Tăng cường quản lý rủi ro, bảo vệ nhà đầu tư
Thảo luận tại tổ về dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, đại biểu Phan Duy Anh (thành phố Đà Nẵng) cho rằng, việc nâng các quy định về giao dịch hàng hóa phái sinh từ một số điều trong Luật Thương mại lên thành một đạo luật riêng là bước đi cần thiết. Qua đó, doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu có thêm công cụ phòng ngừa rủi ro về giá, góp phần để hàng hóa Việt Nam từng bước được định giá tại Việt Nam.
Cho rằng cần thống nhất nguyên tắc quản lý đối với giao dịch phái sinh hàng hóa, không phụ thuộc vào chủ thể cung cấp dịch vụ, đại biểu đề nghị quy định rõ nguyên tắc tổ chức tín dụng vẫn hoạt động theo giấy phép của Ngân hàng Nhà nước nhưng phải tuân thủ các quy định của Luật về ký quỹ, giới hạn vị thế, báo cáo và bảo vệ khách hàng; đồng thời thống nhất cơ chế chấp thuận liên thông qua biên giới.
Đối với việc hình thành giá tham chiếu, đại biểu cho rằng, thị trường hàng hóa phái sinh không chỉ cần tạo ra khối lượng giao dịch mà còn phải hình thành được giá tham chiếu đủ tin cậy. Muốn vậy, cần tập trung thanh khoản, tránh tình trạng nhiều sở cùng niêm yết một mặt hàng nhưng thiếu cơ chế kết nối, dẫn đến xuất hiện nhiều bảng giá mà không hình thành được mức giá tham chiếu thống nhất.
Đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế để Bộ Công Thương công nhận giá tham chiếu quốc gia đối với từng mặt hàng; quy định việc niêm yết chéo, kết nối thanh khoản giữa các sở giao dịch trong nước và xác định những mặt hàng ưu tiên của từng sở trong giai đoạn đầu.
Về bảo vệ nhà đầu tư cá nhân, đại biểu đánh giá dự thảo Luật đã đưa ra các biện pháp quan trọng như phân loại nhà đầu tư, giới hạn đòn bẩy, bảo vệ số dư âm và tách biệt tài sản. Tuy nhiên, cần tiếp tục hoàn thiện tiêu chí xác định nhà đầu tư chuyên nghiệp theo hướng thống nhất do Chính phủ quy định, thay vì để mỗi tổ chức trung gian tự xây dựng tiêu chí riêng.
Đại biểu cũng đề nghị quy định mức đòn bẩy tối đa do Bộ Công Thương quy định và mở rộng phạm vi bảo vệ tài sản của nhà đầu tư, không chỉ áp dụng đối với thành viên bù trừ mà còn đối với thành viên kinh doanh, thành viên môi giới và các tổ chức trung gian đang nắm giữ tài sản của nhà đầu tư.
Cùng quan điểm về sự cần thiết ban hành Luật, đại biểu Trần Lan Phương (Hải Phòng) đề nghị làm rõ việc phân định chức năng kinh doanh với chức năng tổ chức, giám sát thị trường. Cụ thể, dự thảo đưa sở giao dịch hàng hóa và trung tâm thanh toán bù trừ vào nhóm tổ chức trung gian cung cấp dịch vụ giao dịch OTC.
Theo đại biểu, quy định này có thể dẫn đến xung đột lợi ích khi một tổ chức vừa có lợi ích từ việc gia tăng khối lượng giao dịch, vừa thực hiện chức năng giám sát và quyết định biện pháp kiểm soát rủi ro đối với hoạt động đó.
Đại biểu đề nghị chỉnh lý theo hướng tổ chức trung gian cung cấp dịch vụ giao dịch hàng hóa phái sinh OTC bao gồm thành viên của sở giao dịch hàng hóa, thành viên của trung tâm thanh toán bù trừ, tổ chức tín dụng và các tổ chức khác đáp ứng điều kiện theo quy định của pháp luật.
Sở giao dịch hàng hóa và trung tâm thanh toán bù trừ không thực hiện hoạt động môi giới, kinh doanh giao dịch OTC cho khách hàng mà tập trung cung cấp dịch vụ hạ tầng, tiếp nhận dữ liệu và thanh toán bù trừ theo chức năng được pháp luật quy định.
Về bảo vệ khách hàng, đại biểu đề nghị tổ chức cung cấp dịch vụ phải lưu giữ tài liệu chứng minh việc phân loại khách hàng, đánh giá tính phù hợp của sản phẩm và cung cấp thông tin cảnh báo rủi ro trước khi giao dịch; chịu trách nhiệm theo quy định của pháp luật nếu cung cấp sản phẩm không phù hợp do vi phạm nghĩa vụ đánh giá và cung cấp thông tin.
Cùng với đó, cần có cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý thị trường hàng hóa phái sinh và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trong trao đổi, sử dụng dữ liệu giao dịch do tổ chức tín dụng cung ứng, bảo đảm thống nhất đầu mối, tránh yêu cầu báo cáo trùng lặp và tuân thủ quy định về bảo mật thông tin khách hàng.
