Theo Bộ trưởng, thực tiễn thực thi Luật Đấu thầu thời gian qua cho thấy, một số quy định chưa bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với hệ thống pháp luật; các hình thức lựa chọn nhà thầu còn dàn trải, phức tạp. Pháp luật cũng chưa có cơ chế đàm phán cạnh tranh đối với gói thầu đặc thù và đặt hàng sản phẩm từ nghiên cứu công nghệ cao, công nghệ chiến lược.
Bên cạnh đó, quy trình, thủ tục tuy đã được cải thiện nhưng vẫn còn một số khâu trung gian không cần thiết. Một số quy định về ưu đãi trong đấu thầu, tư cách hợp lệ của nhà thầu, nhà đầu tư, phương pháp đánh giá hồ sơ dự thầu... cần tiếp tục hoàn thiện nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả của hoạt động đấu thầu. Quy định về hợp đồng, hành vi bị cấm, trách nhiệm của các bên và giải quyết kiến nghị cũng còn thiếu cụ thể.
Việc sửa đổi Luật Đấu thầu nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, Nhà nước về hoàn thiện thể chế, cải cách thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, khơi thông nguồn lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Qua đó, tạo cơ sở pháp lý đồng bộ, khả thi hơn, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, bảo đảm cạnh tranh, minh bạch và phòng, chống tham nhũng, lãng phí trong hoạt động đấu thầu.
Dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi) được xây dựng theo hướng sửa đổi toàn diện Luật hiện hành, tập trung vào 4 nhóm chính sách.
Theo đó, dự thảo sửa đổi, bổ sung các quy định nhằm bảo đảm tính khả thi, đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật về đấu thầu. Dự thảo quy định cụ thể những hoạt động đấu thầu thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Đấu thầu và những hoạt động thực hiện theo pháp luật chuyên ngành có liên quan, trong đó không áp dụng Luật này đối với các hoạt động đấu thầu thuộc lĩnh vực hoặc vấn đề đặc thù đã được pháp luật chuyên ngành quy định.
Dự thảo đồng thời xác định rõ nguyên tắc áp dụng pháp luật khi có sự khác nhau giữa Luật Đấu thầu và các luật có liên quan, nhằm bảo đảm tính khả thi, đồng bộ, thống nhất trong tổ chức thực hiện.
Nhóm chính sách thứ hai là hoàn thiện các quy định nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả đấu thầu. Dự thảo bổ sung quy định về chính sách và nguyên tắc cơ bản trong hoạt động đấu thầu để xác định mục tiêu, định hướng chính sách trong các quy định cụ thể của luật, đảm bảo thống nhất trong tổ chức thực hiện.
Dự thảo cũng quy định hình thức nhà thầu quản lý nhằm trao quyền chủ động cho nhà thầu trong quá trình thực hiện gói thầu nhưng vẫn phải bảo đảm trách nhiệm toàn diện về chất lượng, tiến độ, chi phí và hiệu quả.
Dự thảo cũng bổ sung quy định cơ sở dữ liệu giá theo hướng tích hợp, đồng bộ với cơ sở dữ liệu về thuế, hải quan, làm cơ sở tham chiếu để xác định giá gói thầu phù hợp với thị trường. Theo Bộ trưởng, giải pháp này hướng tới tăng cường công khai, minh bạch và khắc phục tình trạng nâng khống giá gói thầu.
Dự thảo cũng hoàn thiện cơ chế ưu tiên, ưu đãi trong đấu thầu nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển kinh tế nhà nước, doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Đối với đấu thầu quốc tế, dự thảo định hướng chỉ áp dụng đối với các dự án đặc thù cần sự tham gia của nhà đầu tư nước ngoài để hỗ trợ chuyển giao công nghệ, kỹ thuật hiện đại và kinh nghiệm quản lý tiên tiến. Đồng thời, đặt ra yêu cầu nhà thầu nước ngoài liên doanh với nhà thầu Việt Nam và sử dụng nhà thầu phụ Việt Nam nhằm hỗ trợ doanh nghiệp trong nước phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh.
Về hồ sơ mời thầu, dự thảo cho phép nêu nhãn hiệu hàng hóa theo nhóm nhãn hiệu để bảo đảm lựa chọn hàng hóa đáp ứng yêu cầu về chất lượng, kỹ thuật, công nghệ và hiệu quả sử dụng. Phương pháp đánh giá hồ sơ dự thầu cũng được hoàn thiện theo hướng chú trọng tiêu chuẩn kỹ thuật, thay vì chỉ tập trung vào giá, qua đó hạn chế tình trạng nhà thầu trúng thầu với giá thấp nhưng không bảo đảm chất lượng.
Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, cơ quan thẩm tra thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật Đấu thầu nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, đơn giản hóa thủ tục, tăng cường phân cấp, phân quyền và khơi thông nguồn lực cho đầu tư phát triển. Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị chuẩn bị đầy đủ các điều kiện và văn bản hướng dẫn thi hành để bảo đảm Luật được triển khai thống nhất, đồng bộ ngay khi có hiệu lực.
