Các ý kiến thảo luận sâu sắc, bám sát thực tiễn đã tập trung tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, đất đai, tài chính, đồng thời đặt quyền lợi của người dân, chủ thể sáng tạo và an toàn sức khỏe cộng đồng ở vị trí trung tâm.
Phát huy nguồn lực nội sinh trong phát triển công nghiệp văn hóa
Trong bối cảnh đẩy mạnh phát triển kinh tế và các lĩnh vực văn hóa - xã hội, việc hoàn thiện hệ thống hành lang pháp lý, đặc biệt là các luật chuyên ngành, đóng vai trò then chốt nhằm tháo gỡ điểm nghẽn và tạo động lực khơi thông nguồn lực.
Đại biểu Quản Minh Cường, Bí thư Thành ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH Thành phố Quảng Ninh đã có những chia sẻ thẳng thắn, sâu sắc về nhiều khó khăn, vướng mắc từ thực tiễn công tác quản lý Nhà nước, đặc biệt trong các lĩnh vực đầu tư mạo hiểm, công nghiệp văn hóa.
Về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, ông Quản Minh Cường cho rằng, việc xây dựng luật cần xuất phát từ quan niệm coi công nghiệp văn hóa thực sự là một ngành kinh tế mũi nhọn, đặc biệt tại các địa phương có lợi thế du lịch, như Quảng Ninh, Đà Nẵng...
Khi xác định bản chất là ngành kinh tế, pháp luật phải tạo lập được cơ chế vận hành linh hoạt theo quy luật thị trường, tháo gỡ vướng mắc về định mức chi trả, thanh quyết toán ngân sách trong sản xuất chương trình nghệ thuật nhằm thúc đẩy hoạt động sáng tạo.
Đặt vấn đề về bản chất và rủi ro của hoạt động đầu tư mạo hiểm, ông Quản Minh Cường cho biết, trên thế giới, các công ty đầu tư mạo hiểm thường sử dụng nguồn vốn rủi ro của chính họ. Tuy nhiên, tại Việt Nam, câu hỏi đặt ra là liệu hệ thống pháp luật hiện hành, các cấp liên quan có đứng ra bảo vệ hoặc coi đây là đầu tư mạo hiểm hay không, mức độ thế nào mới được nhìn nhận là rủi ro hợp pháp?
Lấy dẫn chứng cụ thể trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa, ông Quản Minh Cường chỉ ra bài toán từ những kịch bản phim hay các dự án nghệ thuật quy mô lớn. Nếu chỉ áp dụng các quy trình duyệt thuần túy, nhiều ý tưởng mang tính lịch sử, sáng tạo đột phá rất dễ bị gạt bỏ với lý do "không phản ánh đúng lịch sử". Ông nhấn mạnh, nếu không đổi mới tư duy và cơ chế lãnh đạo của Đảng từ sớm, từ xa, sẽ rất khó để các loại hình nghệ thuật, văn hóa bứt phá. Tương tự, trong các dự án phát triển hạ tầng du lịch, dịch vụ quy mô lớn, Quảng Ninh luôn trăn trở làm sao để tháo gỡ điểm nghẽn, từ bài toán thu hút lượng khách lớn, chi phí vận hành cho đến việc bảo tồn các di sản và bản sắc cộng đồng.
Ông Quản Minh Cường khẳng định mọi cơ chế, chính sách đổi mới đều phải bắt nguồn từ thực tiễn đời sống, bám sát sự lãnh đạo của Đảng và tháo gỡ kịp thời những điểm nghẽn về thể chế để tạo động lực thực sự cho sự phát triển kinh tế - xã hội.
Liên quan đến dự luật này, một số đại biểu nêu sự cần thiết ban hành luật nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, đưa văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh và động lực phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, các đại biểu đã chỉ ra nhiều vấn đề cốt lõi cần hoàn thiện để chính sách thực sự khả thi, đúng đối tượng và minh bạch:
Đại biểu Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm, Đoàn ĐBQH TP Hà Nội lưu ý vấn đề quan trọng nhất là bảo đảm chính sách không tạo ra kẽ hở trục lợi. Cần phân biệt rõ các dự án sáng tạo thực chất với các dự án thương mại, bất động sản núp bóng công nghiệp văn hóa. Tương tự, chính sách đất đai cho không gian sáng tạo phải được kiểm soát chặt chẽ, tránh tình trạng lợi dụng ưu đãi để kinh doanh bất động sản.
Còn Đại biểu Nguyễn Hoàng Trường, Đoàn ĐBQH TP Hà Nội đề nghị phân định rõ giữa "công nghiệp sáng tạo nội dung văn hóa" (điện ảnh, phần mềm số, âm nhạc) và "công nghiệp văn hóa ứng dụng/thực hành dịch vụ" (du lịch ẩm thực, làng nghề) để chính sách hỗ trợ đi đúng trọng tâm. Bên cạnh đó, các tiêu chí về tỷ lệ nhân lực và công nghệ tại Điều 23 cần được rà soát để phù hợp với các hiệp định thương mại tự do (CPTPP, EVFTA).
