Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới, việc xác lập mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số không còn là một kỳ vọng xa vời mà đã trở thành mệnh lệnh chiến lược. Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã khẳng định, việc hoàn thiện hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại là một trong ba đột phá chiến lược xuyên suốt. Đây là "chìa khóa" để mở cánh cửa đưa Việt Nam trở thành quốc gia có thu nhập trung bình cao vào năm 2030.

Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng hai con số đặt ra yêu cầu tạo dư địa phát triển mới, đầu tư hạ tầng đô thị quy mô lớn đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng không gian phát triển.

Trong định hướng mục tiêu của Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng cũng như Kết luận số 18-KL/TW Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đều xác định phát triển nhanh, bền vững đất nước; phấn đấu tăng trưởng GDP bình quân đạt từ 10%/năm trở lên gắn với giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm các cân đối lớn; cải thiện và nâng cao toàn diện đời sống nhân dân. Thực hiện thắng lợi mục tiêu đến năm 2030, trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao, thuộc nhóm 30 nền kinh tế có quy mô GDP hàng đầu thế giới.

Để hiện thực hóa tầm nhìn này, các đô thị lớn trên cả nước đang triển khai tăng tốc đầu tư hạ tầng chưa từng có với mục tiêu khai thông dòng chảy kinh tế, mở rộng không gian phát triển và nâng cao vị thế quốc gia.

Sự chuyển dịch này thấy rõ nhất tại Thủ đô Hà Nội. Thành phố đang quyết liệt thực hiện mô hình "chùm đô thị đa cực - đa trung tâm", dịch chuyển trọng tâm phát triển từ lõi nội đô lịch sử sang các vùng vệ tinh đầy tiềm năng. Với tổng nguồn lực huy động dự kiến vượt ngưỡng 1,5 triệu tỷ đồng cho cả nhiệm kỳ, Hà Nội đang tập trung toàn lực vào các dự án trọng điểm như đường Vành đai 4 - vùng Thủ đô, các tuyến metro và đặc biệt là hệ thống cầu lớn qua sông Hồng. Ngày 11/5/2026, HĐND thành phố Hà Nội thông qua dự án đại lộ cảnh quan sông Hồng hơn 736.000 tỷ đồng, kỳ vọng tạo động lực phát triển đô thị, hạ tầng và kinh tế ven sông trong nhiều thập niên tới.

Việc khởi công đồng loạt 7 cây cầu lớn trong năm 2025 là minh chứng rõ nét nhất cho quyết tâm mở rộng không gian phát triển của chính quyền thành phố Hà Nội. Những công trình như cầu Trần Hưng Đạo, cầu Tứ Liên không chỉ giải tỏa áp lực giao thông mà còn biến sông Hồng trở thành trục cảnh quan trung tâm của Thủ đô.

Người dân chính là đối tượng được thụ hưởng chính sách lớn nhất. Chị Vũ Thu Hà, 49 tuổi, mới đầu tư một căn hộ gần khu vực dự án cầu Trần Hưng Đạo (Hà Nội) chia sẻ sự kỳ vọng: "Bây giờ nghĩ là xa và chưa thuận tiện, nhưng khi cây cầu hoàn thành thì việc di chuyển sang trung tâm thành phố Hà Nội để cả nhà đi làm, đi học sẽ rất nhanh. Khi hạ tầng hoàn thiện, ngoài việc tiếp cận với dịch vụ thuận lợi, hiện đại thì giá trị bất động sản cũng tăng lên và đó cũng là điều mà tôi kỳ vọng khi mua nhà”.

Tại TP Hồ Chí Minh, nhiều dự án lớn đã được triển khai ngày 29/4/2026 vừa qua như: Tuyến metro số 2 TP Hồ Chí Minh, đoạn Bến Thành - Thủ Thiêm; Quảng trường trung tâm Thành phố và Trung tâm hành chính của Thành phố; Cải tạo, chỉnh trang Bảo tàng Hồ Chí Minh - Chi nhánh TP Hồ Chí Minh; Khu đô thị Đại học Quốc tế tại xã Xuân Thới Sơn; trao Quyết định chấp thuận nhà đầu tư đối với Dự án Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ. Trước đó, vào ngày 15/1/2026, TP Hồ Chí Minh cũng đã tổ chức khởi công, động thổ Tuyến metro số 2, đoạn Bến Thành - Tham Lương, cầu Cần Giờ, cầu Phú Mỹ 2 và Khu liên hợp thể dục, thể thao quốc gia Rạch Chiếc. Tổng quy mô, giá trị các dự án triển khai gần 500.000 tỷ đồng.

