Giữ chuẩn từ vùng nguyên liệu
Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) đã tạo động lực cho kinh tế nông thôn Phú Thọ, góp phần đưa nhiều sản vật địa phương từ sản xuất nhỏ lẻ sang phát triển theo hướng tiêu chuẩn hóa, có nhãn hiệu, bao bì, câu chuyện sản phẩm và thị trường tiêu thụ. Tuy nhiên, với nhóm sản phẩm thực phẩm, mẫu mã và quảng bá chỉ là điều kiện bên ngoài; nền tảng để sản phẩm đứng vững vẫn là chất lượng và an toàn thực phẩm.
Vùng nguyên liệu chè UT được chăm sóc theo quy trình an toàn, kiểm soát từ khâu trồng, chăm sóc đến thu hái, tạo nền tảng cho sản phẩm chè chất lượng cao.
Phú Thọ hiện có 9 sản phẩm OCOP 5 sao cấp quốc gia, gồm: Chè búp tím Thanh Ba; Mỳ gạo sạch sinh ra từ làng Hùng Lô; Set quà Con Cui gồm thịt chua, thịt muối; các sản phẩm mật ong Tam Đảo, rượu Mota Honey và sản phẩm măng nứa khô nấu ngay, măng chua thái sẵn. Dù khác nhau về nguyên liệu và công nghệ chế biến, các sản phẩm này đều phải được kiểm soát từ sản xuất ban đầu đến sơ chế, chế biến, đóng gói và bảo quản.
Với chè, an toàn thực phẩm bắt đầu từ vùng trồng, từ sử dụng vật tư nông nghiệp đúng quy định đến kiểm soát chăm sóc, thu hái. Với mỳ gạo, nguyên liệu, nguồn nước, khu vực sản xuất phải bảo đảm vệ sinh; công đoạn phơi, sấy, đóng gói cần hạn chế nhiễm chéo. Tất cả các sản phầm phải kiểm soát nguyên liệu, vi sinh, phụ gia, nhiệt độ, thời hạn sử dụng và bảo quản…
Sản phẩm set quà Con Cui được kiểm soát an toàn thực phẩm từ khâu sản xuất, chế biến, bảo đảm chất lượng trước khi đưa ra thị trường.
Chị Lê Thị Hồng Phương, Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn đầu tư và phát triển trà UT, cho biết để chè UT cao cấp đạt OCOP 5 sao, doanh nghiệp phải kiểm soát ngay từ nương chè. Nguyên liệu được lựa chọn kỹ; những búp non đạt chuẩn được thu hái thủ công, hạn chế dập nát; quá trình chăm sóc vùng nguyên liệu thực hiện theo quy trình an toàn và có ghi chép.
“Làm chè ngon trước hết phải làm chè sạch. Nếu vùng nguyên liệu không an toàn thì các công đoạn sau không thể bù đắp được”, chị Phương chia sẻ.
Theo chị Phương, khi nguyên liệu được đưa về nhà máy, doanh nghiệp tiếp tục phân loại, chế biến trong điều kiện vệ sinh; kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm và bảo quản nhằm giữ hương, màu, chất lượng ổn định. Với sản phẩm OCOP 5 sao, đây không chỉ là yêu cầu về hồ sơ mà còn là cam kết lâu dài với người tiêu dùng.
An toàn thực phẩm mở đường ra thị trường
Thực tế tại các chủ thể OCOP cho thấy, khi sản xuất được tổ chức theo quy trình, kiểm soát tốt nguyên liệu và các mối nguy về an toàn thực phẩm, sản phẩm có thêm điều kiện tiếp cận các kênh phân phối lớn. Tại Hợp tác xã Nấm Tam Đảo, sản phẩm đông trùng hạ thảo được gắn với ứng dụng khoa học - kỹ thuật, liên kết tiêu thụ và kiểm soát nguồn đầu vào. Với măng Hòa Bình, quy trình xử lý, lên men, đóng gói, bảo quản theo hướng khép kín giúp sản phẩm truyền thống nâng cao độ ổn định, vệ sinh và thời hạn sử dụng.
Công nhân thực hiện đóng gói sản phẩm set quà Con Cui trong điều kiện bảo đảm vệ sinh,
góp phần duy trì chất lượng và an toàn thực phẩm.
Một trường hợp cho thấy rõ vai trò của tiêu chuẩn an toàn thực phẩm là Công ty Cổ phần Ong Tam Đảo, xã Xuân Lãng. Doanh nghiệp có tới 4 sản phẩm được công nhận OCOP 5 sao, gồm: Mật ong Tam Đảo đặc biệt, Mật ong Gừng, thực phẩm bảo vệ sức khỏe Tacumin và Rượu MOTA HONEY, góp phần đưa tổng số sản phẩm OCOP 5 sao của Phú Thọ lên 9 sản phẩm.
Bà Lê Thị Nga, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Ong Tam Đảo, cho biết doanh nghiệp xác định kiểm soát an toàn thực phẩm và chất lượng sản phẩm là yếu tố then chốt. Năm 2023, HONECO được Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế cấp chứng nhận Nhà máy đạt chuẩn GMP; đồng thời được SGS cấp chứng nhận FSSC 22000. Năm 2024, doanh nghiệp tiếp tục được Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ cấp chứng nhận.
