Năm 2024, CEO Sam Altman của OpenAI từng dự báo trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ tạo ra những doanh nghiệp tỷ USD chỉ do một người vận hành. Tiên đoán này đã châm ngòi cho làn sóng hưng phấn tại Silicon Valley với vô số dự báo về sự bùng nổ năng suất đột phá. Tuy nhiên, dù dòng vốn đầu tư đổ vào rất ồ ạt và việc áp dụng AI không ngừng tăng, nhiều chỉ số kinh tế vĩ mô vẫn chưa ghi nhận cuộc cách mạng lao động như hứa hẹn.
Theo tờ Il Sole 24 Ore, thực trạng này đặc biệt nhạy cảm với Italy, nền kinh tế đang chật vật với bài toán năng suất trì trệ. Theo dữ liệu từ Viện thống kê Italy (Istat), năng suất lao động tại Italy trong giai đoạn 1995-2024 chỉ tăng 0,3%/năm. Báo cáo của Hội đồng quốc gia về kinh tế và lao động (Cnel) của Italy đã chỉ ra nguyên nhân đến từ quy mô doanh nghiệp nhỏ thiếu khả năng đổi mới, khoảng cách vùng miền và sự chậm trễ trong kỹ năng số.
Đánh giá về tác động của AI, Giáo sư Giovanni Miragliotta thuộc Đại học Bách khoa Milan cho biết, cần phân biệt rõ hai khái niệm năng suất. Trước hết là năng suất cá nhân. AI hiện mang lại hiệu quả rõ rệt trong việc rút ngắn thời gian xử lý các tác vụ cụ thể. Chẳng hạn, trong lĩnh vực lập trình, nhiều doanh nghiệp ghi nhận mức tiết kiệm thời gian và gia tăng hiệu suất lên tới 40% cho những dự án có độ phức tạp trung bình. Thứ hai là năng suất vĩ mô. Theo đó, xét trên quy mô toàn bộ hệ thống kinh tế, tác động của AI là phức tạp hơn nhiều. Sự kỳ vọng về một bước nhảy vọt kinh tế tức thì hiện mang tính truyền thông nhiều hơn là thực tế.
Lịch sử kinh tế cho thấy những phát minh mang tính bước ngoặt, từ điện, kháng sinh đến Internet, đều đóng vai trò duy trì đà tăng trưởng dài hạn thay vì tạo ra những bùng nổ đột ngột. Để chuyển hóa hiệu suất cá nhân thành giá trị kinh tế tổng thể, hệ thống cần phải mất nhiều thời gian để loại bỏ các "mắt xích yếu" và điểm ma sát trong vận hành.
Tình hình hiện nay của AI gợi nhớ đến "nghịch lý Solow" năm 1987, khi nhà kinh tế học Robert Solow từng nhận định máy vi tính đã xuất hiện ở khắp mọi nơi, ngoại trừ trong các thống kê về năng suất. Bài viết khẳng định, dù đầu tư ồ ạt, tác động tổng hợp của AI với toàn bộ nền kinh tế sẽ cần phải có thêm thời gian để thực sự phát huy hiệu quả.
