Cựu Phó Bí thư thường trực Tỉnh Đoàn Yên Bái (cũ) Đinh Tiến Hùng cùng 9 bị cáo khác bị Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao truy tố về các tội: "Vận chuyển, sử dụng trái phép vật liệu nổ” (theo quy định tại Điều 305 - Bộ luật Hình sự) và tội “Vi phạm quy định về khai thác tài nguyên" (theo quy định tại Điều 227 - Bộ luật Hình sự).
Đây là vụ án gây xôn xao dư luận do cách xác định khác nhau của các cấp Tòa án đối với hành vi của cựu Phó Bí thư thường trực Tỉnh Đoàn Yên Bái (cũ) Đinh Tiến Hùng là có tội hay không có tội.
Trong số 10 bị cáo, có 7 bị cáo gồm: Đinh Tiến Hùng (sinh năm 1984, cựu Phó Bí thư thường trực Tỉnh Đoàn Yên Bái cũ), Nguyễn Văn Hậu (sinh năm 1982, Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Tuyên Huy - Công ty Tuyên Huy), Nguyễn Trọng Tuấn (sinh năm 1965, Phó Giám đốc Công ty Tuyên Huy), Bùi Mạnh Hùng (sinh năm 1952, Phó Giám đốc Công ty Tuyên Huy), Nguyễn Mạnh Hùng (sinh năm 1978, ở tại phường Định Công, Hà Nội), Lăng Đức Hân (sinh năm 1972, Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn thương mại Ngọc Tâm - Công ty Ngọc Tâm), Bùi Minh Đức (sinh năm 1969, công nhân Công ty Ngọc Tâm) bị Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao truy tố về cả 2 tội: "Vận chuyển, sử dụng trái phép vật liệu nổ” và tội “Vi phạm quy định về khai thác tài nguyên".
Hai bị cáo: Trần Đức Việt (sinh năm 1970, Thủ kho vật liệu nổ Công ty Ngọc Tâm), Nguyễn Văn Báu (sinh năm 1969, nhân viên Công ty Ngọc Tâm) bị truy tố về tội: "Vận chuyển trái phép vật liệu nổ”.
Bị cáo Lưu Bằng Đoàn (sinh năm 1972, trú tại phường Ngọc Hà, Hà Nội) bị truy tố về tội “Vi phạm quy định về khai thác tài nguyên".
Sai sót trong nhận định của cấp sơ thẩm
Trước đó, từ ngày 2 - 7/11/2023, Tòa án nhân dân tỉnh Yên Bái (cũ) đã mở phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ án này và tuyên bị cáo Đinh Tiến Hùng không phạm tội. 9 bị cáo còn lại lần lượt bị áp dụng các mức án như sau: Lăng Đức Hân 19 năm tù; Nguyễn Văn Hậu 18 năm tù; Bùi Minh Đức 17 năm 6 tháng tù; Nguyễn Trọng Tuấn 14 năm tù; Bùi Mạnh Hùng 17 năm tù; Nguyễn Văn Báu 15 năm tù; Trần Đắc Việt 10 năm tù; 2 bị cáo Lưu Bằng Đoàn và Nguyễn Mạnh Hùng bị tuyên phạt 2 năm tù nhưng cho hưởng án treo về các tội danh nêu trên.
Sau phiên tòa sơ thẩm, Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Yên Bái (cũ) đã ra quyết định kháng nghị phúc thẩm đối với bản án sơ thẩm của Tòa án nhân dân tỉnh Yên Bái (cũ); đề nghị Tòa án nhân dân cấp cao tại Hà Nội (đã kết thúc hoạt động) xét xử lại vụ án nêu trên theo hướng bị cáo Đinh Tiến Hùng đã phạm tội “Vi phạm quy định về khai thác tài nguyên”; các bị cáo Trần Đắc Việt và Nguyễn Văn Báu đã thực hiện hành vi tội phạm “Vận chuyển trái phép vật liệu nổ”; tăng hình phạt đối với bị cáo Trần Đắc Việt.
