Diễn biến này đặt ra nghi vấn về mức độ suy giảm năng lực quân sự của Tehran, trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump tạm hoãn các cuộc tấn công trước thềm bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.
Theo đánh giá của các quan chức phương Tây, Tehran vẫn đủ năng lực sản xuất vũ khí để khôi phục kho dự trữ. Một quan chức đề nghị giấu tên cho biết Iran vẫn có lượng tên lửa đạn đạo và một số loại vũ khí chống hạm đáng kể, đồng thời có thể nhanh chóng bổ sung thêm.
Nhận định về năng lực quân sự của Iran trái ngược với những tuyên bố của Tổng thống Trump và các quan chức trong chính quyền Mỹ rằng tám tháng không kích đã làm suy giảm nghiêm trọng khả năng của Iran trong việc đe dọa các căn cứ Mỹ tại khu vực và các đồng minh của Washington.
Đầu năm nay, ông Trump tuyên bố Quân đội Iran đã “bị phá hủy hoàn toàn”. Trong bài phát biểu ngày 30/9, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth cũng khẳng định Washington đã phá hủy “năng lực công nghiệp quân sự” và “toàn bộ nền tảng quốc phòng” của Iran.
Khả năng duy trì sản xuất và bổ sung vũ khí có thể giúp Tehran khôi phục lực lượng tên lửa nếu ông Trump thực hiện cam kết đưa ra trên mạng xã hội hôm 8/10 về việc không tấn công Iran trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11. Trong khi đó, Hải quân Anh cho biết Iran đã gia tăng các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền quanh eo biển Hormuz, đánh trúng ít nhất 10 tàu trong tuần qua.
Người phát ngôn Nhà Trắng Anna Kelly bác bỏ đánh giá trên, khẳng định các chiến dịch quân sự của Mỹ đã giáng đòn mạnh vào năng lực quân sự của Iran.
Trong tuyên bố, bà Kelly nói Tổng thống Trump đã phá hủy hoàn toàn các cơ sở hạt nhân của Iran trong Chiến dịch Búa Đêm, đề cập đến các cuộc tấn công của Mỹ nhằm vào chương trình hạt nhân Iran hồi năm ngoái.
Bà cũng cho biết Chiến dịch Cơn thịnh nộ Dữ dội đã phá hủy các hệ thống phòng thủ thông thường mà Iran tìm cách xây dựng để bảo vệ chương trình hạt nhân, bao gồm tên lửa đạn đạo, các cơ sở sản xuất và hải quân.
Trước đó, ông Trump từng đề cập khả năng gia tăng các cuộc tấn công quân sự sau bầu cử, trong bối cảnh các vụ tập kích tàu thuyền liên tiếp xảy ra. Việc lùi thời điểm tấn công cũng giúp Washington tránh gây thêm sức ép đẩy giá dầu tăng cao ngay trước ngày bỏ phiếu.
Theo các quan chức phương Tây, Iran vẫn sở hữu hỏa lực đủ mạnh để đáp trả nếu Mỹ nối lại các cuộc không kích. Trong bối cảnh nền kinh tế suy yếu do lệnh phong tỏa hải quân Mỹ đối với hoạt động xuất khẩu dầu mỏ, còn xung đột chưa có lối thoát rõ ràng, Tehran có thể đẩy mạnh chiến tranh phi đối xứng nhằm gây tổn thất lớn nhất có thể cho đối thủ vượt trội về sức mạnh quân sự.
Tuy nhiên, năng lực sản xuất tên lửa của Iran cũng đã chịu những tổn thất đáng kể. Theo báo cáo của ông Jim Lamson - cựu chuyên gia phân tích của Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA), hiện là nghiên cứu viên thỉnh giảng tại Đại học King's College London - chiến dịch không kích của Mỹ và Israel nhiều khả năng đã làm suy giảm nghiêm trọng phần lớn năng lực sản xuất tên lửa trước chiến tranh của Iran, với những tác động kéo dài.
Israel ước tính Iran sở hữu khoảng 2.500 tên lửa đạn đạo trước khi xung đột nổ ra, song hiện chưa rõ chính xác còn bao nhiêu tên lửa trong kho. Các đánh giá tình báo phương Tây được đưa ra gần đây nhất vào tháng 6 cho rằng Iran vẫn giữ được khoảng 3/4 lượng đạn dược so với trước chiến tranh.
Theo phân tích của Bloomberg Economics dựa trên dữ liệu công khai, kể từ khi xung đột bắt đầu ngày 28/2, Iran đã phóng hơn 4.000 tên lửa hành trình Shahed sử dụng động cơ cánh quạt và ít nhất 2.000 tên lửa đạn đạo.
Bà Becca Wasser, phụ trách lĩnh vực quốc phòng tại Bloomberg Economics, nhận định khoảng thời gian Mỹ giảm các cuộc tấn công quy mô lớn đã tạo điều kiện để Iran khôi phục năng lực và bổ sung kho vũ khí, chuẩn bị cho vòng giao tranh tiếp theo. Theo bà, diễn biến này có thể khiến xung đột kéo dài trong tình thế không bên nào giành được ưu thế rõ rệt.
Ông William Alberque, chuyên gia cao cấp tại Diễn đàn Thái Bình Dương có trụ sở tại châu Âu, cho rằng Iran có thể đã thiếu hụt một số loại vũ khí hiện đại, nhưng vẫn tích trữ tên lửa hành trình trong nhiều năm để trang bị cho lực lượng của mình và lực lượng Houthi, đồng thời cất giấu số vũ khí này.
“Tôi khá tin tưởng rằng những gì chúng ta chứng kiến cho đến nay mới chỉ là phần nổi của tảng băng chìm xét về các cuộc tấn công bằng vũ khí chống hạm”, ông nhận định.
Nguy cơ gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz tiếp tục gây sức ép lên thị trường năng lượng. Giá dầu hiện giao dịch trên mức 100 USD/thùng, nhạy cảm trước những thay đổi trong triển vọng nguồn cung. Dù lưu lượng tàu thuyền qua eo biển đã tăng lên, chi phí thuê tàu chở dầu vẫn vọt lên khoảng 1,2 triệu USD/ngày, so với mức dưới 50.000 USD/ngày trước chiến tranh.
Trong khi đó, căng thẳng giữa Saudi Arabia và lực lượng Houthi thân Iran đang làm dấy lên lo ngại về khả năng Riyadh duy trì tuyến xuất khẩu dầu thay thế qua Biển Đỏ. Tối 8/10, tên lửa đạn đạo của Houthi đã đánh trúng hai sân bay tại Saudi Arabia, khiến ít nhất ba người thiệt mạng và hàng chục người bị thương.
Theo ông Sidharth Kaushal, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Hoàng gia Anh (RUSI), thách thức lớn nhất đối với Iran khi tấn công các tàu thương mại nhiều khả năng là thu thập dữ liệu xác định mục tiêu.
“Kho tên lửa hành trình chống hạm của Iran vẫn có thể ở mức lớn, bởi loại vũ khí này tương đối dễ sản xuất. Tehran đã tự đảm nhiệm phần lớn quy trình chế tạo các mẫu tên lửa chống hạm cũ của Trung Quốc, trong khi các dãy núi ở miền Nam Iran tạo ra những nơi trú ẩn tự nhiên trước các cuộc không kích”, ông nhận định.
