Khi từng địa phương cùng nâng chuẩn môi trường đầu tư, cùng tạo dựng hệ sinh thái đủ sức giữ chân và phát triển doanh nghiệp, dòng vốn FDI sẽ không chỉ là những con số đăng ký, mà trở thành nguồn lực quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số và tạo nền tảng cho một giai đoạn phát triển nhanh, bền vững hơn. Tuy nhiên, để những mục tiêu trên thành hiện thực, cấp thẩm quyền cũng cần xem xét hóa giải "điểm nghẽn", tạo cơ chế đặc thù, đủ mạnh để chính sách phát huy hiệu quả tốt nhất tại mỗi địa phương.

Những con đường mở tương lai

“Muốn đi nhanh thì đi một mình, muốn đi xa thì đi cùng nhau” – câu nói ấy có lẽ cũng đúng với hành trình thu hút dòng vốn FDI trong giai đoạn mới. Khi yêu cầu tăng trưởng hai con số đặt ra cho các địa phương không chỉ là bài toán về quy mô vốn, mà còn là năng lực tạo việc làm, nâng thu nhập, chuyển giao công nghệ và hình thành những chuỗi giá trị mới, thì cạnh tranh không thể chỉ dừng ở việc giành lợi thế về phía mình.

Một trong những điều kiện tiên quyết để hiện thực hóa mục tiêu đó là hạ tầng kết nối. Để chuẩn bị cho tầm nhìn dài hạn, Trung ương đã tổ chức xây dựng tuyến đường Vành đai 4 – Vùng Thủ đô, Vành đai 5 tạo sự liên kết, thuận lợi giữa các địa phương Hà Nội - Hưng Yên – Bắc Ninh và các tỉnh thành khác. Khi tuyến đường hoàn thành, sẽ tạo thành “mạch vòng” khép kín giữa các vùng trọng điểm kinh tế, tạo điều kiện thuận lợi cho việc các tỉnh, thành thu hút nguồn lực đầu tư từ nước ngoài.

Đặc biệt, khi sân bay Gia Bình đang dần hình thành, các địa phương cũng tiến hành quy hoạch những tuyến đường kết nối với sân bay này. Trong đó, tỉnh Hưng Yên yêu cầu các ngành chức năng cập nhật quy hoạch, triển khai các bước, thủ tục liên quan để hướng tới xây dựng tuyến đường kết nối với sân bay Gia Bình.

Khi mở tuyến đường kết nối với sân bay Gia Bình, tỉnh Hưng Yên – Bắc Ninh sẽ có quỹ đất rộng lớn để quy hoạch các khu đô thị, khu cụm công nghiệp, đón các nhà đầu tư; phát huy lợi thế của nhau. Bắc Ninh có thể qua Hưng Yên để kết nối với cảng biển cùng hệ thống logistics, kho bãi rộng lớn; ngược lại, tỉnh Hưng Yên có thể hưởng lợi từ Bắc Ninh qua sân bay Gia Bình. Các doanh nghiệp phụ trợ của Hưng Yên cũng dễ dàng đưa hàng hóa tới các nhà máy của các tập đoàn lớn hàng đầu thế giới đang có mặt tại tỉnh Bắc Ninh.

Như vậy, mỗi tuyến đường không chỉ đơn thuần rút ngắn khoảng cách địa lý, mà còn có thể trở thành một “điểm chạm” mới trong chuỗi cung ứng, tạo thêm dư địa để các địa phương bổ trợ cho nhau và nâng cao khả năng hấp thụ dòng vốn FDI.

Cho biết về lợi ích việc kết nối các tuyến đường giữa Hưng Yên với các tỉnh thành lân cận, ông Lê Quang Hòa, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hưng Yên thông tin: Việc tỉnh tập trung huy động nguồn lực đầu tư hạ tầng giao thông nhằm nâng cao năng lực hấp thụ vốn FDI trong giai đoạn cạnh tranh quốc tế mới. Tỉnh chủ động tạo dựng các điểm kết nối trong chuỗi liên kết vùng: kết nối với thành phố Hải Phòng – trung tâm logistics quốc tế; kết nối với tỉnh Bắc Ninh và kết nối với tỉnh Ninh Bình – trung tâm công nghiệp, dịch vụ du lịch lớn, nhằm định vị rõ ràng vai trò và giá trị của Hưng Yên trong chuỗi cung ứng và liên kết phát triển khu vực.