Hướng tới kỷ niệm 50 năm Ngày Thành phố Sài Gòn - Gia Định chính thức vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh (2/7/1976 - 2/7/2026), TP Hồ Chí Minh tiếp tục triển khai khởi công, hoàn thành hơn 100 dự án; trong đó có nhiều công trình trọng điểm như tuyến đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành, cao tốc Hồ Tràm - Sân bay quốc tế Long Thành, mở rộng đường Nguyễn Tất Thành; cụm cảng biển Cái Mép Hạ, dự án cầu/hầm vượt biển Cần Giờ - Vũng Tàu…

Việc đồng loạt triển khai các dự án hạ tầng quy mô lớn không chỉ thể hiện quyết tâm chính trị rất cao của TP Hồ Chí Minh, mà còn là minh chứng sinh động cho tinh thần hiện thực hóa các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về phát triển hạ tầng chiến lược, phát huy vai trò của khu vực kinh tế tư nhân, cũng như thúc đẩy các mô hình hợp tác công - tư hiệu quả, đúng với tinh thần của Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, đồng thời tạo nền tảng cho mục tiêu tăng trưởng hai con số của Thành phố.

Có thể thấy, sự lan tỏa từ các cực tăng trưởng Hà Nội và TP Hồ Chí Minh cũng sẽ tạo ra sức kéo cho các tỉnh, thành lân cận như Hưng Yên, Bắc Ninh hay Đồng Nai, An Giang. Điều này giúp thu hẹp khoảng cách phát triển, tạo ra một vùng kinh tế năng động và đồng bộ, góp phần quan trọng vào mục tiêu tăng trưởng chung của cả nước.

Nhìn vào quy hoạch tổng thể của tỉnh Hưng Yên, có thể thấy, tỉnh ưu tiên cao nhất việc kết nối, hoàn thiện mạng lưới giao thông đường bộ, đường sắt, đường thủy của tỉnh với Thủ đô Hà Nội (trung tâm của cả vùng); đồng thời kết nối hạ tầng giao thông với các tỉnh trong tam giác phát triển Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh để tăng cường lưu thông hàng hóa và tận dụng lợi thế vùng.

Theo Sở Xây dựng tỉnh Hưng Yên, quy hoạch tỉnh năm 2026 - 2030, tầm nhìn 2045 đã định hướng rõ ràng hình thành 2 tuyến đường trục dọc đặc biệt quan trọng của tỉnh, đó là: Tuyến trục dọc 02 có điểm đầu tại xã Phụng Công tiếp giáp Thủ đô Hà Nội, điểm cuối giao với đường bộ ven biển; tuyến trục dọc 03 có điểm đầu tại xã Phụng Công tiếp giáp Thủ đô Hà Nội dọc theo sông Hồng, điểm cuối giao với đường bộ ven biển. Ngoài 2 trục giao thông kết nối Hưng Yên với Thủ đô Hà Nội, theo quy hoạch còn có thêm 6 cầu qua sông Hồng kết nối hai địa phương: Cầu Khuyến Lương; Cầu Ngọc Hồi trên tuyến đường Vành đai 3.5; Cầu Mễ Sở trên tuyến đường Vành đai 4; Cầu kết nối ĐT.383C (Hưng Yên) với đường ĐT.427 (Hà Nội); Cầu trên Vành đai 4.5; Cầu trên CT.14; Cầu Mai Động. Còn về đường sắt: Hưng Yên có quy hoạch tuyến đường sắt liên vùng kết nối từ Thủ đô Hà Nội dọc theo trục dọc 02 đến khu kinh tế ven biển và kết nối với tỉnh Ninh Bình. Cùng với đó là tuyến đường sắt Vành đai phía Đông Thủ đô Hà Nội dọc theo tuyến đường Vành đai 4. Đối với đường thủy, Hưng Yên và Hà Nội có chung con sông Hồng chảy qua nên tỉnh đã chủ động đưa vào quy hoạch: Tuyến đường thủy quốc gia sông Hồng kết nối Thủ đô Hà Nội ra cửa Ba Lạt (Hưng Yên) đảm bảo tàu 3.000 tấn lưu thông…

Tại cuộc họp với Bộ Xây dựng ngày 29/4/2026, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nhấn mạnh, Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Kết luận số 18-KL/TW của Hội nghị Trung ương 2 đã nêu yêu cầu rất rõ đối với ngành xây dựng là “phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại; thúc đẩy đô thị hóa và phát triển đô thị, liên kết vùng; trong đó đã yêu cầu một số chỉ tiêu cụ thể: Tăng trưởng bình quân khu vực công nghiệp - xây dựng 12,3%; đến năm 2030 đưa vào sử dụng trên 5.000 km đường bộ cao tốc; hoàn thành thêm 645 km đường sắt; trong đó 200 km đường sắt đô thị; đặc biệt phải gắn với việc bảo đảm mục tiêu tăng trưởng bền vững hai con số giai đoạn 2026 - 2030 trong bối cảnh có rất nhiều khó khăn, thách thức như hiện nay".