Trong ngày 29 - 30/10/2024, Tòa án nhân dân cấp cao tại Hà Nội đã mở phiên tòa xét xử phúc thẩm vụ án này và tuyên hủy toàn bộ bản án sơ thẩm, tiến hành điều tra lại vụ án theo quy định của pháp luật.
Theo kết quả điều tra, mỏ Núi Ngàng của Công ty Tuyên Huy đã hết hạn cấp phép khai thác từ năm 2009. Từ năm 2009-2020 (khoảng 11 năm), tại mỏ Núi Ngàng không có bất cứ hoạt động khai thác khoáng sản nào. Tháng 10/2020, Lăng Đức Hân đề xuất việc khai thác trở lại nhưng Nguyễn Văn Hậu và Nguyễn Trọng Tuấn đều không đồng ý với lý do mỏ chưa được cấp phép khai thác khoáng sản. Chỉ đến ngày 18/10/2020, khi Đinh Tiến Hùng hứa hẹn đứng ra lo cơ chế, quan hệ thì Hậu và Tuấn mới đồng ý hợp tác triển khai. Các bị cáo đều khai do biết rõ Đinh Tiến Hùng có “quan hệ lớn”, có thể lo “cơ chế, quan hệ”, nên mới “tin tưởng và hoàn toàn yên tâm” khai thác.
Kiểm tra tin nhắn trong điện thoại của các bị cáo đều thể hiện sự hứa hẹn và tin tưởng vào mối quan hệ của Đinh Tiến Hùng nên mới yên tâm khai thác mỏ. Thậm chí, đến khi vụ án bị phát hiện, các bị cáo vẫn tin tưởng là Đinh Tiến Hùng “che chắn” được.
Thực tế, Đinh Tiến Hùng đã nhờ Nguyễn Mạnh Hùng tìm người đưa lên mỏ khai thác từ ngày 9/11/2020 đến ngày 30/12/2020, với số đá chứa quặng chì kẽm thu được là hơn 1.073 tấn, có giá trị 2 tỉ đồng. Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Yên Bái (cũ) xác định, do Đinh Tiến Hùng cùng bàn bạc, thống nhất với các bị cáo khác, dẫn đến việc khai thác trái phép khoáng sản tại mỏ Núi Ngàng, nên Đinh Tiến Hùng phải đồng phạm chịu trách nhiệm hình sự về tội “Vi phạm quy định về khai thác tài nguyên”.
Ngoài ra, Viện Kiểm sát còn đưa ra hàng loạt tài liệu có trong hồ sơ vụ án cũng như kết quả xét hỏi tại phiên tòa sơ thẩm thể hiện sự chỉ đạo của Đinh Tiến Hùng đối với hoạt động khai thác khoáng sản trái phép tại mỏ Núi Ngàng, cũng như đối phó với Cơ quan điều tra khi hành vi phạm tội bị phát hiện.
Theo kháng nghị của Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Yên Bái (cũ), mặc dù có nhiều tài liệu, chứng cứ được thu thập hợp pháp, liên quan chặt chẽ với nhau, chứng minh sự thật khách quan về việc tham gia chỉ đạo của Đinh Tiến Hùng đối với hoạt động khai thác trái phép, nhưng Tòa cấp sơ thẩm đã đánh giá không đúng, khi chỉ căn cứ vào lời khai chối tội của bị cáo để xác định Đinh Tiến Hùng không tham gia và không có vai trò gì trong hoạt động khai thác mỏ trái phép. Trong vụ án này, Đinh Tiến Hùng là người khởi xướng việc phạm tội, rủ rê lôi kéo, thúc đẩy các bị cáo trong vụ án thực hiện hành vi phạm tội, tham gia chỉ đạo hoạt động phạm tội. Việc Tòa cấp sơ thẩm tuyên bố bị cáo Đinh Tiến Hùng không phạm tội “Vi phạm quy định về khai thác tài nguyên” là bỏ lọt người phạm tội giữ vai trò tổ chức.
