Cải cách thể chế, tạo dư địa tăng trưởng cho nông nghiệp, môi trường

Đây được xem là những động lực quan trọng giúp ngành duy trì ổn định sản xuất, xuất khẩu và hoàn thành các mục tiêu tăng trưởng năm 2026.

Chủ động ứng phó biến động, tạo dư địa từ cải cách thể chế

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp, 6 tháng đầu năm 2026, ngành nông nghiệp và môi trường phải đối mặt với nhiều sức ép chưa từng có khi xung đột địa chính trị, đặc biệt tại Trung Đông, tiếp tục tác động đến thương mại, chuỗi cung ứng, giá năng lượng và thị trường xuất khẩu. Trong nước, yêu cầu tăng trưởng kinh tế cao hơn cũng đòi hỏi ngành phải thay đổi phương thức điều hành theo hướng linh hoạt, phản ứng nhanh hơn trước những biến động của thị trường.

Trước bối cảnh đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã tổ chức hội nghị đánh giá tình hình, xây dựng các kịch bản tăng trưởng cho năm 2026, từ đó ban hành các giải pháp điều hành phù hợp đối với từng lĩnh vực. Đồng thời, bộ đã trình Chính phủ ban hành cơ chế đặc thù cho phép khai thác vượt không quá 15% công suất đối với các giấy phép khai thác than còn hiệu lực nhằm đáp ứng nhu cầu sản xuất, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.

Một trong những điểm nhấn nổi bật của ngành trong nửa đầu năm là đẩy mạnh cải cách hành chính và hoàn thiện thể chế. Bộ đã rà soát, tinh gọn hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, dự kiến bãi bỏ 149 văn bản không còn phù hợp, tương đương khoảng 35% số văn bản thuộc diện rà soát.

Song song đó, bộ triển khai các phương án cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính theo các nghị quyết của Chính phủ. Kết quả, 151 thủ tục hành chính được cắt giảm hoặc đơn giản hóa, gồm 81 thủ tục được cắt giảm và 70 thủ tục được đơn giản hóa. Sau rà soát, Bộ Nông nghiệp và Môi trường còn 555 thủ tục hành chính; trong đó có 148 thủ tục thuộc thẩm quyền cấp bộ và 57 thủ tục được phân cấp, phân quyền.

Theo Thứ trưởng Đặng Ngọc Điệp, mục tiêu cuối cùng của cải cách là giảm chi phí tuân thủ, cải thiện môi trường đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Cùng với cải cách thể chế, bộ cũng đổi mới phương thức điều hành theo hướng chủ động, linh hoạt hơn trước các biến động của thị trường.

Công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế tiếp tục được đẩy mạnh, góp phần mở rộng không gian phát triển cho ngành. Trong 6 tháng đầu năm, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã thúc đẩy đàm phán, ký kết và hoàn thiện nhiều thỏa thuận hợp tác với 11 đối tác. Các đoàn công tác tập trung vào những nhiệm vụ trọng tâm như: tham gia đàm phán thương mại đối ứng với Hoa Kỳ; xử lý các vấn đề liên quan đến Đạo luật Bảo tồn thú biển của Hoa Kỳ; thúc đẩy hợp tác về nông nghiệp, môi trường, địa chất, khoáng sản và viễn thám với nhiều quốc gia như Đức, Na Uy, Nga, Thụy Điển và Phần Lan…

Bộ cũng tiếp tục huy động hiệu quả nguồn vốn ODA, viện trợ không hoàn lại và hỗ trợ kỹ thuật quốc tế cho các lĩnh vực ưu tiên như biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường, quản lý tài nguyên, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn và phát triển nông nghiệp bền vững.

Khơi thông động lực tăng trưởng từ tổ chức lại sản xuất và mở rộng thị trường

Song song với cải cách thể chế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tập trung chỉ đạo đồng bộ các giải pháp phát triển sản xuất nông, lâm, thủy sản gắn với nhu cầu thị trường; đẩy mạnh tái cơ cấu ngành, tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị và xây dựng vùng nguyên liệu tập trung phục vụ chế biến, xuất khẩu.