Dù quyết tâm chính trị rất cao và lộ trình đã rõ, thực tế triển khai vẫn vấp phải những "điểm nghẽn” cần tháo gỡ. Một trong những nút thắt lớn nhất được Thủ tướng Lê Minh Hưng thẳng thắn chỉ ra chính là sự chồng chéo trong hệ thống pháp luật và thủ tục hành chính. Một dự án hạ tầng lớn thường liên quan đến hàng loạt luật như: Luật Đất đai, Luật Xây dựng, Luật Đầu tư công và Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP). Khi các quy định này không có sự thống nhất, quy trình phê duyệt bị kéo dài, gây áp lực chi phí và làm nản lòng các nhà đầu tư.

Bên cạnh đó, vấn đề giải phóng mặt bằng vẫn luôn là bài toán khó ở mỗi dự án. Dù nguồn vốn cho bồi thường tại các đô thị như TP Hồ Chí Minh năm 2026 đã lên tới hàng chục nghìn tỷ đồng, nhưng tỷ lệ giải ngân thực tế thường xuyên gặp trở ngại. Nguyên nhân không chỉ nằm ở giá bồi thường mà còn ở sự thiếu hụt quỹ nhà tái định cư chất lượng và tâm lý e ngại của người dân khi phải rời xa nơi sinh sống lâu đời.

Bài toán về nguồn lực tài chính cũng đang đặt ra những thách thức lớn. Nhu cầu vốn đầu tư toàn xã hội cho hạ tầng giai đoạn 2026 - 2030 là khổng lồ, trong khi đầu tư công chỉ có thể đáp ứng được khoảng 20 - 22%. Việc huy động vốn xã hội hóa qua các hợp đồng PPP hay BOT vẫn gặp khó khăn do các tổ chức tín dụng còn thận trọng trước những rủi ro về doanh thu và cơ chế bảo đảm đầu tư. Điều này rất dễ dẫn tới tình trạng "đói vốn" ngay trên những công trình trọng điểm.

Một điểm nghẽn nữa được nhiều người nhận định chính là tâm lý e dè của một bộ phận cán bộ thực thi. Tình trạng "sợ sai, sợ trách nhiệm" đang làm đình trệ nhiều dự án quan trọng. Để khắc phục điều này, việc xây dựng một hành lang pháp lý bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung là yêu cầu cấp thiết.

Để đạt được mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số, giải pháp cho giai đoạn 2026 - 2030 cần có những cú hích thực sự mạnh mẽ về thể chế và công nghệ.

Về đầu tư phát triển hạ tầng giao thông, trong bối cảnh tổng vốn đầu tư toàn xã hội khoảng 3,8 triệu tỷ đồng cho cả nhiệm kỳ nhưng đầu tư công chỉ đáp ứng được khoảng 20 - 22%, trong khi mục tiêu tăng trưởng kinh tế rất cao, Thủ tướng Lê Minh Hưng đặc biệt nhấn mạnh, Bộ Xây dựng và Bộ Tài chính cần nghiên cứu, mạnh dạn đề xuất cơ chế đột phá để thu hút các nguồn lực xã hội trong và ngoài nước cho đầu tư kết cấu hạ tầng, nhất là giao thông, như nghiên cứu phương án phát hành trái phiếu Chính phủ của các công trình, dự án cho các nhà đầu tư, tổ chức nước ngoài nắm giữ với thời hạn dài, từ 15 - 30 năm.

Thủ tướng yêu cầu tập trung nguồn lực đầu tư các tuyến cao tốc, tiếp tục chỉ đạo, phối hợp với các địa phương tập trung triển khai thi công 18 dự án đang thi công với 1.252 km; có kế hoạch cụ thể triển khai các dự án đường sắt như dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, Hà Nội - Đồng Đăng, các tuyến đường sắt tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh...; tập trung hoàn thành, không để chậm tiến độ, đưa vào khai thác sân bay Long Thành, Gia Bình và các dự án cảng hàng không khác; các dự án cảng biển, đường thủy nội địa...

Theo Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh, danh mục đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 cần xây dựng danh mục rõ ràng, cụ thể, sắp xếp theo thứ tự từ các dự án chuyển tiếp đến dự án ưu tiên. Trong đó cần phân loại theo các nhóm: Dự án thuộc chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng; dự án trọng tâm trong kỳ quy hoạch tổng thể quốc gia có khả năng hoàn thành trong giai đoạn 2026 - 2030; dự án có tính lan tỏa, liên kết vùng, thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương theo chỉ đạo của lãnh đạo Đảng, Nhà nước và các dự án cấp thiết thuộc các lĩnh vực chuyên ngành khác. Việc rà soát, đánh giá hiệu quả dự án phải gắn với các chỉ tiêu cụ thể về đóng góp cho phát triển kinh tế - xã hội như tăng thu ngân sách, tạo việc làm, bảo đảm an sinh xã hội…

Trong cuộc họp thường kỳ tháng 4 của UBND Thành phố Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh Hoàng Nguyên Dinh cũng nhấn mạnh tới việc xây dựng khung nguyên tắc bảo vệ cán bộ thực hiện nhiệm vụ giải phóng mặt bằng. Đồng thời, thành phố đang chủ động rà soát, phân bổ hiệu quả quỹ nhà, quỹ đất tái định cư để sớm bàn giao mặt bằng sạch cho các dự án.

