Vì sao Hezbollah tiếp tục kiềm chế trước các cuộc tấn công của Israel?

Theo trang Al Jazeera, các cuộc không kích của Israel vẫn tiếp diễn, gây thiệt hại nghiêm trọng tại nhiều khu vực ở miền Nam Liban và thung lũng Bekaa, đồng thời khiến khoảng 64.000 người dân Liban phải rời bỏ nhà cửa.

Theo các nhà phân tích, Hezbollah hiện chưa đủ khả năng đáp trả sau khi bị suy yếu đáng kể trong cuộc xung đột năm 2024. Phần lớn ban lãnh đạo quân sự của lực lượng này đã thiệt mạng, trong đó có thủ lĩnh Hassan Nasrallah.

Tuy vậy, Hezbollah chưa loại trừ khả năng phản ứng, đặc biệt trong bối cảnh tổ chức này ngày càng chịu sức ép phải giải giáp.

Nhà báo Qassem Kassir bình luận: “Không thể dự đoán khi nào Hezbollah sẽ đáp trả. Điều đó phụ thuộc vào mức độ leo thang của các hành động quân sự từ Israel, vào thời điểm xuất hiện cơ hội phù hợp và trong trường hợp các nỗ lực ngoại giao không mang lại kết quả”.

Khi lệnh ngừng bắn giữa Hezbollah và Israel được công bố ngày 27/11/2024, lực lượng vũ trang Hezbollah đã ở vào thế suy yếu cả về quân sự lẫn chính trị. Chưa đầy hai tuần sau đó, chính quyền Tổng thống Bashar al-Assad tại Syria – đồng minh quan trọng của Hezbollah – sụp đổ, khiến tuyến đường bộ then chốt dùng để vận chuyển tài chính và vũ khí từ Iran bị cắt đứt.

Theo thỏa thuận ngừng bắn, cả Hezbollah và Israel đều phải chấm dứt các cuộc tấn công. Hezbollah rút lực lượng khỏi khu vực phía Nam sông Litani, trong khi Israel rút quân khỏi lãnh thổ Liban.

Tuy nhiên, Israel vẫn tiếp tục các hoạt động quân sự tại Liban và hiện duy trì sự hiện diện tại năm điểm ở miền Nam nước này. Những vấn đề khác được Hezbollah và chính quyền Liban đặc biệt quan tâm còn bao gồm số phận các tù nhân Liban đang bị giam giữ tại Israel, cũng như công tác tái thiết – vốn gặp trở ngại do các cuộc không kích liên tiếp nhằm vào thiết bị xây dựng.

Dù vậy, kể từ tháng 11/2024, Hezbollah mới chỉ tiến hành một cuộc tấn công nhằm vào Israel. Vụ việc xảy ra vào tháng 12/2024, khi lực lượng này bắn trả một chốt quân sự Israel sau nhiều đợt tấn công trước đó. Không có thương vong phía Israel, nhưng Israel sau đó tiến hành các cuộc không kích khiến 11 người tại Liban thiệt mạng.

Trong những tháng tiếp theo, ít nhất 330 người đã thiệt mạng tại Liban do các cuộc tấn công của Israel, trong đó có ít nhất 127 dân thường và một chỉ huy cấp cao của Hezbollah là Haytham Ali Tabatabai.

“Hezbollah tuân thủ lệnh ngừng bắn nhằm tạo điều kiện cho nhà nước Liban, chính phủ và quân đội thực thi thỏa thuận, đồng thời theo đuổi các yêu cầu thông qua con đường ngoại giao, như Tổng thống Joseph Aoun đã cam kết”, ông Kassir nói. “Bên cạnh đó, lực lượng này cũng cần thời gian để tái tổ chức, giúp người dân có thể trở về làng mạc và nhà cửa”.

Năng lực phản ứng của Hezbollah

Trong nhiều năm, năng lực quân sự của Hezbollah từng đóng vai trò răn đe đáng kể đối với Israel. Tuy nhiên, cục diện này đã thay đổi sau cuộc xung đột gần đây.

Theo giới phân tích, nếu Hezbollah tiến hành đáp trả, lực lượng này có nguy cơ phải đối mặt với phản ứng quân sự mạnh mẽ từ Israel, kéo theo làn sóng bạo lực tương tự cuộc chiến trước đó, vốn khiến hơn 1,2 triệu người phải sơ tán và hàng nghìn người thiệt mạng.