Trách nhiệm của Đinh Tiến Hùng với hơn 1.073 tấn đá chứa quặng chì - kẽm
Theo cáo trạng của Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao, vì muốn khai thác quặng trái phép tại mỏ Núi Ngàng (tỉnh Yên Bái cũ) nhằm thu hồi số tiền 10 tỷ đồng đã góp vốn, từ tháng 7/2020 đến tháng 12/2020 các bị cáo: Đinh Tiến Hùng, Nguyễn Trọng Tuấn, Nguyễn Mạnh Hùng, Nguyễn Văn Hậu đã bàn bạc thống nhất việc cùng khai thác quặng trái phép tại mỏ Núi Ngàng.
Cả nhóm bàn bạc phân chia lợi nhuận theo phương thức: Đinh Tiến Hùng hưởng 1/3 lợi nhuận, còn lại 2/3 lợi nhuận thuộc về Công ty Tuyên Huy của Nguyễn Văn Hậu và của Nguyễn Mạnh Hùng. Các bị cáo phân công Nguyễn Mạnh Hùng thực hiện hành vi tìm và thuê thợ nổ mìn khai thác đá chứa quặng tại mỏ, phân công Lăng Đức Hân thực hiện hành vi làm hồ sơ đề nghị UBND huyện Yên Bình (tỉnh Yên Bái cũ) chấp thuận chủ trương đầu tư sửa chữa, nâng cấp đường vào mỏ Núi Ngàng. Từ đó, các bị cáo lợi dụng việc thi công làm đường xin cấp giấy phép vận chuyển vật liệu nổ để làm đường nhưng lại sử dụng trái phép vật liệu nổ để khai thác quặng trái phép tại mỏ Núi Ngàng.
Số vật liệu nổ mà Công ty Ngọc Tâm được cấp giấy phép vận chuyển là 868,8 kg thuốc nổ và 863 kíp nổ, nhưng Lăng Đức Hân đã chỉ đạo Trần Đắc Việt (thủ kho) xuất kho vật liệu nổ vượt quá số lượng vật liệu nổ được cấp giấy phép vận chuyển tổng số là 2.613kg thuốc nổ và 3.291 kíp nổ. Phân công Bùi Minh Đức, Bùi Mạnh Hùng thực hiện hành vi giao nhận vật liệu nổ và giám sát hoạt động nổ mìn tại mỏ Núi Ngàng. Phân công Trần Đắc Việt thực hiện hành vi xuất kho vật liệu nổ để vận chuyển, khai thác trái phép quặng tại mỏ Núi Ngàng; phân công Nguyễn Văn Báu thực hiện hành vi vận chuyển trái phép vật liệu nổ lên mỏ Núi Ngàng; phân công Lưu Bằng Đoàn thực hiện hành vi quản lý, điều hành việc khai thác quặng trái phép tại mỏ Núi Ngàng.
Khi các bị cáo đang thực hiện hành vi vận chuyển, sử dụng trái phép vật liệu nổ, khai thác trái phép đá chứa quặng chì kẽm tại mỏ Núi Ngàng thì bị lực lượng chức năng phát hiện và thu giữ: 150kg thuốc nổ Amonit (AD1); 144kg thuốc nổ nhũ tương; 200 kíp điện A8; 200 kíp điện Visai; 1.500m dây điện mạng; 51kg thuốc nổ các loại. Số đá chứa chì - kẽm mà các bị cáo đã khai thác có tổng khối lượng là 1.096 tấn, các bị cáo chưa thu lợi. Theo kết luận định giá tài sản, tổng khối lượng 1.096 tấn đá chứa chì kẽm có trị giá là hơn 2 tỉ đồng.
Viện Kiểm sát xác định, các bị cáo: Đinh Tiến Hùng, Nguyễn Văn Hậu, Nguyễn Trọng Tuấn, Nguyễn Mạnh Hùng… phải chịu trách nhiệm đối với toàn bộ số vật liệu nổ sử dụng trái phép tại mỏ Núi Ngàng là 1.816kg thuốc nổ và 2.442 kíp nổ, toàn bộ số đá chứa quặng chì - kẽm khai thác trái phép tại mỏ Núi Ngàng là 1.073 tấn, trị giá hơn 2 tỉ đồng.
