gọi vốn ở mức định giá 30 tỷ USD, trong đó có Quỹ Đầu tư Công nghiệp Trí tuệ Nhân tạo Quốc gia.
Danh sách cổ đông được cập nhật vào tháng 7 còn có Quỹ An sinh Xã hội Quốc gia, các quỹ định hướng đầu tư của chính quyền địa phương tại Thượng Hải và Quý Châu, cùng Nhân dân Nhật báo. Trước đó, Moonshot cũng nhận vốn từ Alibaba và Tencent.
Việc xây dựng mạng lưới nhà đầu tư nhà nước từ nhiều địa phương tương đồng với chiến lược mà đối thủ Z.ai, trước đây là Zhipu, đã áp dụng. Mạng lưới cổ đông chính phủ ngày càng lớn đã giúp Z.ai mở rộng sang các thị trường khu vực mới và giành hợp đồng với các doanh nghiệp địa phương.
Cuộc đua huy động vốn ngày càng trở nên quan trọng khi các phòng thí nghiệm AI hàng đầu Trung Quốc phải chi hàng tỷ USD để đào tạo những mô hình ngày càng lớn, trong khi vẫn tìm cách giữ chi phí sử dụng ở mức thấp nhằm thúc đẩy mức độ phổ biến.
Ông Robin Zhu, chuyên gia công nghệ tại Bernstein, cho rằng mục tiêu của những công ty AI hàng đầu Trung Quốc như Moonshot và Z.ai là cung cấp năng lực AI với chi phí thấp, đồng thời bảo đảm nguồn vốn cho vòng đào tạo mô hình tiếp theo.
Thay vì tối đa hóa lợi nhuận trong ngắn hạn, ưu tiên của các doanh nghiệp này là phát triển những mô hình đủ tốt để nhanh chóng thu hút người dùng. Theo ông Zhu, một mô hình kém cạnh tranh có thể khiến người dùng nhanh chóng rời đi, qua đó ảnh hưởng cả đà tăng doanh thu lẫn chi phí huy động vốn cho giai đoạn phát triển tiếp theo.
