Nghị quyết số 205 của Quốc hội: Đồng hành cùng người yếu thế, tri ân người có công

Vận dụng tính ưu việt của Nghị quyết số 205/2025/QH15, Viện Kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội đã tháo gỡ “nút thắt” trong vụ việc của ông Phạm Hữu Nam (sinh năm 1963, trú tại phường Ba Đình, Hà Nội, là con liệt sĩ Phạm Văn Hữu) đi tìm sự thật về tên gọi của người bà, người mẹ của hai liệt sĩ, tìm đến nhiều cơ quan và nhiều địa phương, kéo dài qua nhiều năm nhưng vẫn chưa được giải quyết xong.

Nhận diện trách nhiệm bảo vệ người yếu thế

Theo hồ sơ vụ việc, ông Phạm Hữu Nam là con của liệt sĩ Phạm Văn Hữu và là cháu ruột của liệt sĩ Phạm Ngô. Gia đình ông đề nghị làm rõ việc cụ Nguyễn Thị Trái (sinh năm 1907, mất năm 2000) và người có tên Nguyễn Thị Ngô được ghi trong hồ sơ của liệt sĩ Phạm Văn Hữu có phải là cùng một người hay không; đồng thời xác định quan hệ mẹ - con giữa cụ với hai liệt sĩ Phạm Ngô và Phạm Văn Hữu. Việc xác định này là cơ sở để gia đình tiếp tục hoàn thiện hồ sơ người có công và xem xét thủ tục truy tặng danh hiệu vinh dự Nhà nước “Bà mẹ Việt Nam anh hùng”.

Khó khăn của vụ việc nằm ở chính dấu vết của lịch sử. Hồ sơ của liệt sĩ Phạm Ngô ghi mẹ là Nguyễn Thị Trái, trong khi Sơ yếu lý lịch do liệt sĩ Phạm Văn Hữu kê khai từ năm 1955 lại ghi mẹ là Nguyễn Thị Ngô. Các tài liệu về nhân khẩu, hồ sơ liệt sĩ, tài liệu quân đội, thư từ gia đình và xác nhận của gia tộc được hình thành ở những thời điểm khác nhau, phân tán ở nhiều cơ quan, nhiều tỉnh, thành. Nhiều nhân chứng trực tiếp không còn; khả năng giám định huyết thống cũng không phải lúc nào cũng có thể thực hiện. Một sai lệch về tên gọi vì thế đã trở thành “nút thắt” pháp lý kéo dài nhiều năm.

Trước khi tìm đến Viện kiểm sát, ông Nam đã tự mình đi qua nhiều cơ quan, từ cơ quan quản lý người có công, chính quyền địa phương, các cơ quan hữu quan; từ Hà Nội, Đà Nẵng, Quảng Nam đến Đắk Lắk để thu thập tài liệu. Nỗ lực không ngừng nghỉ của ông Nam cho thấy giới hạn thực tế của một người dân khi phải đối diện với hồ sơ lịch sử phức tạp, nhiều cấp, nhiều nguồn chứng cứ và yêu cầu tố tụng chuyên sâu.

Nắm bắt được thông tin việc, Viện Kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội xác định vụ việc không chỉ được nhìn nhận dưới góc độ một hồ sơ dân sự, mà còn được nhận diện là trường hợp cần được hỗ trợ theo Nghị quyết số 205/2025/QH15. Cùng với đó, trách nhiệm Viện Kiểm sát không chỉ đơn thuần là việc bảo vệ người yếu thế, mà còn ở giá trị cao hơn: Tri ân người có công và hiện thực hóa đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”.

Hành động pháp lý cụ thể

Nhận diện đây là trường hợp cần được hỗ trợ theo tinh thần Nghị quyết 205, Viện kiểm sát không chỉ xuất hiện khi tranh chấp đã được đưa đến Tòa án, mà đã chủ động tham gia từ sớm để bảo đảm người yếu thế không bị bỏ lại phía sau chỉ vì thiếu điều kiện thu thập chứng cứ hoặc không đủ khả năng đi hết giai đoạn tố tụng. Trên cơ sở đó, cơ quan kiểm sát Thủ đô đã cụ thể hóa hành động bằng những công việc rất cụ thể: đọc từng tài liệu, xác định đúng quan hệ pháp luật, tìm đúng cơ quan có thẩm quyền và lựa chọn đúng biện pháp hỗ trợ.

Với một hồ sơ liên quan đến các sự kiện xảy ra cách đây hơn nửa thế kỷ, việc nghiên cứu không thể chỉ dừng ở số lượng giấy tờ. Kiểm sát viên phải xâu chuỗi các tài liệu hình thành qua nhiều giai đoạn để tìm ra tính thống nhất trong cấu trúc gia đình. Qua đó, nhận diện rõ giới hạn thẩm quyền: Tòa án có thể xem xét việc công nhận hai tên gọi là cùng một người và xác định quan hệ mẹ - con. Còn việc truy tặng danh hiệu “Bà mẹ Việt Nam anh hùng” thuộc thủ tục hành chính do cơ quan quản lý người có công thực hiện sau khi có căn cứ pháp lý cần thiết. Việc xác định đúng phạm vi này đặc biệt quan trọng, bởi chỉ một yêu cầu viết chưa chuẩn hoặc đưa sai nội dung vào phạm vi giải quyết của Tòa án cũng có thể khiến một người dân tiếp tục mất thêm thời gian trong hành trình vốn đã rất dài.

Bằng những phân tích này, Viện Kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội đã lựa chọn biện pháp hỗ trợ ông Nam thực hiện quyền yêu cầu Tòa án giải quyết việc dân sự. Kiểm sát viên hướng dẫn ông đứng tên người yêu cầu, xác định những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan; hỗ trợ hoàn thiện đơn; rà soát, phân loại và sắp xếp tài liệu, chứng cứ; hướng dẫn cách nộp đơn, giao nộp chứng cứ và tiếp tục theo dõi quá trình Tòa án tiếp nhận, giải quyết. Đây không phải là sự “làm thay” người dân, mà là giúp người dân có đủ điều kiện thực tế để sử dụng quyền mà pháp luật đã trao cho họ.

Ngày 11/8/2026, Viện Kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội ban hành văn bản chính thức thông báo việc hỗ trợ ông Phạm Hữu Nam thực hiện quyền yêu cầu Tòa án giải quyết việc dân sự về yêu cầu “công nhận sự kiện pháp lý hai tên gọi là cùng một người, xác định mối quan hệ mẹ - con cho hai liệt sĩ”. Hồ sơ này cũng đã được Tòa nhân dân khu vực 1 - thành phố Hà Nội thụ lý và sẽ đưa ra giải quyết trong thời gian tới.

Từ một hồ sơ từng đi qua nhiều cơ quan nhưng chưa tìm được điểm tháo gỡ, vụ việc đã được Viện Kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội đưa vào đúng quỹ đạo tố tụng với yêu cầu rõ ràng, chứng cứ được hệ thống và cơ quan có thẩm quyền được xác định chính xác.