Trước bối cảnh này, một giải pháp mang tính đột phá đã xuất hiện: xây dựng trung tâm dữ liệu dưới biển, tận dụng không gian biển làm nền tảng hạ tầng thay thế, vừa bảo vệ môi trường vừa mở ra các cơ hội địa - chính trị mới.
Các trung tâm dữ liệu hiện đại, đặc biệt phục vụ AI, tiêu thụ hàng trăm megawatt điện mỗi cơ sở, trong đó phần lớn năng lượng dùng cho làm mát thay vì xử lý dữ liệu. Hệ thống làm mát bằng nước ngọt cũng khiến lĩnh vực này trở thành một trong những “người tiêu thụ” lớn nhất, với lượng nước hằng ngày ở các trung tâm AI lớn tương đương nhu cầu của một thành phố trung bình.
Hạn chế về quỹ đất cộng với việc cộng đồng phản đối các cơ sở ồn ào, tỏa nhiệt cao, kết hợp với quy định môi trường ngày càng khắt khe, đã thúc đẩy nhu cầu tìm kiếm các mô hình triển khai hạ tầng thay thế.
Trung tâm dữ liệu dưới biển là cơ sở điện toán được đặt trong module kín, triển khai trên đáy biển hoặc neo ở độ sâu nhất định, kết nối với bờ bằng cáp điện và truyền thông. Dự án nổi bật đầu tiên là Project Natick của Microsoft, với một “tấm capsule” máy chủ triển khai ở độ sâu 35 mét ngoài khơi Scotland trong khoảng hai năm.
Trung Quốc gần đây cũng bắt đầu triển khai thương mại, điển hình là trung tâm dữ liệu ngoài khơi Thượng Hải, sử dụng năng lượng từ tuabin gió và làm mát bằng nước biển, giảm khoảng 80% năng lượng làm mát so với trung tâm dữ liệu trên đất liền. So với dự án nghiên cứu của Microsoft, đây là dự án lớn, hướng tới chi phí thấp và thân thiện môi trường.
Mô hình dưới biển mang lại bốn lợi thế chính: làm mát hiệu quả bằng nước biển; tiết kiệm nước ngọt; tích hợp năng lượng tái tạo ngoài khơi; giảm nhu cầu sử dụng đất. Ngoài ra, môi trường kín dưới biển giúp tăng tuổi thọ thiết bị và giảm hỏng hóc, đồng thời hạn chế xung đột với các nhu cầu sử dụng đất trên bờ như nhà ở, nông nghiệp hay bảo tồn thiên nhiên.
Về mặt chiến lược, các trung tâm dữ liệu dưới biển giúp tăng chủ quyền số, cho phép các quốc gia kiểm soát hạ tầng quan trọng trên vùng biển của mình. Đồng thời, tích hợp với các trang trại gió ngoài khơi giúp độc lập năng lượng và tăng khả năng chống chịu hạ tầng. Trung Quốc đang tận dụng mô hình này để xây dựng hệ sinh thái AI, điện toán đám mây và năng lượng xanh, định hình tiêu chuẩn toàn cầu trong lĩnh vực này.
Tuy nhiên, triển khai dưới biển cũng tiềm ẩn rủi ro: tác động môi trường (tăng nhiệt cục bộ, tiếng ồn, dòng chảy), khó khăn vận hành do bảo trì phức tạp và nguy cơ an ninh (gián điệp, phá hoại). Ngoài ra, các quy định pháp lý về môi trường biển và luật biển quốc tế chưa cụ thể cho loại hạ tầng này, tạo ra vùng pháp lý mờ về vị trí triển khai, trách nhiệm và bảo vệ an ninh.
Kinh nghiệm từ Project Natick của Microsoft, các dự án Trung Quốc và nghiên cứu khu vực (như Biển Baltic) cho thấy giải pháp kỹ thuật khả thi và có hiệu quả hơn một số mô hình trên bờ. Tuy nhiên, triển khai quy mô lớn đòi hỏi phối hợp nhiều bên liên quan, nghiên cứu sâu về môi trường và lập kế hoạch không gian biển tích hợp.
Với vai trò là quốc gia ven biển, sở hữu hạ tầng điện toán tiên tiến, Israel đang theo dõi sát sao các phát triển toàn cầu trong lĩnh vực này, đặc biệt khi xét đến vai trò tiềm năng của nước này như một trung tâm truyền dẫn quốc tế nhờ vị trí chiến lược trên trục Đông - Tây.
Bờ biển và vùng biển chủ quyền của Israel hiện đã có nhiều hạ tầng truyền dẫn đa dạng, bao gồm cáp viễn thông và các đường ống dẫn khí nối các khu vực khai thác ngoài khơi với mạng lưới trên bờ. Những tài sản này đòi hỏi những khái niệm phòng thủ cập nhật và đặt ra thách thức về quy hoạch, pháp lý và an ninh.
Các chuyên gia khuyến nghị Israel nên nghiên cứu các phát triển này và tạo điều kiện để chính mình, các đối tác khu vực ở Trung Đông, cũng như các bên liên quan trong nước tham gia vào quá trình này - học hỏi kinh nghiệm và bài học từ việc phát triển hạ tầng truyền dẫn biển, kết nối Israel với mạng lưới năng lượng và viễn thông toàn cầu.
