Theo tờ Telegraph (Anh) ngày 13/1, trong bối cảnh Liên minh châu Âu (EU) đang hoàn thiện các chi tiết cuối cùng cho gói vay khổng lồ hỗ trợ Ukraine, một cuộc đối đầu gay gắt đã nổ ra giữa các cường quốc trong khối. Pháp, quốc gia dẫn đầu phong trào “tự chủ chiến lược”, đang nỗ lực thúc đẩy các điều khoản buộc Kiev chỉ được phép sử dụng tiền hỗ trợ để mua sắm vũ khí từ các nhà sản xuất châu Âu, thay vì các khí tài từ Mỹ.
Chiến lược "ưu tiên hàng châu Âu" của Pháp
Trung tâm của cuộc tranh luận hiện nay là khoản vay trị giá 90 tỷ euro mà các nhà lãnh đạo EU đã nhất trí thông qua vào tháng 12 năm ngoái. Đây là phương án thay thế sau khi khối này không đạt được đồng thuận về việc sử dụng tài sản bị đóng băng của Nga để hỗ trợ cho Ukraine.
Dự kiến, khoảng 2/3 số tiền này (tương đương 60 tỷ euro) sẽ được chi trực tiếp cho quân sự, phần còn lại nhằm bù đắp thâm hụt ngân sách thời chiến của Ukraine. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron từ lâu đã lập luận rằng sự hỗ trợ của EU không chỉ đơn thuần là viện trợ, mà phải trở thành đòn bẩy để củng cố ngành công nghiệp quốc phòng của "lục địa già", từ đó giảm bớt sự phụ thuộc vào Washington. Paris lo ngại rằng châu Âu đang quá dựa dẫm vào Mỹ, đặc biệt trong bối cảnh những lo ngại về tính ổn định của đồng minh Mỹ trong tương lai.
Tuy nhiên, tham vọng của Pháp đang vấp phải sự kháng cự quyết liệt từ Đức và Hà Lan. Các quốc gia này cho rằng việc áp đặt các điều kiện mua sắm khắt khe sẽ cản trở trực tiếp đến khả năng phòng thủ của Ukraine trước các cuộc tấn công của Nga.
Đức và Hà Lan - những nước đã từng cung cấp các tổ hợp phòng không Patriot cho Ukraine - khẳng định rằng ngành công nghiệp châu Âu hiện tại không có lựa chọn thay thế khả dĩ cho các hệ thống do Mỹ sản xuất. Trong một văn bản chính sách mật được gửi tới các thành viên EU, Berlin nêu rõ: “Đức không ủng hộ các đề xuất hạn chế mua hàng từ nước thứ 3, lo ngại điều này sẽ đặt ra những hạn chế quá mức đối với khả năng tự vệ của Ukraine”.
Phía Hà Lan cũng đưa ra một tài liệu kêu gọi dành riêng 15 tỷ euro trong khoản vay để đáp ứng các "nhu cầu quân sự cấp thiết" từ nước thứ 3. Danh sách các vũ khí thiết yếu này bao gồm: Hệ thống phòng không Patriot, máy bay chiến đấu F-16, bệ phóng tên lửa HIMARS, tên lửa đạn đạo tầm trung ATACMS.
Khoảng trống năng lực sản xuất của châu Âu
Lập luận chủ chốt của Hà Lan là, mặc dù ngành công nghiệp EU có vị thế tốt, nhưng Ukraine không thể chống lại Nga chỉ bằng thiết bị sản xuất trong khối. Tài liệu của Hà Lan nhấn mạnh: “Ngành công nghiệp quốc phòng của EU hiện không thể sản xuất các hệ thống tương đương hoặc không thể sản xuất trong khung thời gian yêu cầu”.
Đặc biệt, Ukraine đang rất cần vũ khí đánh chặn, đạn dược và phụ tùng thay thế cho phi đội F-16 cũng như các khả năng tấn công tầm xa - những lĩnh vực mà Mỹ vẫn đang nắm giữ ưu thế tuyệt đối về nguồn cung và tốc độ bàn giao.
Một nhà ngoại giao EU tiết lộ với tờ Telegraph rằng Ủy ban châu Âu đã "lắng nghe Paris quá nhiều", gây ra sự phản ứng trong nội bộ khối. Không chỉ dừng lại ở Ukraine, Pháp còn tìm cách hạn chế sự đóng góp của London vào chương trình cho vay quốc phòng trị giá 150 tỷ euro để tái vũ trang châu Âu, bất chấp các nỗ lực đàm phán tham gia của chính phủ Anh.
Trong quá khứ, các gói cho vay tương tự của EU cũng từng chứa đựng các yêu cầu ưu tiên hàng nội khối do Pháp thúc đẩy, nhưng cuối cùng thường thất bại. Nguyên nhân chính là bởi các quốc gia thành viên khác luôn đặt nhu cầu thực tế trên chiến trường của Ukraine lên trên tham vọng chiến lược dài hạn của Pháp đối với Mỹ.
Cuộc tranh cãi hiện tại không chỉ là về tiền bạc hay vũ khí, mà còn là phép thử cho khả năng đoàn kết của EU trong việc cân bằng giữa khát vọng độc lập quân sự và thực tế khắc nghiệt của cuộc xung đột đang diễn ra tại Ukraine.