Đối với chính sách phát triển thị trường gắn với những mặt hàng có thế mạnh của Việt Nam, đặc biệt là nông sản, đại biểu Đoàn Thu Hà (Lạng Sơn) đề nghị cụ thể hóa trách nhiệm xây dựng tiêu chuẩn hàng hóa cơ sở, cơ sở dữ liệu giá, hệ thống kho và chứng thư kho điện tử; đồng thời bổ sung cơ chế đào tạo, tư vấn để hợp tác xã, doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể tiếp cận công cụ phòng ngừa rủi ro.
Về bảo vệ nhà đầu tư, đại biểu đề nghị các tổ chức trung gian chịu trách nhiệm thẩm định, lưu hồ sơ, cảnh báo rủi ro và giải trình khi xảy ra tranh chấp. Đối với tài sản ký quỹ, cần bảo đảm tài sản của nhà đầu tư được quản lý tách biệt, quỹ hỗ trợ thanh toán được sử dụng đúng thứ tự và giới hạn; không sử dụng tài sản của nhà đầu tư không vi phạm để xử lý tổn thất của các thành viên khác.
Đại biểu cũng đề nghị quy định rõ hơn điều kiện liên thông với thị trường quốc tế, cơ chế chia sẻ dữ liệu, phối hợp xử lý tình huống mất khả năng thanh toán và trách nhiệm bảo vệ nhà đầu tư trong nước.
Để thị trường hàng hóa phái sinh thực sự đi vào đời sống sản xuất, kinh doanh, đại biểu Đoàn Thu Hà đề nghị Chính phủ đánh giá, lượng hóa đầy đủ chi phí tham gia thị trường, bao gồm chi phí ký quỹ, giao dịch, tư vấn và tiếp cận thông tin.
Theo đại biểu, cần có giải pháp giảm chi phí tuân thủ, tạo điều kiện để doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã và hộ sản xuất, nhất là trong lĩnh vực nông nghiệp, sử dụng hiệu quả công cụ phòng ngừa rủi ro biến động giá, tránh tình trạng chính những đối tượng cần hỗ trợ lại khó tiếp cận và thụ hưởng chính sách.
Làm rõ trách nhiệm quản lý và điều kiện hoạt động của phương tiện đường thủy
Thảo luận tại tổ, các đại biểu Quốc hội cơ bản tán thành việc ban hành Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (sửa đổi) trên cơ sở hợp nhất các quy định của Bộ luật Hàng hải Việt Nam và Luật Giao thông đường thủy nội địa hiện hành. Việc xây dựng Bộ luật nhằm tạo điều kiện thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh gắn với bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu và phát triển bền vững trong hoạt động hàng hải, giao thông đường thủy nội địa.
Về trách nhiệm quản lý nhà nước của chính quyền địa phương, đại biểu Đàng Thị Mỹ Hương (Khánh Hòa) cho rằng, trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, cần làm rõ trách nhiệm của chính quyền cấp xã trong quản lý địa bàn có cảng, bến thủy nội địa.
Theo đại biểu, điểm d khoản 8 Điều 314 dự thảo Bộ luật chưa quy định cụ thể trách nhiệm của chính quyền cấp xã trong việc quản lý các cảng, bến thủy nội địa trên địa bàn, nhất là đối với việc phát hiện, ngăn chặn các vi phạm như hoạt động bến thủy trái phép, lấn chiếm bờ sông, hành lang bảo vệ an toàn và những vấn đề liên quan đến quản lý đê điều.
Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát, bổ sung cơ chế phối hợp, trao đổi thông tin, chuyển giao và xử lý vi phạm giữa UBND cấp xã, cảng vụ đường thủy nội địa trực thuộc cơ quan chuyên môn cấp tỉnh và UBND cấp tỉnh.
Đại biểu Quản Minh Cường (Quảng Ninh) đề nghị nghiên cứu kỹ việc hợp nhất các quy định về hàng hải và giao thông đường thủy nội địa trong cùng một bộ luật, nhất là những nội dung có sự khác biệt về đặc thù hoạt động, tiêu chuẩn kỹ thuật, điều kiện phương tiện và quy định về hoa tiêu. Trong đó, cần quan tâm đến lộ trình chuyển đổi đối với các loại tàu hoạt động trên biển, tàu vận tải thủy nội địa và tàu du lịch, bảo đảm phù hợp với điều kiện khai thác thực tế.
Từ thực tiễn tại Quảng Ninh, đại biểu cho rằng, việc áp dụng đồng loạt các tiêu chuẩn, điều kiện mà chưa tính đến đặc thù từng loại phương tiện có thể phát sinh bất cập, gây khó khăn cho doanh nghiệp, thậm chí ảnh hưởng đến tính khả thi của quá trình chuyển đổi.
Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu quy định phù hợp với từng loại phương tiện, khu vực và phạm vi hoạt động, vừa bảo đảm an toàn hàng hải, đường thủy, vừa đáp ứng yêu cầu phát triển du lịch.
* Kết thúc đợt 1 Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI. Từ ngày 14/11 đến ngày 19/11/2026, Quốc hội nghỉ họp để các cơ quan của Quốc hội, Chính phủ và các cơ quan hữu quan tiếp thu, chỉnh lý, hoàn thiện dự thảo luật, dự thảo nghị quyết. Theo chương trình, đợt 2 của Kỳ họp bắt đầu từ ngày 20/11.