Để đáp ứng các tiêu chuẩn này, doanh nghiệp phải tuân thủ nghiêm ngặt yêu cầu về cơ sở vật chất, nhân sự và quy trình sản xuất. Chất lượng sản phẩm được kiểm soát theo từng lô, hạn chế sai lỗi và bảo đảm tính đồng đều. HONECO cũng duy trì hệ thống lưu mẫu trong suốt thời gian sử dụng của sản phẩm; nguồn nguyên liệu, trang trại, vùng nuôi được kiểm soát để phục vụ truy xuất khi cần thiết.
Theo bà Lê Thị Nga, khi có phản hồi của khách hàng, doanh nghiệp có thể kiểm tra mẫu lưu và xác định nguồn gốc sản phẩm. Việc đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm tạo thêm lợi thế trong hợp tác quốc tế. Hiện sản phẩm của HONECO đã được xuất khẩu sang Mỹ, Đức, Singapore, Hàn Quốc, Nhật Bản..., với sản lượng xuất khẩu chiếm khoảng 20-30% sản lượng của nhà máy.
Hậu kiểm để giữ uy tín OCOP
Theo bộ tiêu chí OCOP, sản phẩm được đánh giá trên các nhóm nội dung về sản phẩm và sức mạnh cộng đồng, khả năng tiếp thị, chất lượng sản phẩm. Đối với nhóm thực phẩm, chất lượng không chỉ thể hiện ở hương vị, cảm quan hay tính đặc trưng, mà còn gắn với yêu cầu về an toàn thực phẩm, công bố chất lượng, truy xuất nguồn gốc, hướng dẫn sử dụng và khả năng đáp ứng yêu cầu của thị trường.
Do đó, được công nhận OCOP 5 sao không phải là điểm kết thúc. Các chủ thể phải tiếp tục duy trì chất lượng sau khi được công nhận. Giấy chứng nhận OCOP có thời hạn; khi hết thời hạn, sản phẩm phải được đánh giá, phân hạng lại nếu tiếp tục sử dụng chứng nhận. Trường hợp gian lận hồ sơ, vi phạm chất lượng, an toàn thực phẩm hoặc không còn duy trì hoạt động sản xuất, giấy chứng nhận có thể bị thu hồi.
Sản phẩm chè UT được quảng bá, tiêu thụ rộng rãi trên thị trường, từng bước nâng cao giá trị và thương hiệu chè Phú Thọ.
Tại Phú Thọ, ngành Nông nghiệp và Môi trường đã hỗ trợ tổ chức, cá nhân, hợp tác xã và doanh nghiệp áp dụng VietGAP, VietGAHP, HACCP, ISO. Năm 2026, Chi cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường Phú Thọ hỗ trợ 20 mô hình, cơ sở tham gia tư vấn, đánh giá chứng nhận; trong đó có mô hình trồng trọt, chăn nuôi, chế biến từ động vật, thực vật và chế biến giò, chả.
Không chỉ sản phẩm 5 sao, yêu cầu về an toàn thực phẩm cũng đang được đặt ra với sản phẩm OCOP ở các hạng thấp hơn. Ông Nguyễn Thiết Hải, Phó Chủ tịch UBND xã Minh Đài cho biết, xã hiện có 7 sản phẩm đã được công nhận OCOP, đều đạt hạng 3 sao, thuộc 4 chủ thể. Mặc dù vậy, muốn sản phẩm OCOP phát triển bền vững, việc hỗ trợ các chủ thể cần chuyển mạnh từ hoàn thiện mẫu mã, hồ sơ sang nâng cao năng lực kiểm soát chất lượng. Trọng tâm là củng cố vùng nguyên liệu an toàn, tăng liên kết giữa người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp; đầu tư nhà xưởng, kho bảo quản, kiểm nghiệm định kỳ, đồng thời cập nhật mã QR, dữ liệu vùng nguyên liệu, chứng nhận chất lượng để phục vụ truy xuất.
Theo ông Nguyễn Thanh Hiệp, Phó Chi cục Trưởng Chi cục Phát triển nông thôn tỉnh Phú Thọ, để phát triển vùng nguyên liệu và sản phẩm OCOP theo hướng bền vững cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp: Đầu tư nông nghiệp công nghệ cao; liên kết sản xuất – tiêu thụ theo chuỗi giá trị; doanh nghiệp ký hợp đồng bao tiêu ổn định; rà soát, quy hoạch lại quỹ đất phù hợp từng vùng; tăng cường vai trò kết nối của Nhà nước, doanh nghiệp, nhà khoa học và nông dân. Đây chính là nền tảng giúp sản xuất phát triển bền vững, hạn chế rủi ro và nâng cao chất lượng sản phẩm.
Công tác hậu kiểm cũng cần được tăng cường, nhất là với nhóm thực phẩm chế biến, sản phẩm lên men, sản phẩm có thời hạn sử dụng dài hoặc lưu thông trên nhiều kênh. Hậu kiểm không chỉ nhằm phát hiện và xử lý vi phạm mà quan trọng hơn là giúp chủ thể duy trì tiêu chuẩn, kịp thời khắc phục điểm chưa phù hợp, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và uy tín chung của chương trình OCOP. Khi kiểm soát tốt từ nguyên liệu đến chế biến, bảo quản, lưu thông, sản phẩm OCOP Phú Thọ sẽ giữ được niềm tin người tiêu dùng, mở rộng thị trường, nâng giá trị sản phẩm và thu nhập cho người dân nông thôn./.