Trong lĩnh vực trồng trọt, ngành nông nghiệp và môi trường hướng dẫn các địa phương điều chỉnh cơ cấu cây trồng, chuyển đổi diện tích đất lúa kém hiệu quả sang các loại cây trồng, vật nuôi có giá trị kinh tế cao hơn. Đồng thời, tiếp tục triển khai Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh tại Đồng bằng sông Cửu Long. Đến nay, toàn bộ các địa phương trong vùng đã ban hành kế hoạch triển khai và bước đầu đạt những kết quả tích cực.

Cùng với đó, bộ tăng cường quản lý vật tư nông nghiệp, kiểm dịch thực vật, cấp và quản lý mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, truy xuất nguồn gốc nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường trong nước và quốc tế. Công tác hoàn thiện chính sách về chất lượng, an toàn thực phẩm, chế biến, xúc tiến thương mại và đàm phán mở cửa thị trường cũng được đẩy mạnh để hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng xuất khẩu.

Lĩnh vực chăn nuôi tiếp tục phát triển theo hướng an toàn sinh học, nâng cao năng suất và chất lượng. Nuôi trồng thủy sản được định hướng theo hướng hiệu quả, bền vững; công tác chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) tiếp tục được triển khai quyết liệt thông qua duy trì hiệu quả hệ thống giám sát hành trình tàu cá, tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm và chuẩn bị các điều kiện làm việc với Đoàn Thanh tra của Ủy ban châu Âu (EC).

Các lĩnh vực cũng đẩy mạnh phát triển hợp tác xã, liên kết chuỗi giá trị, xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn phục vụ chế biến và xuất khẩu; thúc đẩy chuyển đổi số, ứng dụng khoa học công nghệ, nâng cao năng lực quản trị của khu vực kinh tế tập thể.

Nhờ đó, sản xuất nông, lâm, thủy sản 6 tháng đầu năm tiếp tục duy trì ổn định, bảo đảm nguồn cung trong nước, trong khi thị trường tiêu thụ được mở rộng. Tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản ước đạt 35,88 tỷ USD, tăng 6% so với cùng kỳ năm trước.

Một dấu mốc đáng chú ý là Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản chính thức vận hành từ ngày 30/6 và đã triển khai trên khoảng 18.500 sản phẩm thuộc 112 nhóm sản phẩm tại 26 tỉnh, thành phố. Theo Thứ trưởng Đặng Ngọc Điệp, hệ thống này sẽ giúp tăng tính minh bạch, nâng cao khả năng kiểm soát chất lượng, hỗ trợ xuất khẩu và nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản Việt Nam.

Theo ông Phan Tuấn Hùng, Vụ trưởng Vụ Pháp chế, trong thời gian tới bộ sẽ tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, đặt mục tiêu đơn giản hóa thêm tối thiểu 10-15% số thủ tục và giảm khoảng 20% chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Đồng thời, siết chặt công tác tổ chức thi hành pháp luật, bảo đảm 100% văn bản được theo dõi và 70-80% các vướng mắc phát sinh được xử lý kịp thời.

Thứ trưởng Đặng Ngọc Điệp cho biết, 6 tháng cuối năm 2026, bộ sẽ tiếp tục tập trung hoàn thiện thể chế nhằm tạo thêm dư địa tăng trưởng. Trọng tâm là đẩy nhanh tiến độ xây dựng các dự án luật lớn như Luật Đất đai (sửa đổi), Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi), cùng dự án sửa đổi 10 luật liên quan đến thủ tục hành chính và điều kiện đầu tư kinh doanh.

Bên cạnh đó, bộ sẽ tiếp tục rà soát, cắt giảm thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, phát triển cơ sở dữ liệu và hạ tầng số, thúc đẩy giải ngân đầu tư công, mở rộng thị trường xuất khẩu và phát triển các công nghệ chiến lược của ngành.

Theo Thứ trưởng Đặng Ngọc Điệp, trong bối cảnh dư địa tăng trưởng theo chiều rộng ngày càng thu hẹp, động lực mới của ngành nông nghiệp và môi trường sẽ không chỉ đến từ mở rộng sản xuất mà còn từ việc giảm chi phí thể chế, nâng cao chất lượng điều hành, tăng tốc phản ứng chính sách và đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, qua đó tạo môi trường thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp phát triển.