Theo truyền thông châu Âu ngày 21/9, Ủy ban châu Âu (EC) sẽ giữ nguyên lập trường phản đối các hoạt động thăm dò và khoan dầu khí mới ở Bắc Cực, bất chấp sức ép từ Na Uy. Thông tin được đưa ra khi Bắc Cực ngày càng có vai trò quan trọng đối với các mục tiêu quốc phòng và khí hậu của EU.
Theo người phát ngôn EC, cách tiếp cận của Brussels đối với việc tạm dừng phát triển các dự án dầu khí mới sẽ không thay đổi. Chính sách này nhằm ứng phó biến đổi khí hậu, ngăn suy thoái môi trường và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.
EC cho rằng việc tiếp tục phát triển nhiên liệu hóa thạch ở Bắc Cực không phù hợp với các mục tiêu khí hậu của EU. Brussels vẫn duy trì quan điểm này dù Cơ quan Năng lượng Quốc tế kêu gọi xem xét lại và Na Uy, một đồng minh đồng thời là nhà cung cấp năng lượng quan trọng, liên tục gây sức ép.
Chủ trương không có tính ràng buộc
Trong chính sách Bắc Cực công bố năm 2021, EC từng đề xuất thiết lập nghĩa vụ pháp lý đa phương nhằm ngăn các hoạt động thăm dò dầu khí mới tại Bắc Cực và khu vực lân cận. Đức ủng hộ đề xuất này, trong khi Thụy Điển và Phần Lan cũng nhất trí về nguyên tắc rằng các nguồn dầu khí mới nên được giữ nguyên dưới lòng đất.
Đan Mạch ở vào vị thế phức tạp hơn khi vừa ủng hộ mục tiêu xanh của EU, vừa khó áp đặt chính sách đối với Greenland. Vùng lãnh thổ tự trị này kiểm soát nguồn khoáng sản lớn, trong đó có trữ lượng dầu khí chưa được phát hiện được đánh giá là đáng kể.
Tuy nhiên, chiến lược năm 2021 cuối cùng chỉ dừng ở một cam kết chính trị, không tạo nghĩa vụ pháp lý đối với các nước. Phiên bản sửa đổi lần này được cho là vẫn giữ cách tiếp cận tương tự, qua đó có thể giúp EU duy trì lập trường khí hậu mà tránh đối đầu trực diện với Na Uy trong bối cảnh những lo ngại về nguồn cung và giá năng lượng gia tăng. EC cho biết quá trình xây dựng văn kiện chưa hoàn tất.
Na Uy coi dầu khí Bắc Cực là “bảo hiểm” cho châu Âu
Na Uy cho rằng hoạt động thăm dò khí đốt tại Bắc Cực có thể đóng vai trò như một nguồn bảo đảm cho EU trong bối cảnh giá năng lượng gia tăng.
Bộ trưởng Năng lượng Na Uy Terje Aasland gần đây khẳng định việc tiếp tục khai thác tại biển Barents phục vụ lợi ích của cả Na Uy và châu Âu, nhất là khi xung đột ở Trung Đông gây gián đoạn thị trường năng lượng toàn cầu. Ông cũng tuyên bố Oslo sẽ tiếp tục khoan dầu khí tại Bắc Cực bất kể quan điểm của EU.
Vấn đề trở nên nhạy cảm đối với Brussels bởi Na Uy giữ vai trò quan trọng trong cấu trúc an ninh năng lượng của khối. Khi khí đốt đường ống của Nga phần lớn không còn hiện diện trên thị trường châu Âu, sự phụ thuộc của EU vào nguồn cung từ Na Uy ngày càng tăng.
Theo số liệu của Eurostat, Na Uy là nhà cung cấp khí đốt qua đường ống lớn nhất của khối, chiếm 54,4% tổng lượng nhập khẩu trong 6 tháng đầu năm, tăng từ 52,1% năm 2025. Những sự cố gần đây, trong đó có vụ đường ống tại Saudi Arabia bị hư hại, cũng cho thấy châu Âu dễ bị ảnh hưởng khi nguồn cung từ các khu vực sản xuất khác bị gián đoạn.
Tuy nhiên, các tổ chức môi trường cho rằng khí đốt Bắc Cực của Na Uy hiện chỉ chiếm khoảng 1,4% lượng khí đốt nhập khẩu của EU. Theo phân tích của Quỹ bảo tồn thiên nhiên Na Uy (WWF), các dự án mới tại biển Barents phải đến năm 2045 mới có thể đi vào hoạt động, quá muộn để giải quyết nhu cầu trước mắt của châu Âu.
WWF Na Uy dự báo nhu cầu khí đốt hóa thạch của EU có thể giảm từ khoảng 329 tỷ m³ năm 2024 xuống còn 85 tỷ m³ vào năm 2040 nếu khối đi theo lộ trình phù hợp với mục tiêu cắt giảm 90% lượng phát thải.
Tổ chức này không phản đối hoạt động khai thác hiện có của Na Uy, nhưng cho rằng năng lượng sạch, điện khí hóa và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng có thể giúp châu Âu giảm phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu nhanh hơn những dự án dầu khí mới ở Bắc Cực.
Dù chưa có tính ràng buộc pháp lý, chủ trương này vẫn có thể gây sức ép lên các dự án dầu khí mới ở Bắc Cực và làm gia tăng bất đồng giữa EU với Na Uy về cách cân bằng mục tiêu khí hậu và an ninh năng lượng.