Từ góc nhìn rộng hơn, kết nối hạ tầng chỉ thực sự phát huy giá trị khi được đặt trong một mạng lưới logistics và chuỗi cung ứng có tính liên vùng. Cùng bàn luận về các con đường mở ra tương lai, nhất là việc thu hút dòng vốn FDI, ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho rằng, các tỉnh muốn phát triển doanh nghiệp FDI, cần phải có hệ thống mạng lưới logistics lớn, hiện đại phải được đánh giá trong quan hệ với Hà Nội, Hưng Yên, Hải Phòng, Bắc Ninh, Ninh Bình và mạng lưới cửa khẩu phía Bắc, thay vì chỉ trong ranh giới hành chính của tỉnh.

Cùng với đó, Hưng Yên và các tỉnh thành nói chung cần sớm ban hành Chương trình phát triển dịch vụ logistics đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050 để cụ thể hóa Quyết định số 2229/QĐ-TTg và tích hợp với quy hoạch tỉnh sau hợp nhất. Chương trình phải xác định rõ logistics là ngành dịch vụ ưu tiên, không chỉ là hạ tầng hỗ trợ; có bộ chỉ tiêu về tăng trưởng doanh thu, tỷ lệ thuê ngoài, tỷ lệ số hóa, tỷ lệ lao động được đào tạo, tỷ trọng vận tải thủy, năng lực kho lạnh và mức giảm phát thải.

“Liên kết giữa Hà Nội, Hưng Yên, Hải Phòng, Bắc Ninh, Ninh Bình và Quảng Ninh cần được thể chế hóa bằng chương trình hợp tác có danh mục dự án, đầu mối và cơ chế chia sẻ dữ liệu. Lợi thế của mỗi tỉnh là trở thành “mắt xích” không thể tách rời trong kết nối, cung cấp không gian sản xuất, gom hàng, chế biến, phân phối và dịch vụ hậu cần bổ trợ”, Phó Cục trưởng Trần Thanh Hải phân tích.

Tạo giá trị dài lâu từ việc tháo “điểm nghẽn”

Nếu hạ tầng tạo ra khả năng kết nối, thì chất lượng hệ sinh thái lại quyết định doanh nghiệp FDI có thể hoạt động và gắn bó lâu dài đến đâu ở một địa phương.

Trong tiến trình thu hút nguồn lực FDI, nhìn chung các tỉnh thành đều đã và đang có những chuẩn bị khá tốt về hạ tầng, hạ tầng cứng và hạ tầng mềm công nghiệp với chủ trương kết nối vùng nhưng cũng đảm bảo được yếu tố đặc trưng khác biệt.

Nói như ông Nguyễn Quang Vinh, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, bên cạnh việc phát triển các khu cụm công nghiệp đón các nhà đầu tư ngoại đến làm việc thì cũng cần tạo cho họ không gian sống tương xứng. Tỉnh Hưng Yên đã tạo sự khác biệt so với các tỉnh thành trong thu hút FDI khi định hướng xây dựng một hệ sinh thái với nhiều khu đô thị cao cấp ven sông Hồng– hướng tới thành một nơi đáng sống, để đáp ứng nhu cầu cao của các chuyên gia, người lao động đến từ nước ngoài khi đến tỉnh này làm việc.

Còn với tỉnh Bắc Ninh, lại xây dựng cho mình hình ảnh về lợi thế thu hút được những doanh nghiệp toàn cầu; hình thành các chuỗi nhà máy, hạ tầng logistics đủ lớn, quản trị hiện đại đáp ứng nhu cầu kho bãi, vận chuyển của doanh nghiệp FDI.

Những cách tiếp cận khác nhau, song cùng hướng tới một yêu cầu chung là tạo dựng môi trường đủ sức hấp dẫn để thu hút dòng vốn ngoại.

Nghị quyết số 10-NQ/TW yêu cầu, việc thu hút vốn đầu tư nước ngoài không đơn thuần chỉ dừng lại ở mục tiêu gia tăng số lượng dự án, giải quyết việc làm hay tăng thu ngân sách nhà nước, mà cốt lõi là phải đạt được sự chuyển giao công nghệ tiên tiến và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Từ định hướng này, bài toán đặt ra cho các địa phương chính là: Tư duy mới phải được hiện thực hóa bằng hành động mới.