Nhà phân tích chính trị Liban Karim Emile Bitar nhận định: “Hezbollah hiện đơn giản là chưa đủ khả năng để đáp trả Israel. Bất kỳ hành động trả đũa nào từ Liban cũng sẽ gây ra phản ứng mạnh trong nội bộ chính trị trong nước, đồng thời khó mang lại hiệu quả quân sự đáng kể. Lực lượng này hiện quá suy yếu nên không thể tham gia một cuộc đối đầu như vậy”.

Theo ông Imad Salamey, giảng viên khoa học chính trị tại Đại học Liban - Mỹ, Israel đã thay đổi “luật chơi” thông qua việc tăng cường thâm nhập tình báo, sử dụng các biện pháp tác chiến mạng, giám sát bằng trí tuệ nhân tạo và các đòn tấn công chính xác nhằm làm suy giảm hệ thống chỉ huy, hậu cần và đội ngũ lãnh đạo của đối phương.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng vẫn tồn tại một kịch bản có thể buộc Hezbollah phải hành động: đó là trường hợp Iran bị tấn công.

Ngày 26/1, thủ lĩnh Hezbollah Naim Qassem đã có bài phát biểu trên truyền hình, đề cập đến lập trường của phong trào này trước các cảnh báo từ Mỹ liên quan khả năng tấn công Iran.

“Chúng tôi kiên quyết bảo vệ chính mình”, ông Qassem nói. “Chúng tôi sẽ lựa chọn cách hành động vào thời điểm thích hợp”.

Hezbollah vốn là một phong trào hoạt động kín kẽ. Sau cuộc chiến mà họ cho rằng đã bị lộ trước mạng lưới tình báo của Israel, mức độ bí mật trong nội bộ nhiều khả năng còn được tăng cường. Dù vậy, truyền thông địa phương và một số nhà phân tích cho rằng có thể tồn tại những khác biệt quan điểm trong nội bộ Hezbollah về mối quan hệ với Iran, cũng như về việc giải giáp – nếu quá trình này diễn ra.

Yếu tố Iran trong tính toán của Hezbollah

Trong bối cảnh đó, một số đánh giá cho rằng trong nội bộ Hezbollah có thể tồn tại quan điểm xem sự ổn định của Iran là yếu tố có ý nghĩa đặc biệt. Theo cách nhìn này, những diễn biến bất lợi nghiêm trọng đối với Iran có thể tác động đến tính toán chiến lược của Hezbollah, bao gồm khả năng điều chỉnh lập trường đối với Israel – quốc gia được coi là đồng minh chủ chốt của Mỹ tại khu vực.

“Kịch bản duy nhất khiến Hezbollah có thể hành động quân sự với Israel là khi chính quyền Iran thực sự đối mặt với mối đe dọa tồn vong rõ ràng và trực tiếp, đồng thời yêu cầu toàn bộ các lực lượng đồng minh trong khu vực tham gia”, ông Bitar nhận định. “Ngoài trường hợp đó, nhiều khả năng Hezbollah sẽ tiếp tục đứng ngoài”.

Theo ông Salamey, chỉ trong trường hợp xuất hiện những biến động bên ngoài có tính chất đặc biệt nghiêm trọng, chẳng hạn một cuộc xung đột khu vực với sự tham gia trực tiếp của Iran, Hezbollah mới có thể phải xem xét điều chỉnh lập trường hiện nay.

Ở những kịch bản khác, ông cho rằng bất kỳ phản ứng nào cũng nhiều khả năng chỉ xảy ra khi các diễn biến được đánh giá là vượt qua lằn ranh đỏ, tác động trực tiếp đến các lợi ích cốt lõi của lực lượng này, thay vì xuất phát từ những tổn thất mang tính hạn chế hoặc ngắn hạn.

“Phản ứng nếu xảy ra nhiều khả năng sẽ ở mức độ hạn chế, được tính toán kỹ lưỡng và mang tính bất đối xứng, nhằm khẳng định vai trò hơn là kích hoạt một cuộc chiến toàn diện. Hiện tại, Hezbollah thiếu cả sự tự tin chiến lược, chiều sâu hậu cần lẫn sự hậu thuẫn chính trị cần thiết cho kịch bản leo thang lớn”, ông Salamey nói.