Dưới góc nhìn của doanh nghiệp thực thi, ông Hồ Minh Hoàng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn Đèo Cả, đề xuất: Để doanh nghiệp hạ tầng trong nước đủ sức làm những việc lớn trong giai đoạn tới, doanh nghiệp cần được giao việc đúng năng lực. Khi Nhà nước đã có quy hoạch mạng lưới giao thông và xác định dự án trọng điểm, thì doanh nghiệp hạ tầng trong nước cần được trao cơ hội tham gia nghiên cứu ngay từ bước tiền khả thi. Làm như vậy, doanh nghiệp mới có điều kiện phát huy tính chủ động, sáng tạo trong đề xuất phương án đầu tư, giải pháp kỹ thuật, tổ chức thi công, kiểm soát chi phí và chất lượng sản phẩm. Nhà nước cũng cần gỡ các điểm nghẽn về nguồn lực, nhất là nhân lực, vật liệu và tín dụng. Nếu doanh nghiệp hạ tầng không giữ được người, không tiếp cận được vốn trung dài hạn, không chủ động được vật liệu, rất khó phát triển bền vững. Bên cạnh đó, cần có chính sách giao việc gắn với chuyển giao công nghệ và đào tạo con người. Như tại dự án cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh, theo quy hoạch ban đầu, dự án từng ở mặt bằng tổng mức đầu tư hơn 47.000 tỷ đồng, sau khi doanh nghiệp tham gia từ sớm vào quá trình nghiên cứu, đề xuất phương án, tối ưu hướng tuyến, phân kỳ đầu tư và lựa chọn giải pháp kỹ thuật phù hợp, quy mô vốn đã được đưa về mặt bằng hơn 20.000 tỷ đồng ở các phương án, giai đoạn triển khai.

Song hành với hạ tầng, việc đẩy mạnh hạ tầng số và đô thị thông minh cũng là định hướng không thể tách rời. Hà Nội đang quyết liệt triển khai đề án "Đô thị thông minh", ứng dụng AI và dữ liệu lớn để điều phối giao thông, giảm thiểu ùn tắc và quản lý tài nguyên hiệu quả. Mục tiêu đến năm 2030, Thủ đô sẽ nằm trong nhóm các thành phố thông minh hàng đầu khu vực, nơi mọi hoạt động giao thương, dịch vụ công đều được vận hành trên nền tảng số. Về nguồn lực, Hà Nội chủ trương kết hợp linh hoạt giữa ngân sách nhà nước và xã hội hóa, đặc biệt khuyến khích mô hình PPP để thu hút đầu tư vào các lĩnh vực có khả năng thương mại hóa như giao thông thông minh, bãi đỗ xe thông minh, hệ thống quan trắc môi trường…

Trên khắp cả nước, các công trình, dự án quan trọng, trọng điểm đang được bứt tốc thi công. Việc triển khai thi công và đưa vào sử dụng các dự án hạ tầng này là động lực chiến lược cho tăng trưởng, tạo đột phá về kết cấu hạ tầng hiện đại, thúc đẩy liên kết vùng, liên vùng, đặc biệt đối với vùng kinh tế trọng điểm. Quan trọng hơn, mỗi công trình, mỗi dự án không chỉ góp phần tái định hình không gian phát triển mới theo hướng hiện đại, đồng bộ, mà còn tạo điều kiện để các tỉnh, thành phố phát huy lợi thế so sánh, hình thành các hành lang kinh tế, chuỗi giá trị liên kết vùng, nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập quốc tế. Nếu tiến độ giải ngân tiếp tục được duy trì, thủ tục đầu tư được cải thiện thực chất, các dự án được triển khai đúng kế hoạch, mục tiêu tăng trưởng cao của Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để hiện thực hóa, qua đó tạo dư địa cho một chu kỳ phát triển mới của nền kinh tế.

VIDEO: Tăng tốc giải ngân đầu tư công - Động lực tăng trưởng năm 2026:

***
Bài: Hoàng Tùng - Anh Tuấn - Mạnh Khánh - Diệp Anh
Ảnh, đồ họa, video: TTXVN - TTXVN phát
Biên tập: Kỳ Thư
Trình bày: Phùng Sắc

23/05/2026 06:00