Nêu quan điểm của tỉnh về nội dung trên, ông Lê Quang Hòa, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hưng Yên cho biết, tỉnh đề ra 6 nhóm giải pháp cơ bản nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 10-NQ/TW. Tỉnh khuyến khích các doanh nghiệp FDI khi đầu tư vào tỉnh có cam kết sử dụng nguồn lực lao động đã qua đào tạo, hoặc đưa lao động sang nước ngoài đào tạo rồi đưa trở lại làm việc. Cùng với đó, Hưng Yên đề nghị doanh nghiệp cam kết chuyển giao công nghệ cho người Việt. Tỉnh cũng xây dựng cơ chế kết nối thông qua các hội thảo xúc tiến chuyên đề giữa nhà đầu tư trong nước và nước ngoài để các bên đàm phán, liên kết.

Mặc dù vậy, ông Hòa cũng chỉ ra một thực tế tại địa phương, đó là các nhà đầu tư nước ngoài thường đưa công nghệ rất hiện đại sang Việt Nam. Việc tiếp cận chuỗi giá trị của các ngành công nghệ cao là rất khó. Các doanh nghiệp trong nước trên địa bàn tỉnh Hưng Yên đa số có quy mô nhỏ và vừa, nguồn vốn hạn chế nên nhận được sự “bắt tay” của doanh nghiệp nước ngoài là không dễ dàng.

Cho rằng, để đạt được mục tiêu gắn FDI với chuyển giao công nghệ và liên kết doanh nghiệp trong nước với doanh nghiệp nước ngoài tạo ra chuỗi giá trị, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hưng Yên kiến nghị, nếu không có thể chế đặc thù, cơ chế vượt trội theo tinh thần Nghị quyết số 10-NQ/TW thì quá trình hội nhập kinh tế quốc tế và việc tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu của tỉnh sẽ gặp nhiều rào cản. Hiện nay, sự liên kết giữa các tỉnh với nhau trong vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ vẫn rất khó khăn. Đây là một “điểm nghẽn” cần phải giải tỏa. Đặc biệt đối với Hưng Yên lại càng cần, bởi vì tỉnh không có cảng biển lớn, không có sân bay.

“Mặc dù giữa các tỉnh đã có tự phối hợp, đàm phán với nhau để tạo ra một chuỗi logistics, hình thành hệ sinh thái công nghiệp của vùng Đồng bằng sông Hồng. Tuy nhiên, rất cần Trung ương hoạch định để tạo thành một khu vực liên kết mà không ai “giẫm chân” lên nhau”, ông Hòa nói và cho biết thêm, Hưng Yên sẵn sàng thực hiện, thậm chí thử nghiệm các chính sách mới để đạt kết quả tốt nhất.

Xuất phát từ quan điểm: Nghĩ cùng doanh nghiệp – làm cùng doanh nghiệp và thành công cùng doanh nghiệp, Phó Giám đốc Sở Tài chính Bắc Ninh Vũ Thị Phương Thảo kiến nghị Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và các bộ, ngành Trung ương tiếp tục hỗ trợ tháo gỡ vướng mắc về phát triển công nghiệp bán dẫn, hạ tầng giao thông, lưới điện, nhà ở xã hội và sớm hoàn thiện thủ tục Đề án Khu thương mại tự do Gia Bình.

Để tiếp tục nâng cao chất lượng thu hút FDI, Bắc Ninh kiến nghị Bộ Tài chính sớm hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về đầu tư; tăng cường hướng dẫn thực hiện các quy định pháp luật mới; đồng thời hỗ trợ địa phương xúc tiến, thu hút các dự án công nghệ cao, công nghiệp chế biến, chế tạo có giá trị gia tăng lớn trong các lĩnh vực điện tử, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, robot, thiết bị số và vật liệu mới, phù hợp định hướng phát triển của tỉnh trong giai đoạn tới.

Qua tỉnh Hưng Yên, Bắc Ninh có thể thấy hướng tới tăng trưởng hai con số, mỗi địa phương có thể lựa chọn một cách đi khác nhưng đều chung một mục đích: Mở cửa để dòng vốn ngoại; chuẩn bị đủ năng lực tạo hệ sinh thái, cũng như hóa giải được những “điểm nghẽn” để biến nguồn lực bên ngoài thành sức mạnh nội tại bên trong nền kinh tế, nhằm đưa Nghị quyết số 10-NQ/TW vào cuộc sống.