Các tuyến đường sắt đô thị không chỉ kết nối sân bay Nội Bài, Khu Công nghệ cao Hòa Lạc, khu đô thị mới và khu vực trung tâm thành phố... mà còn tạo nền tảng để định hình không gian phát triển mới của Thủ đô trong nhiều thập niên tới.
5 dự án đường sắt đô thị mới do liên danh Vinhomes - VinSpeed làm tổng thầu EPC dự kiến sẽ hoàn thành vào năm 2030. Ảnh: Phan Phương/TTXVN
Ngày 22/6, Hà Nội đồng loạt khởi công 5 tuyến đường sắt đô thị (metro) gồm các tuyến: Số 1, 2, 8, 10 và 14. Đây là những dự án quan trọng trong lộ trình phát triển hệ thống giao thông công cộng khối lượng lớn của Thủ đô, từng bước hiện thực hóa quy hoạch mạng lưới đường sắt đô thị và mở rộng không gian phát triển đô thị theo nhiều hướng. Liên danh Vinhomes - VinSpeed được giao làm tổng thầu EPC (thiết kế, cung cấp thiết bị và thi công) đối với cả 5 dự án. Thành phố đặt mục tiêu cơ bản hoàn thành các tuyến vào năm 2030.
Trong số các dự án được triển khai lần này, tuyến số 1 là tuyến có quy mô đầu tư lớn nhất. Tuyến dài khoảng 81 km, tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 389.527 tỷ đồng. Theo quy hoạch, hướng tuyến có hướng đi từ khu vực Sân vận động Hùng Vương, qua Ngọc Hồi, ga Hà Nội, Yên Viên, khu đô thị đa mục tiêu Thư Lâm và kết thúc tại sân bay Nội Bài. Tuyến đi qua địa bàn 15 xã và 11 phường của Hà Nội.
Đây là trục giao thông Bắc - Nam quan trọng của mạng lưới đường sắt đô thị Thủ đô. Tuyến được quy hoạch nhằm kết nối hệ thống metro với đường sắt quốc gia, đường sắt tốc độ cao trong tương lai và Cảng hàng không quốc tế Nội Bài. Các đầu mối giao thông quan trọng như Ngọc Hồi, ga Hà Nội, Yên Viên và sân bay Nội Bài được kết nối trên cùng một hành lang vận tải.
Tuyến số 2 có chiều dài khoảng 56,5 km, tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 271.708 tỷ đồng và đi qua địa bàn 20 xã, phường của Hà Nội. Hướng tuyến được quy hoạch từ sân bay Nội Bài đi qua khu vực trung tâm lịch sử của Hà Nội, kết nối các khu vực Trần Hưng Đạo, Thượng Đình, Sân vận động Hùng Vương và các đô thị phía Nam thành phố gồm Thường Tín, Tam Hưng, Thượng Phúc và Dân Hòa.
Theo quy hoạch, đây là tuyến đường sắt đô thị có chức năng kết nối trực tiếp cửa ngõ hàng không quốc tế với khu vực trung tâm của Thủ đô. Tuyến hình thành hành lang giao thông công cộng xuyên suốt từ phía Bắc xuống phía Nam thành phố, phục vụ nhu cầu đi lại giữa sân bay Nội Bài với các khu vực trung tâm hành chính, kinh tế, văn hóa của Hà Nội.
Tuyến số 8 là tuyến có chiều dài lớn nhất trong nhóm dự án được khởi công lần này với tổng chiều dài khoảng 91km. Trong đó, khoảng 66 km nằm trên địa phận Hà Nội. Tuyến đi qua địa bàn 24 xã, phường của thành phố. Tuyến có hướng đi từ Hòa Lạc qua Sơn Đồng, Mai Dịch, Vành đai 3, Lĩnh Nam đến Dương Xá, đồng thời kết nối với các địa phương thuộc Vùng Thủ đô như Bắc Ninh và Hưng Yên.
Tổng mức đầu tư sơ bộ của toàn tuyến khoảng 16,56 tỷ USD. Riêng đoạn thuộc địa phận Hà Nội có tổng mức đầu tư khoảng 12,01 tỷ USD, tương đương khoảng 317.393 tỷ đồng. Tuyến số 8 là tuyến đường sắt đô thị theo hướng Đông - Tây, kết nối Khu công nghệ cao Hòa Lạc với các khu logistics, khu công nghiệp và các khu vực phát triển phía Đông của Thủ đô. Đây cũng là một trong những tuyến có phạm vi kết nối liên vùng lớn nhất trong mạng lưới đường sắt đô thị Hà Nội.
Tuyến số 10 có chiều dài khoảng 43 km, tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 206.786 tỷ đồng và đi qua địa bàn 21 xã, phường của Hà Nội. Hướng tuyến được quy hoạch theo dạng vòng khép kín, bắt đầu từ khu vực Cổ Loa, đi qua Võ Chí Công, Vành đai 3, Vành đai 2,5, khu vực Times City rồi quay trở lại Cổ Loa.
Khác với các tuyến xuyên tâm, tuyến số 10 được thiết kế theo mô hình vành đai đường sắt đô thị. Tuyến có chức năng kết nối các khu vực đô thị trong nội thành, tăng cường khả năng trung chuyển giữa các tuyến metro khác và góp phần phân luồng giao thông cho khu vực trung tâm thành phố.
Tuyến số 14 có chiều dài khoảng 32 km; trong đó đoạn thuộc địa phận Hà Nội dài khoảng 27 km. Tuyến đi qua địa bàn 11 xã, phường của thành phố. Tuyến kết nối khu vực cầu Thăng Long, Hồng Hà và Ocean Park ở phía Đông Hà Nội. Tổng mức đầu tư sơ bộ toàn tuyến khoảng 5,82 tỷ USD. Riêng đoạn thuộc địa phận Hà Nội có tổng mức đầu tư khoảng 4,91 tỷ USD, tương đương khoảng 129.842 tỷ đồng.
Tuyến số 14 được quy hoạch nhằm tăng cường kết nối giữa khu vực phía Bắc thành phố với các khu đô thị mới phía Đông, đồng thời bổ sung một hành lang giao thông công cộng quan trọng dọc khu vực phát triển đô thị hai bên sông Hồng.
Theo quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm, mạng lưới đường sắt đô thị của Hà Nội có tổng chiều dài khoảng 979km. Nếu tính cả các tuyến đường sắt quốc gia và liên vùng, tổng chiều dài toàn hệ thống đạt gần 1.200km. Hiện Hà Nội đang khai thác tuyến đường sắt đô thị Cát Linh - Hà Đông và đoạn trên cao Nhổn - Cầu Giấy thuộc tuyến Nhổn - ga Hà Nội. Thành phố dự kiến đầu tư khoảng 500km đường sắt đô thị đến năm 2035, sau đó tiếp tục hoàn thiện khoảng 479km còn lại trong giai đoạn 2036 - 2045.
Việc đồng loạt khởi công 5 tuyến metro với tổng chiều dài hơn 300 km đánh dấu bước tiến mới trong quá trình phát triển hệ thống giao thông công cộng của Thủ đô, đồng thời tạo nền tảng để từng bước hoàn thiện mạng lưới đường sắt đô thị theo quy hoạch trong các giai đoạn tiếp theo.