Nhấn mạnh việc áp dụng cơ chế đặc thù (tại Điều 3 và Điều 17), đại biểu Đoàn Thị Lê An, Đoàn ĐBQH Cao Bằng cho rằng, phải có giới hạn rõ ràng, bảo đảm tính minh bạch, tránh xung đột pháp lý. Đồng thời, đối với các địa phương miền núi, biên giới, chính sách cần quan tâm đến các dự án quy mô vừa và nhỏ, gắn liền với sinh kế của nghệ nhân và đồng bào dân tộc thiểu số.
Mệnh lệnh cấp bách bảo vệ sức khỏe nhân dân trong an toàn thực phẩm
Đại biểu Sầm Minh Hồ, Đoàn ĐBQH Cao Bằng khẳng định, việc sửa đổi Luật An toàn thực phẩm ở thời điểm hiện tại là mệnh lệnh cấp bách nhằm bảo vệ sức khỏe nhân dân trước những biến tướng phức tạp của thị trường và không gian mạng.
Theo đại biểu Sầm Minh Hồ, thực trạng kinh doanh thực phẩm trực tuyến theo mô hình "3 không" (không cửa hàng, không giấy phép, không chứng nhận an toàn thực phẩm) gây khó khăn lớn trong việc truy vết khi xảy ra ngộ độc.
Do đó, đại biểu kiến nghị: Bắt buộc tích hợp VNeID và định danh điện tử đối với mọi cá nhân, tổ chức kinh doanh thực phẩm trên mạng xã hội (Facebook, TikTok) và sàn thương mại điện tử nhằm xóa bỏ triệt để các cơ sở "ma" và trốn thuế; Trách nhiệm của nền tảng số và đơn vị giao nhận: Các nền tảng công nghệ và đơn vị giao đồ ăn (shipper) không thể đứng ngoài cuộc. Cần quy định rõ trách nhiệm của các sàn trong việc chủ động gỡ bỏ vi phạm, đồng thời chuẩn hóa điều kiện vận chuyển (thùng chứa chuyên dụng chống ô nhiễm chéo giữa thực phẩm sống và chín, kiểm soát nhiệt độ) để ngăn ngừa nguy cơ nhiễm khuẩn.
Đồng thời, tăng cường chế tài hình sự hóa. Đề xuất phát huy vai trò mũi nhọn của lực lượng công an xã, phường kết hợp với cơ quan chuyên môn để hậu kiểm hiệu quả. Đặc biệt, cần hình sự hóa các hành vi cố ý trộn chất độc hại, hóa chất cấm vào thực phẩm ngay khi phát hiện mà không cần chờ đến hậu quả ngộ độc xảy ra, coi đó là hành vi nguy hại tương tự cố ý đầu độc cộng đồng.
Bên cạnh hai dự án luật trọng điểm trên, các đại biểu cũng thảo luận về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ và công tác hoàn thiện hệ thống pháp luật.
Đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà, Đoàn ĐBQH Quảng Ninh cho biết, việc sửa đổi Luật Sở hữu trí tuệ liên quan trực tiếp đến nhiều lĩnh vực như nhân sự, thiết bị máy móc trong quá trình chuyển giao, các kết quả thẩm định, cũng như trách nhiệm phối hợp chuyên môn khi chuyển giao quyền sở hữu nhà nước đối với giống cây trồng. Đồng thời, kiến nghị cần rà soát kỹ lưỡng để có quy định chi tiết và đề nghị Chính phủ bổ sung đánh giá toàn diện về nguồn tài chính nhân lực để bảo đảm điều kiện thực hiện phương án chuyển giao chức năng, nhiệm vụ cụ thể, phù hợp với hệ thống bộ máy biên chế và đầu tư công.
Đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà đề nghị quy định rõ trong luật hoặc giao Chính phủ quy định cụ thể thời hạn xem xét, ghi nhận việc thay đổi thông tin trên văn bản bảo hộ đối với quyền sở hữu công nghiệp (bao gồm cả chuyển giao quyền sở hữu công nghiệp, thay đổi tên văn bằng, xử lý hồ sơ không hợp lệ), đồng thời bảo đảm cơ sở dữ liệu về tình trạng pháp lý của văn bằng được cập nhật nhanh chóng, thống nhất và có giá trị tra cứu chính thức; Cần làm rõ quyền và trách nhiệm của các bên (như quyền lợi hợp pháp của bên nhận chuyển giao trong thời gian hợp đồng có hiệu lực nhưng chưa được cơ quan quản lý nhà nước ghi nhận, tránh phát sinh tranh chấp kéo dài). Trường hợp bên nhận chuyển giao đã thanh toán, tiếp nhận kinh doanh nhưng hồ sơ thay đổi chủ văn bằng chưa được xử lý, cần có cơ chế bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho các bên.
Các đại biểu Quốc hội thể hiện quyết tâm xây dựng hệ thống pháp luật đồng bộ, minh bạch, kiến tạo phát triển và bảo vệ vững chắc quyền lợi hợp pháp của người dân, doanh nghiệp cũng như sự phát triển bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.
